حل ۲ بحران مصرف بنزین و ناترازی انرژی با مشارکت دانشگاه/ نبود متولی علمی، کشور را جزیره‌ای کرده است

به گزارش خبرگزاری آگاه؛ افزایش مداوم مصرف بنزین در سال‌های اخیر، ناترازی میان تولید و مصرف را به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی و انرژی کشور تبدیل کرده است؛ چالشی که علاوه بر تحمیل هزینه‌های سنگین به بودجه عمومی، امنیت انرژی و حتی توسعه صنعتی کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده است و حل این بحران تنها با افزایش تولید یا واردات بنزین ممکن نیست، بلکه نیازمند یک برنامه علمی و پایدار با محوریت دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی است.

در سال‌های گذشته رشد تعداد خودروها، فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل، مصرف بالای سوخت در خودرو‌های داخلی و توسعه نامتوازن حمل‌ونقل عمومی باعث شده مصرف بنزین با سرعتی بیشتر از ظرفیت تولید افزایش یابد. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در تولید یا رشد مصرف می‌تواند کشور را ناچار به واردات گسترده بنزین کند. امابا توجه به این اصل و اساس موضوع صرفه جویی در مصرف سوخت مسئله ای علمی است که نیاز به تحقیق در جنبه های مختلف موثر بر این مسئله دارد. بنابراین این سوال مطرح می شود که دانشگاه به عنوان نهاد متولی تولید علم چه نقشی در این مسئله مهم دارد؟ 

در پاسخ به این سوال می توان گفت که دانشگاه‌ها می‌توانند در چند محور اصلی به حل بحران ناترازی بنزین کمک کنند. نخستین محور، توسعه فناوری‌های کاهش مصرف سوخت است. بسیاری از خودرو‌های تولید داخل همچنان مصرفی بالاتر از استاندارد‌های جهانی دارند و این موضوع نشان می‌دهد ارتباط میان صنعت خودرو و مراکز علمی هنوز به سطح مطلوب نرسیده است. اساتید و پژوهشگران دانشگاهی می‌توانند با طراحی موتور‌های کم‌مصرف، بهبود سامانه‌های احتراق، توسعه خودرو‌های هیبریدی و برقی و همچنین ارتقای کیفیت قطعات، نقش مؤثری در کاهش مصرف ایفا کنند. تجربه کشور‌های توسعه‌یافته نیز نشان می‌دهد جهش در بهره‌وری انرژی بدون پیوند صنعت و دانشگاه امکان‌پذیر نیست.

یکی دیگر از ظرفیت‌های مغفول دانشگاه‌ها، کمک به سیاست‌گذاری و مدیریت مصرف انرژی است. تصمیم‌گیری درباره سهمیه‌بندی، قیمت‌گذاری، توسعه حمل‌ونقل عمومی و اصلاح الگوی مصرف نیازمند مطالعات دقیق اقتصادی و اجتماعی است؛ مطالعاتی که باید توسط دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی انجام شود. در واقع  بسیاری از سیاست‌های کوتاه‌مدت در حوزه سوخت به دلیل نبود پشتوانه پژوهشی، آثار پایداری نداشته‌اند. در حالی که دانشگاه می‌تواند با ارائه مدل‌های علمی، راهکار‌هایی طراحی کند که هم از نظر اقتصادی قابل اجرا باشد و هم تبعات اجتماعی کمتری داشته باشد. همچنین بخشی از ناترازی بنزین به الگوی مصرف بازمی‌گردد. در این بخش نیز دانشگاه‌ها می‌توانند از طریق آموزش، پژوهش و همکاری با رسانه‌ها نقش مهمی ایفا کنند. فرهنگ‌سازی درباره مصرف بهینه سوخت، استفاده از حمل‌ونقل عمومی و کاهش سفر‌های غیرضروری از جمله اقداماتی است که هزینه‌ای به مراتب کمتر از ساخت پالایشگاه‌های جدید دارد.

