۳۰ درصد صرفه‌جویی در مواد اولیه با سامانه هوشمند «نما»/دستاوردِ ۲۰۰۰ نفرساعت کار تیمی در دانشگاه آزاد یزد

خبرگزاری آگاه؛ محمدمهدی جعفری‌نسب رئیس اداره آزمایشگاه‌های دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد و کارشناس برتر یازدهمین جشنواره فرهیختگان ۱۴۰۵ در گفت‌و‌گو با خبرنگار آگاه به چالش‌های پیش‌از‌ساخت سامانه هوشمند آزمایشگاهی، فرآیند پیچیده توسعه نرم‌افزار نَما و تأثیر شگرف آن بر مدیریت منابع و شفافیت مالی در آزمایشگاه‌ها می‌پردازد.

وی معتقد است که نگاه مسئله‌محور و کار تیمی، کلید حل چالش‌های پیچیده آزمایشگاهی است.

تجربه، تخصص و خلّاقیت؛ رمز موفقیت در جشنواره ملی کارشناسان

آگاه: پیش از هر چیز کسب عنوان کارشناس برتر آزمایشگاه در یازدهمین جشنواره فرهیختگان ۱۴۰۵ را به شما تبریک عرض می‌کنم. نخستین سوال این است که چه عوامل و دلایلی باعث شد شما به عنوان کارشناس برتر آزمایشگاه در این جشنواره معتبر کشوری انتخاب شوید؟

جعفری‌نسب: فعالیت حرفه‌ای را از سال ۱۳۸۰ به عنوان کارشناس آزمایشگاه در رشته مهندسی مواد آغاز کردم.

امروز پس از سال‌ها خدمت، علاوه بر مدیریت اداره آزمایشگاه‌های دانشگاه، مسئولیت فنی چندین دستگاه تخصصی و پیشرفته در گروه مهندسی متالورژی را نیز برعهده دارم و خدمات تخصصی را به دانشجویان تحصیلات تکمیلی و صنایع استان یزد ارائه می‌دهم.

در فراخوان اواخر سال ۱۴۰۴ برای انتخاب کارشناس برتر، رزومه و سوابق چندساله خود را ارسال کردم که خوشبختانه منجر به انتخاب من در سطح کشوری شد.

آگاه: معیار‌های اصلی داوران برای انتخاب کارشناس برتر در این دوره چه بود و فعالیت‌های شما دقیقاً در کدام بخش‌ها مورد تأیید قرار گرفت؟

جعفری‌نسب: رویکرد اصلی داوران جشنواره یازدهم، حل مسئله بود، اما موارد خاصی که در پرونده من برجسته شد، شامل؛ کسب نمره عالی در آزمون کتبی، توانایی عیب‌یابی و کالیبراسیون تجهیزات تخصصی، برگزاری دوره‌های تخصصی آزمایشگاهی، و ارائه خدمات آزمایشگاهی تخصصی و درآمدزا بود، همچنین راه‌اندازی نرم‌افزار تخصصی نما که مستقیماً به حل یک چالش مدیریتی کمک کرد، از عوامل کلیدی انتخاب من بود.

آگاه: یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های ذکر شده، طراحی و پیاده‌سازی نرم‌افزار نما است. جرقه اولیه برای این ایده از کجا زده شد و چه نیازی شما را به سمت تولید چنین سامانه‌ای سوق داد؟

جعفری‌نسب: اواسط دهه ۹۰ شمسی بود که با شکل‌گیری سامانه ساها، سامانه آزمایشگاه همکار آزاد در دانشگاه آزاد اسلامی، تعامل بین صنعت و دانشگاه پررنگ‌تر شد. ما نیاز داشتیم که آزمایشگاه‌ها بتوانند سریع‌تر با مراجعین خارج از دانشگاه و صنایع ارتباط برقرار کند. همچنین نیاز بود تا دانشجویان تحصیلات تکمیلی و صنایع، دسترسی عادلانه‌ای به خدمات و مواد اولیه داشته باشند.

این نیاز‌ها منجر به فکر کردن به طراحی یک سامانه جامع نرم‌افزاری شد.

آگاه: پیش از اجرای نرم‌افزار نما، مدیریت منابع و مواد اولیه در آزمایشگاه‌ها با چه چالش‌های جدی و روزمره‌ای رو‌به‌رو بود؟

جعفری‌نسب: همه‌چیز به صورت دستی و در دفاتر کاغذی ثبت می‌شد که ردیابی و دسته‌بندی آنها بسیار دشوار بود. برای مثال، اگر فردی از بیرون مراجعه می‌کرد، نمی‌دانست دقیقاً به چه کسی و با چه هزینه‌ای باید مراجعه کند.

کارشناسان نیز پس از ارائه خدمات، وقت و انرژی زیادی را صرف محاسبات دستی و پیگیری حق‌الزحمه می‌کردند.

همچنین، دانشجویان با وجود داشتن اعتبار مشخص طبق بخشنامه، به دلیل نبود سیستم شفاف، به صورت عادلانه از امکانات استفاده نمی‌کردند؛ یعنی برخی بیش از حد و برخی کمتر از سهم خود بهره‌مند می‌شدند.

