تجربه جنگ تحمیلی نمونه‌ای از گره‌گشایی دانشگاه‌ها در مسائل راهبردی / صنعت خودرو و دانشگاه‌ها پیوندی در مسیر توسعه فناوری

امیرحسین کاکایی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری آگاه، با اشاره به تجربه کشور در استفاده از ظرفیت‌های علمی و دانشگاهی در دوران جنگ تحمیلی، اظهار کرد: اتفاقات سال‌های اخیر نشان داد هرجا اراده جدی برای استفاده از توان دانشگاه‌ها وجود داشته، کشور توانسته به دستاورد‌های قابل توجهی برسد. وی تاکید کرد که بخش مهمی از موفقیت‌های ایران در حوزه‌های راهبردی، حاصل اعتماد به نخبگان دانشگاهی و ایجاد مسیر مشخص برای بهره‌گیری از دانش داخلی بوده است.

استاد دانشگاه علم و صنعت افزود: در حوزه‌هایی که مدیریت کشور تصمیم گرفت از ظرفیت دانشگاه استفاده کند، نتایج ملموسی نیز حاصل شد؛ به‌گونه‌ای که امروز بسیاری از دانشمندان و متخصصانی که در پروژه‌های بزرگ ملی نقش‌آفرینی کرده‌اند، از دل دانشگاه‌ها بیرون آمده‌اند. کاکایی تصریح کرد: نمی‌توان انکار کرد که دانشگاه‌های کشور طی سال‌های گذشته از نظر علمی رشد قابل توجهی داشته‌اند و حتی بخشی از توانمندی‌های علمی ایران مورد توجه دیگر کشور‌ها نیز قرار گرفته است.

دانشگاه‌ها رشد کردند، اما نهادسازی شکل نگرفت

این استاد دانشگاه علم و صنعت با بیان اینکه دانشگاه‌های ایران از نسل آموزش‌محور عبور کرده‌اند، گفت: دانشگاه‌ها به تدریج وارد عرصه پژوهش، ارتباط با صنعت و کارآفرینی شدند، اما در این مسیر خطا‌هایی نیز رخ داد که مانع شکل‌گیری یک ساختار منسجم برای توسعه فناوری شد.

وی توضیح داد: در چهار دهه گذشته، بار‌ها تلاش شد ارتباط میان صنعت و دانشگاه تقویت شود و در همین راستا ساختار‌هایی مانند پارک‌های فناوری، مراکز رشد و شرکت‌های دانش‌بنیان شکل گرفت، اما در عمل بخشی از این سیاست‌ها از مسیر اصلی خود فاصله گرفتند.

کاکایی خاطرنشان کرد: هدف اولیه از ایجاد شرکت‌های دانش‌بنیان، تقویت پیوند صنعت و دانشگاه بود، اما در بسیاری موارد این ساختار‌ها به مجموعه‌هایی تبدیل شدند که بیشتر به دنبال دریافت امتیازات، معافیت‌های مالیاتی و بهره‌گیری از رانت‌های موجود بودند تا توسعه واقعی فناوری.

وی افزود: بخشی از صنایع نیز به جای حرکت واقعی به سمت دانش و فناوری، تنها به دنبال استفاده از مزایای ظاهری شرکت‌های دانش‌بنیان رفتند و همین مسئله موجب شد فلسفه اصلی این ساختار‌ها به تدریج تضعیف شود.

دانشگاه‌ها به سمت مدرک‌گرایی حرکت کردند

این استاد دانشگاه با انتقاد از روند مدرک‌گرایی در کشور اظهار کرد: یکی از آسیب‌های جدی سال‌های اخیر این بود که دانشگاه‌ها تا حدی از جایگاه مرجعیت علمی فاصله گرفتند و به مراکز صدور مدرک تبدیل شدند. به گفته وی، زمانی نگاه جامعه به دانشگاه همراه با احترام ویژه به دانش و تخصص بود، اما امروز نوعی توهم دانایی در بخشی از فضای مدیریتی کشور شکل گرفته است.

کاکایی تاکید کرد: نخستین گام برای اصلاح شرایط موجود این است که بپذیریم در بسیاری از حوزه‌ها هنوز نیازمند یادگیری و توسعه دانش هستیم. وی افزود: تا زمانی که نظام تصمیم‌گیری کشور تصور کند همه مسائل را می‌داند، امکان شکل‌گیری مسیر صحیح توسعه وجود نخواهد داشت.

ضعف دانشگاه‌ها در مدیریت پروژه‌های کلان

وی با اشاره به تجربه حضور خود در پروژه‌های کلان ملی گفت: دانشگاه‌های کشور افراد توانمند و متخصصان برجسته فراوانی تربیت کرده‌اند، اما مشکل اصلی این است که ساختار دانشگاه‌ها نتوانسته ظرفیت لازم برای مدیریت پروژه‌های بزرگ و مستمر را ایجاد کند.

این استاد دانشگاه علم و صنعت توضیح داد: در بسیاری از پروژه‌های بزرگ، افراد برجسته و دانشمندان توانمند حضور داشتند و حتی موفقیت‌هایی نیز حاصل شد، اما این دستاورد‌ها بیشتر متکی بر توان فردی بود و به ساختار پایدار نهادی تبدیل نشد.

وی ادامه داد: مسئله اصلی این نیست که دانشگاهیان توان علمی ندارند؛ بلکه مشکل آنجاست که دانشگاه‌ها در ایجاد نهاد‌های پایدار، مدیریت پروژه‌های بلندمدت و شکل‌دهی به ساختار‌های حرفه‌ای برای حل مسائل کشور ضعیف عمل کرده‌اند.

