هدیه‌ پژوهشگران دانشگاه آزاد مشهد به کودکانِ فلج مغزی؛ موفقیت در درمان سکته مغزی کودکان با فناوری‌های جدید

خبرگزاری آگاه ـ حسین بوذری؛ تحول در نظام پژوهشی و تبدیل دانش دانشگاهی به راهکارهای بالینی، همواره از اصلی‌ترین مأموریت‌های نهادهای علمی در خدمت جامعه بوده است.

در این میان، تیم‌های تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد با تمرکز بر نیازهای حیاتی حوزه سلامت، موفق به دستیابی به دستاوردهای چشمگیری در زمینه درمان و توان‌بخشی کودکان شده‌اند.

این پژوهشگران با بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته و پروتکل‌های نوین حسی-حرکتی، موفق شدند راهکارهای کارآمدی را برای مقابله با پیامدهای سکته‌های مغزی و فلج مغزی در کودکان ارائه دهند.

این دستاورد که حاصل تعامل میان‌رشته‌ای و تمرکز بر مسائل واقعی جامعه است، نه تنها گامی در جهت خودکفایی فناوری در حوزه مهندسی پزشکی محسوب می‌شود، بلکه هدیه‌ای ارزشمند برای بهبود کیفیت زندگی کودکان و خانواده‌های آگاهن به شمار می‌رود.

خبرنگار آگاه در قالب پرونده «همراه با سر‌آمدان آموزشی دانشگاه آزاد» گفت‌و‌گویی را با دکتر حمیدرضا کبروی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد که به‌عنوان یکی از سرآمدان آموزشی در «سرآمد آموزشی و حل مسئله» مورد تجلیل قرار گرفت، ترتیب داده تا به بررسی دیدگاه‌ها و تجربه‌های این استاد دانشگاه بپردازد که نه‌تنها از جنبه شخصی و حرفه‌ای حائز اهمیت است، بلکه می‌تواند بازتابی از یک نگرش عمیق‌تر به فلسفه آموزش، تربیت و مسئولیت اجتماعی در محیط دانشگاهی باشد.

براین اساس، مراسم گرامیداشت روز استاد و تقدیر از سرآمدان آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی با حضور حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی و جمعی از معاونان و استادان دانشگاه برگزار و دکتر کبروی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد و رئیس مرکز تحقیقات مهندسی پزشکی به‌عنوان استاد برتر مورد تقدیر و تجلیل قرار گرفت.

گپ و گفت آگاه با کبروی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد و رئیس مرکز تحقیقات مهندسی پزشکی در پی می‌آید:

وقتی دانشگاه آزاد، گره از مشکلات حسی-حرکتی کودکان می‌گشاید

آگاه: به عنوان نخستین سوال بفرمایید مهم‌ترین عاملی که منجر به انتخاب حضرت‌عالی به عنوان سرآمد آموزشی، به‌‌خصوص در حوزه «حل مسئله» شد، چه بود و چه عاملی شما را بر آن داشت که به سمت پژوهش‌های مسئله‌محور حرکت کنید؟

کبروی: در پاسخ به پرسش شما باید عرض کنم، بنده افزون بر فعالیت‌های آموزشی، ریاست مرکز تحقیقات مهندسی پزشکی را نیز برعهده دارم، ما در این مرکز رسالتی برعهده داشتیم که باید چارچوب‌ها و محور‌های پژوهشی مرکز تحقیقات مهندسی پزشکی را به‌گونه‌ای طراحی فناوری می‌کردیم که خروجی آن عملاً منجر به حل یک مسئله مشکل در جامعه شود، چنانچه این اتفاق رخ نمی‌داد، تمام آن دانش تئوریک که قصد دستیابی به آن را داشتیم، به «علم لاینفع» تبدیل می‌شد؛ دانشی که مسئله‌ای را حل نکند، تنها منجر به چاپ چند مقاله می‌شود که در نهایت فراموش خواهد شد یا صرفاً به چند شبیه‌سازی کامپیوتری ختم می‌شود که بازه زمانی آن نیز به پایان می‌رسد.

