پایداری آموزش در بحران‌ها؛ راز چهار دهه تمایز دانشگاه آزاد/ واحد الکترونیکی چگونه به زیرساخت ملی تبدیل شد؟

بیش از چهار دهه از تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی می‌گذرد؛ دانشگاهی که خود را نه فقط با گستردگی جغرافیایی، که با شاخصه‌ای دیگر متمایز کرده است: پایداری آموزش در بحران‌ها. از جنگ تحمیلی رمضان و برودت شدید هوا تا همه‌گیری کرونا، آموزش در این دانشگاه متوقف نشده است. راز این تداوم چیست؟ اسماعیل زینالی، رئیس واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آگاه از تبدیل شدن این واحد به یک "زیرساخت ملی" می‌گوید؛ زیرساختی که نه تنها کلاس‌ها و امتحانات تمام واحد‌های دانشگاه را در شرایط خاص برگزار کرده، بلکه گام بلندی در مسیر عدالت آموزشی و حذف محدودیت‌های جغرافیایی برداشته است.

در ادامه مشروح این گفت‌و‌گو را می‌خوانید.

دانشگاه آزاد اسلامی؛ از گستره ملی تا آموزش پایدار

با گذشت بیش از چهار دهه از تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی، مهم‌ترین شاخصه‌هایی که این دانشگاه را از سایر دانشگاه‌های کشور متمایز می‌کند، کدامند؟

با گذشت بیش از چهار دهه از تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی، این دانشگاه امروز به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه آموزش عالی کشور دارای ویژگی‌هایی است که آن را از بسیاری از دانشگاه‌های دیگر متمایز می‌کند. نخستین شاخصه، گستردگی جغرافیایی و شبکه وسیع علمی آن است. دانشگاه آزاد اسلامی توانسته است در سراسر کشور شبکه‌ای گسترده از استادان، پژوهشگران، دانشجویان، نخبگان و علاقه‌مندان به تحصیل ایجاد کند. حضور این دانشگاه در شهر‌ها و مناطق مختلف، علاوه بر فراهم کردن فرصت‌های آموزشی برای طیف گسترده‌ای از متقاضیان، موجب شکل‌گیری تعاملات علمی و پژوهشی گسترده میان واحد‌های دانشگاهی شده و زمینه‌ساز هم‌افزایی علمی در سطح ملی است. این گستردگی باعث شده است که ظرفیت علمی کشور به صورت متوازن‌تری در مناطق مختلف توزیع شود و امکان دسترسی به آموزش عالی برای افراد بیشتری فراهم گردد.

از سوی دیگر، یکی از ویژگی‌های مهم دانشگاه آزاد اسلامی انعطاف‌پذیری و پایداری آن در استمرار فرایند آموزش در شرایط مختلف است. این دانشگاه در مقاطع گوناگون نشان داده است که تداوم آموزش تنها یک شعار نیست، بلکه یک تعهد عملی است. تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که حتی در شرایط دشوار و بحرانی نیز روند آموزش در این دانشگاه متوقف نشده است. برای مثال در دوران شیوع ویروس کرونا که بسیاری از نظام‌های آموزشی جهان با چالش جدی مواجه شدند، دانشگاه آزاد اسلامی با بهره‌گیری از زیرساخت‌های آموزش الکترونیکی توانست روند آموزش را بدون وقفه ادامه دهد.