توسعه فناوری نیازمند تیم‌های بین‌رشته‌ای است

کاکایی با تاکید بر ضرورت تحول در ساختار دانشگاه‌ها گفت: حل مسائل پیچیده امروز کشور، از صنعت خودرو گرفته تا بازسازی زیرساخت‌ها و توسعه فناوری، تنها با اتکا به یک رشته تخصصی ممکن نیست.

وی افزود: امروز کشور نیازمند تشکیل تیم‌های بین‌رشته‌ای و چندتخصصی است؛ تیم‌هایی که در آن متخصصان مکانیک، برق، کامپیوتر، مدیریت، اقتصاد و سیاست‌گذاری در کنار یکدیگر برای حل مسئله فعالیت کنند.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: یکی از ضعف‌های جدی دانشگاه‌های کشور، بی‌توجهی به علوم مدیریتی و سیاست‌گذاری بوده است. به گفته وی، بسیاری از مهندسان تصور می‌کردند صرفاً با دانش فنی می‌توان مسائل کلان را حل کرد، در حالی که توسعه فناوری بدون مدیریت صحیح و سیاست‌گذاری منسجم امکان‌پذیر نیست.

ثبات مدیریتی؛ رمز موفقیت پروژه‌های راهبردی

کاکایی با اشاره به برخی تجربه‌های موفق کشور در حوزه فناوری‌های راهبردی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت در پروژه‌های کلان، وجود ثبات مدیریتی و استمرار مسیر توسعه بوده است.

وی افزود: برخی مجموعه‌ها طی دو دهه با ثبات مدیریتی و برنامه‌ریزی مستمر حرکت کردند و نتیجه آن نیز امروز قابل مشاهده است. به گفته او، شاید کشور در برخی حوزه‌ها محدودیت‌هایی مانند نداشتن تجهیزات پیشرفته یا ناوگان مدرن داشته باشد، اما توانسته با اتکا به توسعه فناوری، قدرت بازدارندگی موثری ایجاد کند.

این استاد دانشگاه تاکید کرد: چنین موفقیت‌هایی اتفاقی نیست و نتیجه نهادسازی، سرمایه‌گذاری مستمر و اعتماد به نیروی انسانی متخصص است.

صنعت خودرو از مسیر توسعه فناوری فاصله گرفت

کاکایی در ادامه با اشاره به وضعیت صنعت خودرو کشور گفت: صنعت خودرو ایران طی دو دهه گذشته فرصت‌های ارزشمندی را از دست داده است. وی افزود: در سال‌هایی که کشور درآمد‌های نفتی قابل توجهی داشت، به جای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فناوری و توسعه صنعتی، منابع به سمت واردات و مصرف هدایت شد.

وی تصریح کرد: یکی از مشکلات اساسی صنعت خودرو این بود که بسیاری از پروژه‌های توسعه‌ای جنبه نمایشی پیدا کردند و برنامه‌ریزی بلندمدت برای توسعه فناوری شکل نگرفت.

چین چگونه از ایران جلو زد؟

این استاد دانشگاه علم و صنعت با اشاره به روند رشد صنعت خودروی چین اظهار کرد: خودرو‌های چینی حدود دو دهه پیش کیفیتی پایین‌تر از بسیاری از محصولات داخلی ایران داشتند، اما چینی‌ها همزمان با واردات فناوری، زیرساخت‌های تحقیقاتی و توسعه‌ای خود را نیز به‌صورت جدی گسترش دادند.

وی افزود: چین تنها به مونتاژ و کپی‌سازی اکتفا نکرد، بلکه هزاران نیروی متخصص را درگیر فرآیند تحقیق و توسعه کرد و مراکز گسترده مهندسی و طراحی به وجود آورد.

کاکایی خاطرنشان کرد: در شرایطی که ایران پروژه‌های مهمی مانند طراحی موتور ملی را با تیم‌های محدود دنبال می‌کرد، چینی‌ها صد‌ها و حتی هزاران نیروی متخصص را همزمان روی پروژه‌های مشابه متمرکز کرده بودند و همین مسئله موجب شد امروز به یکی از قدرت‌های اصلی صنعت خودرو جهان تبدیل شوند.

مونتاژکاری جای توسعه فناوری را گرفت

وی با انتقاد از افزایش مونتاژکاری در صنعت خودرو گفت: طی سال‌های اخیر، به‌ویژه بعد از سال ۱۴۰۰، مونتاژ خودرو در کشور رشد قابل توجهی داشته و بسیاری از خودروسازان به سمت واردات قطعات و کاهش ساخت داخل حرکت کرده‌اند.

این استاد دانشگاه تاکید کرد: ادامه این روند، صنعت خودرو را بیش از گذشته وابسته خواهد کرد و امکان شکل‌گیری فناوری بومی را کاهش می‌دهد.

بدون حمایت واقعی از علم، ارتباط صنعت و دانشگاه شکل نمی‌گیرد

کاکایی در پایان با تاکید بر ضرورت بازنگری اساسی در سیاست‌های توسعه فناوری کشور اظهار کرد: اگر قرار است ارتباط صنعت و دانشگاه به شکل واقعی شکل بگیرد، ابتدا باید حاکمیت و نظام تصمیم‌گیری کشور به توسعه علم و فناوری به‌عنوان یک اولویت واقعی نگاه کنند.

وی افزود: توسعه فناوری نیازمند سرمایه‌گذاری بلندمدت، ثبات مدیریتی، نهادسازی اصولی و اعتماد واقعی به دانشگاه‌هاست و بدون تحقق این الزامات، نمی‌توان انتظار داشت مشکلات صنعت خودرو و سایر صنایع کشور برطرف شود.

انتهای خبر/253489/