بنابراین، تمام انرژی و فکر خود را بر این معطوف کردیم که یک مأموریت اصلی برای مرکز تحقیقات مهندسی پزشکی تعریف کنیم و این مأموریت باید درراستای حل یک مسئله واقعی یا گره‌گشایی از یک معضل حقیقی در جامعه باشد. منتها طبیعتاً برای حل آن مسئله و گره‌گشایی، باید دانش پایه به وجود می‌آمد، آن دانش تبدیل به فناوری شده و در نهایت، فناوری به جامعه مخاطب عرضه می‌‌شد؛ ما باید این مسیر را طی می‌کردیم.

آگاه: در مسیر پیاده‌سازی این رویکرد، چه گام‌های عملیاتی و ساختاری برداشته شد و چگونه توانستید ظرفیت‌های موجود را برای تحقق این هدف مدیریت کنید؟

کبروی: کاری که ما انجام دادیم این بود که اولاً یک تیم‌سازی موفق صورت گرفت و به لطف خداوند، دانشجویان تحصیلات تکمیلی گروه مهندسی پزشکی؛ شامل دانشجویان مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری که به این فیلد علاقه‌مند بودند، به‌تدریج شناسایی شدند و یک تیم اجرایی جوان و کارآمد تشکیل شد.

در کنار آن، شروع به برقراری ارتباط با استادان گروه‌های مختلف در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، به‌‌خصوص در گروه بیماری‌های مغز و اعصاب و بیماری‌های مغز و اعصاب کودکان کردیم و این هم‌اندیشی‌ها و تیمی که تشکیل شد، ما را برای اجرای چندین طرح پژوهشی هدفمند مستعد ساخت.

حال باید هدف تعریف می‌شد؛ بالاخره به واسطه رایزنی‌ها و تجربیات، مأموریتی که ما برای خود انتخاب کردیم، درواقع توسعه فناوری‌های نوین در حوزه توان‌بخشی حسی، حرکتی و شناختی بود و به‌طور خاص برای کودکان که قرار است آینده مملکت را بسازند. یعنی ما می‌خواستیم فناوری‌ها و پروتکل‌های جدید ارائه دهیم که کودکانی که دچار نقص حرکتی و نقص حسی هستند، مانند بچه‌های فلج مغزی، بچه‌های دچار سکته مغزی و بچه‌های ضایعه نخاعی، بتوانند با این فناوری‌های جدید، خیلی سریع آن بازیابی‌های حسی، حرکتی و شناختی را در درون سیستم به وجود آورند.

ما این موضوع را مأموریت اصلی خود قرار دادیم و تیم تشکیل شده بود؛ آرام‌آرام طرح‌های پژوهشی گسترش پیدا کرد، منتها دیگر کاملاً هدفمند بود.

مجموعه این طرح‌های پژوهشی، رسالت ما را شکل داد و ۱۲ تا ۱۳ فناوری جدید تولید شد و بعد از آن، گرفتن یک فضای مناسب در یک بیمارستان فوق‌تخصصی و شروع ارائه خدمات به بیمارانی که از این تکنولوژی می‌خواستند استفاده کنند، در دستورکار قرار گرفت.

اکنون که خدمت شما هستم، الحمدلله با حمایت شخص دکتر رنجبر و دکتر افشاری و از مسئولان دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد یعنی دکتر مرادی و همکارانشان، دانشگاه آزاد این فضا را به‌لحاظ ساختاری هم آماده کرد؛ پارتیشن‌بندی‌ها انجام شده که دیگر این فضا به فضای کلینیکی واقعی تبدیل شود؛ یعنی دانش تئوری از سرکلاس به اجرای طرح‌های پژوهشی، تولید فناوری و فناوری به جامعه هدف؛ این مسیری بوده که توانسته‌ایم طی کنیم، اما یک راه طولانی است.