دانشگاه‌ها همچنین می‌توانند با تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه انرژی، زمینه شکل‌گیری نسل جدیدی از مدیران و سیاست‌گذاران آشنا با مفهوم بهره‌وری انرژی را فراهم کنند. تجربه سال‌های اخیر نشان داده هرجا کشور از ظرفیت دانشگاه و دانش‌بنیان‌ها استفاده کرده، موفقیت‌های قابل توجهی به دست آمده است. حل بحران ناترازی بنزین نیز بدون اتکا به دانش، فناوری و پژوهش امکان‌پذیر نخواهد بود.

اما راه حل پای کار آوردن داشتن در مهمترین مسئله اقتصادی این روزهای کشور چیست؟  نصرت‌الله سیفی مدیرعامل اسبق شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آگاه با تأکید بر اینکه حل بحران مصرف بنزین و ناترازی انرژی بدون اتکا به ظرفیت دانشگاه‌ها ممکن نیست، گفت: دانشگاه‌ها در تمام بخش‌های مرتبط با مدیریت مصرف سوخت، از اقتصاد و فناوری تا فرهنگ‌سازی و علوم اجتماعی، دارای نقش اساسی هستند، اما مشکل اصلی کشور، نبود متولی مشخص برای تعریف مسئله و تجمیع این ظرفیت‌هاست.

وی با اشاره به اینکه موضوع مصرف بنزین تنها به قیمت سوخت یا مسائل فنی خودرو محدود نمی‌شود، اظهار کرد: وقتی درباره بنزین صحبت می‌کنیم، در واقع درباره نظام جابه‌جایی و حمل و نقل کشور سخن می‌گوییم؛ موضوعی که ابعاد گسترده اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، فناورانه و حتی مدیریتی دارد و به همین دلیل طبیعی است که دانشگاه‌ها باید در مرکز این فرآیند قرار بگیرند.

مدیریت مصرف سوخت فقط یک مسئله فنی نیست

سیفی افزود: سال‌ها درباره فرهنگ‌سازی، اصلاح سیاست‌گذاری‌ها و راهکار‌های کاهش مصرف سوخت صحبت شده است. بخشی از این راهکار‌ها فرهنگی هستند و بخشی دیگر به تصمیمات سخت اقتصادی و مدیریتی بازمی‌گردند، اما در تمام این حوزه‌ها دانشگاه می‌تواند نقش تعیین‌کننده داشته باشد.

وی ادامه داد: در کشور تعداد زیادی متخصص اقتصاد، مکانیک، حمل‌ونقل، علوم اجتماعی، جامعه‌شناسی و حوزه‌های فرهنگی داریم که هر کدام می‌توانند بخشی از راهکار‌های مدیریت مصرف سوخت را طراحی کنند. علاوه بر این، بخش قابل توجهی از راهکار‌ها نیازمند فناوری‌های جدید است و دانشگاه‌ها می‌توانند خوراک علمی و فناورانه این حوزه را تأمین کنند.

مدیرعامل اسبق شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت تصریح کرد: امروز دیگر مسئله مصرف سوخت صرفاً با توصیه‌های عمومی حل نمی‌شود و کشور نیازمند راهکار‌های دقیق علمی و فناورانه است؛ از بهبود بهره‌وری خودرو‌ها و توسعه فناوری‌های نوین گرفته تا طراحی الگو‌های رفتاری و اقتصادی برای کاهش مصرف انرژی.

دانشگاه‌ها ظرفیت دارند اما کسی پروژه‌ها را تجمیع نمی‌کند

سیفی با بیان اینکه در سال‌های گذشته نیز از ظرفیت دانشگاه‌ها استفاده شده است، گفت: اینکه تصور کنیم تاکنون هیچ ارتباطی میان صنعت انرژی و دانشگاه وجود نداشته، درست نیست. در مقاطع مختلف همکاری‌های گسترده‌ای انجام شده، اما مشکل این بوده که این اقدامات پراکنده باقی مانده و خروجی آن به شکل یک برنامه منسجم ملی دیده نشده است.