در این میان، واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی نقش مهمی در ایجاد و تقویت زیرساخت‌های آموزش مجازی ایفا کرده است. این واحد با فراهم کردن بستر‌های فنی و آموزشی برای تمامی واحد‌های دانشگاه آزاد اسلامی و همچنین مدارس سما، امکان برگزاری کلاس‌ها، جلسات آموزشی و فعالیت‌های علمی را در فضای مجازی فراهم ساخت و از توقف آموزش در سطح ملی جلوگیری کرد. در شرایطی مانند شیوع ویروس کرونا، برودت شدید هوا و تعطیلی‌های ناشی از آن در برخی استان‌ها، و حتی در مقاطعی که کشور با شرایط خاص و جنگ تحمیلی مواجه بوده است، این زیرساخت‌ها کمک کردند تا فرایند آموزش با کمترین اختلال ادامه یابد؛ بنابراین می‌توان گفت یکی از مهم‌ترین مزیت‌های دانشگاه آزاد اسلامی، علاوه بر گستردگی شبکه علمی و آموزشی آن، توانایی این دانشگاه در سازگاری با شرایط متغیر و حفظ پایداری نظام آموزشی است؛ ویژگی که نقش مهمی در تضمین تداوم آموزش و توسعه علمی کشور ایفا کرده است.

واحد الکترونیکی؛ سکوی پرتاب شرکت‌های دانش‌بنیان و هسته‌های فناور

واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه تقویت زیست‌بوم نوآوری و شرکت‌های دانش‌بنیان چه عملکردی داشته است؟

واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی، همگام با سیاست‌های کلان دانشگاه در جهت تبدیل شدن به یک دانشگاه کارآفرین، نقش‌آفرینی ویژه‌ای در توسعه زیست‌بوم نوآوری کشور ایفا کرده است. با توجه به ماهیت تخصصی این واحد در حوزه فناوری‌های نوین و فضای مجازی، تمرکز اصلی ما بر حمایت از ایده‌های فناورانه‌ای بوده است که قابلیت تبدیل شدن به کسب‌وکار‌های دیجیتال را دارند.

ما در واحد الکترونیکی، بستری متفاوت و پیشرو برای تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان فراهم کرده‌ایم. واحد الکترونیکی با تمرکز بر حوزه‌هایی نظیر هوش مصنوعی، یادگیری الکترونیکی، امنیت داده‌ها و نرم‌افزار‌های کاربردی توانسته است هسته‌های فناور و شرکت‌های دانش‌بنیانی را پرورش دهد که راهکار‌های فناورانه ارائه می‌دهند. علاوه بر این، با ایجاد پل ارتباطی میان نخبگان دانشگاهی و نیاز‌های واقعی بازار دیجیتال، مسیر تجاری‌سازی دستاورد‌های پژوهشی را کوتاه کرده‌ایم. حمایت از تیم‌های نوآور در این واحد صرفاً به تأمین فضای کاری محدود نمی‌شود؛ بلکه شامل ارائه زیرساخت‌های فنی، مشاوره‌های تخصصی برای ورود به بازار و ایجاد شبکه ارتباطی با فعالان صنعت فناوری اطلاعات است.

در مجموع، واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی با تکیه بر زیرساخت‌های پیشرفته فنی خود، فراتر از یک نهاد آموزشی عمل کرده و به یک «شتاب‌دهنده» در حوزه فناوری دیجیتال تبدیل شده است. هدف ما این است که با حمایت از استعداد‌های درخشان و شرکت‌های دانش‌بنیان، نه تنها پاسخی برای نیاز‌های آموزشی کشور بیابیم، بلکه سهم قابل‌توجهی در توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و ارتقا توانمندی‌های فناورانه ایران اسلامی داشته باشیم.

نقش ملی واحد الکترونیکی در تداوم آموزش در شرایط بحرانی

جایگاه دانشگاه آزاد اسلامی و واحد الکترونیکی آن را در میان سایر دانشگاه‌های کشور چگونه می‌بینید؟

دانشگاه آزاد اسلامی در طول بیش از چهار دهه فعالیت مستمر، توانسته است جایگاهی تثبیت‌شده، اثرگذار و متمایز در نظام آموزش عالی کشور به دست آورد. این دانشگاه با تکیه بر ظرفیت گسترده اعضای هیئت علمی، زیرساخت‌های آموزشی و پژوهشی، شبکه وسیع جغرافیایی و جمعیت قابل توجه دانشجویی، امروز به یکی از ارکان اصلی آموزش عالی ایران تبدیل شده است. نقش دانشگاه آزاد اسلامی در تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه علمی، گسترش عدالت آموزشی و حمایت از نوآوری و فناوری جایگاه آن را در میان دانشگاه‌های کشور به‌خوبی نمایان می‌کند.