آگاه: آقای دکتر، در مسیر فعالیت‌های پژوهشی و آموزشی، بدون تردید با چالش‌های متعددی مواجه بوده‌اید. جنابعالی عمده‌ترین چالش‌های موجود در مسیر ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش را چه می‌دانید و برای مقابله با این موانع، چه گام‌هایی را با همراهی همکاران خود در دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد و مرکز تحقیقاتی مذکور برداشته‌اید؟

کبروی: یکی از چالش‌های پیشِ رو، موضوع بودجه‌های لازم برای اجرای این پژوهش‌ها بود که ذهنیت بنده این بود که ما نباید در این مرحله بار مالی بر دوش دانشگاه بگذاریم.

به‌همین دلیل چندین طرح پژوهشی را از طریق حمایت‌های بیرون از دانشگاه تصویب کردیم؛ با حمایت ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، بنیاد ملی علم، مجموعه «نیما» در وزارت بهداشت و پژوهشگاه تربیت‌بدنی؛ یعنی هر جایی که می‌شد پروپوزال فرستاد و «Grant» دریافت کرد، با کمک همکاران تلاش کردیم که آن گرنت‌ها را بگیریم و کارها را آرام‌آرام پیش بردیم و این مهم‌ترین چالشی بود که باید مدیریت می‌کردیم.

چالش دوم این بود که چگونه می‌توانستیم یک تیم دانشجویی داشته باشیم که انگیزه‌هایشان برای سال‌ها حفظ شود؛ به‌گونه‌ای که حتی پس از فارغ‌التحصیلی، دانشجو همچنان حاضر باشد به‌صورت پاره‌وقت با ما همکاری کند.

اینجا فقط یک نکته وجود دارد؛ شعله انگیزه باید در وجود آن عضو هیئت علمی و آن معلم ایجاد شود، سپس این انگیزه به دانشجو منتقل شود و او نیز به دنبال استاد خواهد آمد.

وقتی دانشجو می‌بیند یک موضوع کاربردی است و یک بزرگ‌تری وجود دارد که برای آن انگیزه دارد و وقت می‌گذارد، دانشجویان نیز مشارکت می‌کنند.

این دو چالش به این شکل حل شد؛ چالش نخست از طریق طرح‌های پژوهشی و تأمین گرنت و چالش دوم که بحث آموزشی و انگیزشی در دانشجویان و جوانان است - که الان یکی از موضوعات مهم دانشگاه‌های ماست- به این شکل حل شد که وقتی دانشجویان مشاهده کردند که معلمین و استادان، به تعبیری کنارشان هستند و چقدر انگیزه دارند، حاضرند از بسیاری از منافعشان بگذرند، نگاه «بالا به پایین» به آن‌ها ندارند و دغدغه‌شان حل مسئله است، این حس به آن بچه‌ها منتقل شد و واقعاً جان‌برکفانه در میدان حضور داشتند و همه‌جا در امور علمی و غیرعلمی کمک کردند تا کار پیش برود.

گردآوری تیم‌های کاملاً بین‌رشته‌ای و چندتخصصی برای حل مسئله مشخص

آگاه: نقش استادان برجسته را در تربیت نسل جدید دانشجویان در شرایط فعلی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

کبروی: این نقش بسیار کلیدی است؛ چراکه دانشجویی که سر کلاس می‌نشیند، آن استاد را به‌عنوان نماینده دانشگاه‌های مختلف در نظر می‌گیرد.

او می‌تواند ذهن یک دانشجو را یا به نقطه‌ای برساند که بگوید «من پای این مسئله می‌ایستم و تلاش می‌کنم» یا ممکن است آن‌قدر دانشجو را بی‌انگیزه کند که اصلاً کار را رها کند یا به فکر مهاجرت یا انصراف یا تغییر از رشته بیفتد، بنابراین، شخصیت استاد - که در واقع مجموعه‌ای از اعتقادات، دانش و خصوصیات اخلاقی اوست- آن‌قدر می‌تواند اثرگذار باشد که از همان سر کلاس درس و در همکاری‌های علمی و پژوهشی دیگر، نقش کلیدی ایفا کند؛ شاید بسیاری دیگر از عوامل جانبی، آن‌قدر نمی‌توانند اثرگذار باشند.