آگاه: نرم‌افزار نما دقیقاً چه فرآیند‌هایی را در آزمایشگاه‌های دانشگاه آزاد اسلامی یزد تغییر داد و بهبود بخشید؟

جعفری‌نسب: این نرم‌افزار فرآیند‌هایی مانند ثبت لحظه‌به‌لحظه کارکرد متقاضیان خارجی و دانشجویان، محاسبه خودکار تعرفه استفاده از فضا و اعمال تخفیفات ساها، گزارش‌گیری دقیق از مصرف مواد اولیه در چارچوب سقف حمایتی، صدور فاکتور خودکار، و مدیریت هوشمند انبار، ثبت خرید و پیگیری ریز مصرف تا اتمام ماده را متحول کرد.

همچنین امکان مشاهده موجودی لحظه‌ای مواد و ارسال هشدار برای مواد در حال اتمام و رتبه‌بندی ماهانه و سالانه کارشناسان بر اساس کیفیت خدمات از ویژگی‌های کلیدی آن است.

آگاه: فرآیند شکل‌گیری و توسعه این نرم‌افزار چگونه انجام شد؟ آیا تیمی پشت این پروژه وجود داشت؟

جعفری‌نسب: این موفقیت نتیجه ارتباط سازنده بین معاونت پژوهش و فناوری و حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات بود. ما تیمی تشکیل دادیم که مهندس علی نوربلین، رهبری بخش فنی و برنامه نویسی را بر عهده داشتند.

خوشبختانه ایشان بدلیل سابقه کار در آزمایشگاه، با چالش‌های فنی آشنا بوده و نکاتی را مطرح می‌کرد که شاید من به آنها فکر نکرده باشم. این پروژه حاصل کارموفق تیمی با بیش از ۲۰۰۰ نفرساعت بود.

بخش مهم نرم‌افزار «نما»، ردیابی دقیق مواد است

آگاه: این نرم‌افزار چگونه به مدیریت بهینه منابع و مواد اولیه کمک می‌کند و چه تأثیری بر کاهش هزینه‌های آزمایشگاهی داشته است؟

جعفری‌نسب: بخش مهم نرم‌افزار، ردیابی دقیق مواد است. در ابتدا مقدار و ارزش خرید را ثبت کرده و کارشناسان مصرف مواد را هنگام تحویل به دانشجویان و کلاس‌های عملی ثبت می‌کند.

سامانه این داده‌ها را پردازش و امکان پیگیری ریز مصرف هر ماده تا زمان اتمام را فراهم می‌کند. 

با شفافیت کامل ورودی و خروجی مواد، دقت نگهداری بالا رفته و از اتلاف جلوگیری می‌شود. آمار‌ها نشان می‌دهد که در سال اول اجرای این بخش، بیش از ۳۰ درصد صرفه‌جویی در مصرف مواد اولیه داشتیم.

آگاه: آیا این نرم‌افزار قابلیت گسترش و پیاده‌سازی در سایر واحد‌های دانشگاهی یا حتی صنایع دیگر را دارد؟

جعفری‌نسب: بله، هم‌اکنون نسخه‌ای از این نرم‌افزار در واحد کرج در حال تست است. اگر با تأیید نهایی مواجه شود، می‌تواند در اختیار سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی و سایر واحد‌ها قرار گیرد. همچنین پتانسیل بالایی برای بومی‌سازی و ارائه به صنایع مختلف نیز وجود دارد.

آگاه: برنامه‌های آینده شما برای ارتقای نرم‌افزار نما چیست؟ آیا ویژگی‌های جدیدی در نظر دارید که به آن اضافه شود؟

جعفری‌نسب: نرم‌افزار نما یک سامانه تحت وب است که به صورت مداوم به‌روزرسانی می‌شود و ماژول‌های متعددی بر اساس نیاز‌ها به آن افزوده شده است. در آینده نزدیک، اگر مورد تأیید سازمان قرار گیرد، بخش درخواست غیرحضوری خدمات را به سامانه اضافه خواهیم کرد.

این ویژگی به مشتریان بیرونی اجازه می‌دهد تا درخواست تست، پیگیری وضعیت و مشاهده نتایج را مستقیماً از طریق پنل اختصاصی خودشان انجام دهند که سرعت و رضایت مشتری را به شدت افزایش می‌دهد.

آگاه: در پایان، نقش حمایت‌های دانشگاه آزاد اسلامی یزد را چگونه ارزیابی می‌کنید و چه توصیه‌ای برای همکارانی دارید که به دنبال پیاده‌سازی ایده‌های نوآورانه هستند؟

جعفری‌نسب: در اینجا لازم است از حمایت بی‌شائبه دکتر محمدرضا دهقانی اشکذری رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد، دکتر محمد مهدی کریم‌نژاد معاون پژوهش و فناوری، خانم دکتر فرحناز ذاکریان مدیر پژوهشی که در معرفی مجدد پروژه و رایزنی با مدیران سازمان در سال گذشته، نقش کلیدی داشتند تقدیر و تشکر کنم.

به‌عنوان توصیه به همکاران، می‌گویم که همه ما در حوزه آزمایشگاهی متخصص هستیم. چالش اصلی ما کمبود نیروی متخصص است که باید توسط مدیران حل شود. اما نکته کلیدی این است که نباید چالش‌ها را به عنوان مشکل ببینیم که فقط رفع می‌شوند، بلکه باید به آنها به عنوان مسئله نگاه کرد که نیاز به حل و راهکار دارد. این تغییر نگرش، موتور محرک نوآوری است.

انتهای خبر/254281/