در این میان، واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان تنها واحد تخصصی این دانشگاه که به‌صورت رسمی و متمرکز خدمات آموزش برخط (آنلاین) ارائه می‌دهد، جایگاهی متفاوت و راهبردی در میان واحد‌های دانشگاهی به دست آورده است. در دنیای امروز، آموزش مجازی دیگر یک گزینه جانبی یا مکمل محسوب نمی‌شود، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای پاسخ‌گویی به نیاز‌های متنوع آموزشی در جامعه است. واحد الکترونیکی با درک این تحول، توانسته است زیرساختی پایدار، بومی و کارآمد برای ارائه آموزش‌های غیرحضوری در مقیاس ملی فراهم کند.

اهمیت و جایگاه این واحد زمانی بیشتر نمایان شد که در بزنگاه‌های حساس ملی، نقش پشتیبان و راهبردی خود را به‌خوبی ایفا کرد. از جمله در دوران همه‌گیری ویروس کرونا، که برگزاری کلاس‌ها و امتحانات دانشجویان تمامی واحد‌های دانشگاه آزاد اسلامی و همچنین دانش‌آموزان مدارس سما از طریق زیرساخت‌های این واحد انجام شد و از توقف آموزش در سطح گسترده جلوگیری به عمل آمد.

همچنین در مقاطع خاصی که کشور با شرایط ویژه مواجه بود، واحد الکترونیکی توانست با کمترین میزان اختلال، بستر ارائه خدمات آموزشی واحد‌های دانشگاه آزاد اسلامی را فراهم کند. برگزاری امتحانات پایان ترم واحد‌های دانشگاه آزاد اسلامی در طی جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، برگزاری کلاس‌ها و امتحانات ترم تابستان ۱۴۰۴ کلیه واحد‌های دانشگاه آزاد اسلامی، برگزاری امتحانات پایان ترم نیم سال اول سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ همه واحد‌های دانشگاه آزاد اسلامی با کمترین میزان اختلال و در نهایت برگزاری کلاس‌های درس دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی به صورت مجازی پس از آغاز جنگ تحمیلی رمضان و استمرار آموزش‌های مجازی در شرایط خاص، همگی نشان‌دهنده نقش کلیدی و ملی این واحد در تضمین تداوم آموزش بوده است.

در واقع، واحد الکترونیکی امروز صرفاً یک واحد آموزشی نیست، بلکه به یک زیرساخت ملی برای پایداری نظام آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی تبدیل شده است. این جایگاه، حاصل سرمایه‌گذاری هدفمند در توسعه فناوری، مدیریت یکپارچه آموزشی و تلاش متخصصان حوزه فنی و آموزشی این مجموعه است. بر این اساس، می‌توان گفت دانشگاه آزاد اسلامی در سطح کلان، یکی از ستون‌های اصلی آموزش عالی کشور است و واحد الکترونیکی نیز به عنوان بازوی فناورانه و راهبردی آن، نقشی تعیین‌کننده در آینده آموزش، عدالت آموزشی و تحول دیجیتال در نظام دانشگاهی ایفا می‌کند.

از نظر تأمین نیاز‌های علمی و فناوری کشور، واحد الکترونیکی در چه حوزه‌هایی موفق عمل کرده است؟

واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی توانسته است در حوزه تأمین نیاز‌های علمی، آموزشی و فناوری کشور نقش مؤثر و قابل توجهی ایفا کند. این موفقیت حاصل تلاش مستمر استادان، پژوهشگران، دانشجویان و کارکنان این دانشگاه است.

از نظر علمی، این واحد دانشگاهی در طیف وسیعی از رشته‌ها و حوزه‌های تخصصی، از علوم انسانی و علوم پایه گرفته تا فنی و مهندسی، هنر و فناوری‌های نوین، حضوری فعال و اثرگذار داشته است. تربیت نیروی انسانی متخصص در مقیاس ملی، یکی از مهم‌ترین خدمات واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی به کشور بوده است.