آگاه: با توجه به دستاوردهای علمی، پژوهشی و آموزشی که داشتید، برجسته‌ترین دستاورد پژوهشی خود را که برای دانشگاه و کشور اثرگذار بوده است، چه می‌دانید؟

کبروی: دستاوردها همگی لطف خداوند است و ما توانستیم به روش‌ها و فناوری‌های جدیدی دست پیدا کنیم که بخش عمده‌ای از مشکلات حسی، حرکتی کودکان فلج مغزی را رفع می‌کند.

خانواده‌هایی که هزینه‌های بسیاری باید متقبل می‌شدند و سال‌ها وقت می‌گذاشتند، اکنون با صرف هزینه کمتر و در زمان کوتاه‌تری، این بازیابی و بهبودی حسی-حرکتی را در فرزندانشان کاملاً مشاهده می‌کنند و شاید مهم‌ترین مسئله، همین مورد بوده است.

موضوع دوم این بود که ما توانستیم یک تیم کاملاً بین‌رشته‌ای و چندتخصصی را کنار هم جمع کنیم و سال‌ها باهم کار کنیم؛ از پزشکان فوق‌تخصص مغز و اعصاب، مهندسان پزشک، فیزیوتراپیست‌ها؛ یک تیم بین‌رشته‌ای. این نوع همکاری در کشور ما بسیار کم اتفاق می‌افتد که تخصص‌ها و رشته‌های مختلف در کنار هم برای حل مسائل مشخص گردآوری شوند.

موضوع سوم که شما اشاره کردید و این اینکه الحمدالله اتفاق خوبی که افتاد، یک جمعی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی ما که مثلاً در میان آن‌ها کسی بود که می‌گفت من می‌خواهم حتی انصراف بدهم نسبت به رشته و بی‌انگیزه‌ام، اکنون این بچه‌ها آن‌قدر با انگیزه و علاقه‌اند که هر کدامشان به تنهایی می‌توانند مبدع یک مجموعه‌های این‌چنینی در سال‌های نه‌چندان دور باشند.

بچه‌هایی که به‌شدت علاقه‌مند مهاجرت بودند، اکنون برای دکتری خود در دانشگاه اقدام داخلی کشور کرده‌اند. بچه‌هایی که بی‌انگیزه بودند، حال می‌گویند معنای رشته‌مان را حس می‌کنیم. یعنی در واقع یک جمعی از دانشجویان، افقی جلوی چشمشان نسبت به رشته‌شان باز شد که هر کدامشان به تنهایی می‌توانند منشاء کلی خیر و برکت و جذب افراد دیگری باشند در یک مسیر سازنده در کشور.

آگاه: اگر بخواهید یک توصیه کلیدی به دانشجویان و استادان جوان داشته باشید، چه می‌فرمایید؟

کبروی: عرض من خدمت به استادان جوان و دانشجوان این است که رسالت انسانی ما در عمر کوتاه ۸۰، ۹۰ ساله اسن است که تلاش ما این باشد برای گره‌گشایی خلق.

این ورکشاپ کوتاه‌مدت ۸۰، ۹۰ ساله تمام می‌شود و دستاورد ما برای حیات ابدی ما خیری است که رساندیم و گرهی است که باز کردیم.

بنابراین باید از تمام امکانات و قابلیت‌هایی که در دانشگاه است، نه به‌عنوان یک وظیفه شغلی که به گردن ما افتاده، بلکه به‌عنوان یک رسالت انسانی کلان که قرار است زندگی ابدی ما را بسازد، استفاده کنیم و انرژی بگذاریم روی حل مسائل واقعی و بعد آرام‌آرام خداوند طبق وعده‌های خودش درها و گره‌ها را باز می‌کند، آدم‌های خوب کنار شما می‌گذارد، بنابراین باید با امید، با نشاط و با انرژی تمام روی حل مسئدله متمرکز شویم.

انتهای خبر/253438/