در حوزه فناوری نیز واحد الکترونیکی با توسعه مرکز رشد و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، توانسته است زمینه مناسبی برای تبدیل دانش به محصول، ایده به کسب‌وکار و پژوهش به فناوری فراهم کند. این رویکرد سبب شده است که دانشگاه صرفاً محلی برای آموزش نظری نباشد، بلکه به بستری برای حل مسائل کشور، تولید فناوری و پاسخ‌گویی به نیاز‌های واقعی جامعه و صنعت تبدیل شود.

در کنار مأموریت‌های علمی و فناورانه، واحد الکترونیکی در حوزه فرهنگی و اجتماعی نیز عملکرد خوبی داشته است. حضور فعال دانشجویان، استادان و همکاران این واحد دانشگاهی در برنامه‌های فرهنگی، اجتماعی، تربیتی و هویتی نشان می‌دهد که این دانشگاه نقش خود را صرفاً در آموزش و پژوهش خلاصه نکرده، بلکه به عنوان یک نهاد علمی، فرهنگی و اجتماعی، در تربیت نسل آگاه، مسئولیت‌پذیر و اثرگذار نیز اهتمام جدی داشته است.

در مجموع، می‌توان گفت واحد الکترونیکی در تأمین نیاز‌های علمی و فناوری کشور، هم در حوزه تربیت سرمایه انسانی و هم در حوزه تولید دانش، فناوری و نوآوری، عملکرد موفقی داشته است. این دانشگاه توانسته است جایگاه خود را به عنوان یک نهاد علمی و فرهنگی اثرگذار تثبیت کند و به نظر می‌رسد با توجه به ظرفیت‌های موجود، در آینده نیز نقش آن در حل مسائل کشور و پیشبرد اهداف علمی و فناورانه، پررنگ‌تر از گذشته خواهد شد.

عدالت آموزشی؛ اولویت راهبردی دانشگاه آزاد اسلامی

واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی چگونه توانسته است عدالت آموزشی را در مناطق محروم کشور برقرار کند؟

برقراری عدالت آموزشی همواره یکی از دغدغه‌ها و اولویت‌های مهم دانشگاه آزاد اسلامی بوده است. این دانشگاه تلاش کرده است فرصت دسترسی به آموزش عالی را برای اقشار مختلف جامعه و در مناطق گوناگون کشور فراهم کند و به گونه‌ای عمل کند که بهره‌مندی از آموزش باکیفیت، صرفاً محدود به شهر‌های بزرگ و مراکز استان‌ها نباشد.

یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این رویکرد، توسعه آموزش الکترونیکی و ایجاد زیرساخت‌های آموزش مجازی در دانشگاه آزاد اسلامی است. واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان بازو اصلی ارائه خدمات آموزش غیرحضوری، نقش بسیار مهمی در گسترش عدالت آموزشی ایفا کرده است. این واحد دانشگاهی با بهره‌گیری از زیرساخت‌های به‌روز، کارآمد و بومی که با تلاش‌های تخصصی در حوزه معاونت فنی واحد الکترونیکی توسعه یافته‌اند، توانسته است امکان دسترسی به آموزش عالی را برای دانشجویان و متقاضیان تحصیل در سراسر کشور فراهم کند.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم آموزش الکترونیکی، بسیاری از محدودیت‌های جغرافیایی را از میان برداشته است. امروز دیگر محل زندگی، فاصله از مراکز آموزشی یا سکونت در مناطق کمتر برخوردار، مانعی جدی برای ادامه تحصیل به شمار نمی‌آید. دانشجویان در هر نقطه از کشور می‌توانند از ظرفیت علمی دانشگاه بهره‌مند شوند و از آموزش‌ها، محتوا‌های علمی و تجربه استادان برجسته استفاده کنند. به بیان دیگر، با توسعه این زیرساخت‌ها، جغرافیا دیگر تعیین‌کننده اصلی فرصت‌های آموزشی نیست.

علاوه بر این، واحد الکترونیکی با توسعه آموزش مجازی توانسته است به گروه‌هایی از جامعه نیز کمک کند که به دلایل مختلف امکان حضور مستمر در کلاس‌های حضوری را ندارند. افرادی که شاغل هستند، مادران، زنان خانه‌دار یا کسانی که به علت مسئولیت‌های خانوادگی، شرایط جسمی، محدودیت‌های زمانی یا سایر دغدغه‌های اجتماعی امکان حضور فیزیکی در دانشگاه برایشان دشوار است، اکنون می‌توانند بدون نیاز به رفت‌وآمد‌های مداوم و صرف هزینه و زمان زیاد، تحصیل خود را ادامه دهند. این مسئله به معنای واقعی کلمه، گسترش فرصت‌های برابر آموزشی برای اقشار مختلف جامعه است.

از این منظر، واحد الکترونیکی توانسته است گام مؤثری در جهت تحقق عدالت آموزشی بردارد. این دانشگاه نشان داده است که می‌توان با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، فرصت آموزش عالی را برای همه علاقه‌مندان، فارغ از محل سکونت یا شرایط فردی و اجتماعی، فراهم کرد.

چه پیامی برای دانشجویان و اساتید دانشگاه آزاد اسلامی به مناسبت روز تأسیس دارید؟

فرارسیدن سالروز تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی را به همه استادان فرهیخته، همکاران گرامی و دانشجویان عزیز این دانشگاه تبریک عرض می‌کنم. این روز فرصتی ارزشمند است تا از تلاش‌ها و زحمات همه اعضا خانواده بزرگ دانشگاه آزاد اسلامی قدردانی کنیم؛ مجموعه‌ای که با همت و همراهی هزاران استاد، پژوهشگر، کارمند و دانشجو در سراسر کشور توانسته است نقشی مؤثر در توسعه علمی و آموزشی ایران ایفا کند.

از همکاران پرتلاش دانشگاه که با مسئولیت‌پذیری و همت بالا برای ارائه خدمات آموزشی و پشتیبانی شایسته به دانشجویان تلاش می‌کنند صمیمانه قدردانی می‌کنم. بی‌تردید بخش مهمی از استمرار و کیفیت فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه مرهون تلاش‌های صادقانه این عزیزان است. همچنین از استادان ارجمند که با تعهد علمی، تجربه و دلسوزی خود در مسیر آموزش، پژوهش و تربیت نسل آینده کشور گام برمی‌دارند تشکر می‌کنم. نقش استادان در انتقال دانش، پرورش تفکر نقادانه و هدایت علمی دانشجویان نقشی بنیادین و تعیین‌کننده است.

در کنار این عزیزان، از دانشجویان پرتلاش و آینده‌ساز کشور نیز صمیمانه سپاسگزارم؛ دانشجویانی که با انگیزه، پشتکار و امید به آینده مسیر علم‌آموزی را دنبال می‌کنند و با حضور فعال خود در عرصه‌های علمی، پژوهشی، فرهنگی و اجتماعی به پویایی محیط دانشگاه کمک می‌کنند. سرمایه اصلی هر دانشگاه، دانشجویان آن هستند و تلاش و انگیزه آگاهن موتور محرک پیشرفت علمی کشور به شمار می‌آید.

امیدوارم با تداوم این همدلی و تلاش جمعی در میان همه اعضای خانواده دانشگاه آزاد اسلامی، شاهد موفقیت‌ها و دستاورد‌های بیشتر این دانشگاه در عرصه‌های علمی، آموزشی، پژوهشی و فناورانه باشیم و این مجموعه بتواند همچنان نقش مؤثر خود را در تربیت سرمایه انسانی، گسترش عدالت آموزشی و پیشرفت کشور ایفا کند. برای همه استادان، همکاران و دانشجویان عزیز آرزوی سلامتی، موفقیت و سربلندی دارم.

انتهای خبر/250227/