وی خاطرنشان کرد: ما در دوره‌هایی که پروژه‌های مرتبط با CNG و دوگانه‌سوز کردن خودرو‌ها دنبال می‌شد، همکاری‌های فراوانی با دانشگاه‌های معتبر کشور داشتیم. قرارداد‌های متعددی با دانشگاه صنعتی شریف، پلی‌تکنیک، دانشگاه تهران، مرکز تحقیقات خودرو و سایر مراکز پژوهشی منعقد شد و بخش مهمی از مطالعات و طراحی‌ها با کمک همین مجموعه‌های علمی انجام گرفت.

سیفی افزود: بنابراین دانشگاه‌ها هیچ‌گاه از این حوزه کنار نبوده‌اند، اما مسئله اصلی این است که کسی کل این ظرفیت را در کنار هم قرار نداده و آن را به یک حرکت منسجم تبدیل نکرده است.

خلأ اصلی نبود متولی واحد در حوزه مدیریت مصرف انرژی است

مدیرعامل اسبق شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت با اشاره به لزوم ورود جدی دستگاه‌های اجرایی به این موضوع اظهار کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز داریم دانشگاه را به‌صورت واقعی و عملیاتی پای کار بیاوریم، اما این اتفاق نیازمند تعریف مسئله و ایجاد مأموریت مشخص برای مراکز علمی است. دانشگاه و مرکز تحقیقاتی ذاتاً محل تولید علم و راهکار است. زمانی که مسئله به‌درستی تعریف شود، این مجموعه‌ها توانایی ارائه راه‌حل دارند. مشکل اینجاست که هنوز فرماندهی واحد و منسجمی برای هدایت این ظرفیت وجود ندارد.

سیفی تأکید کرد: وزارت نفت، وزارت نیرو و سازمان مدیریت مصرف سوخت که به‌تازگی شکل گرفته، باید نقش فعال‌تری ایفا کنند. این دستگاه‌ها باید اولویت‌ها را مشخص کرده، پروژه تعریف کنند و دانشگاه‌ها را به‌صورت هدفمند وارد میدان کنند. اگر صورت مسئله شفاف باشد، دانشگاه‌های کشور نه‌تنها آمادگی همکاری دارند بلکه از ظرفیت علمی بالایی نیز برخوردارند و می‌توانند بخش مهمی از مشکلات حوزه انرژی را حل کنند.

کشور از نظر ظرفیت علمی کمبود ندارد

سیفی با بیان اینکه ایران از لحاظ نیروی انسانی متخصص و مراکز علمی با کمبود مواجه نیست، گفت: امروز دانشگاه‌ها، مراکز آموزش عالی و پژوهشگاه‌های متعددی در کشور فعال هستند و هر کدام در حوزه‌های مختلف توانمندی‌های ارزشمندی دارند. در واقع مسئله اصلی این نیست که دانشگاه یا متخصص نداریم، بلکه مشکل این است که فرد یا نهادی به‌عنوان نوک پیکان وجود ندارد تا موضوع را جلو ببرد، آن را بشکافد و سایر مجموعه‌ها را پشت سر خود به حرکت درآورد.

مدیرعامل اسبق شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت خاطرنشان کرد: تا زمانی که این هماهنگی و فرماندهی واحد شکل نگیرد، ظرفیت‌های علمی کشور به‌صورت جزیره‌ای باقی می‌مانند و اثرگذاری لازم را نخواهند داشت. اگر سیاست‌گذاری‌ها به سمت استفاده هدفمند از دانشگاه‌ها حرکت کند، می‌توان از ظرفیت علمی کشور برای حل معضل مصرف سوخت، کاهش ناترازی انرژی و ارتقای بهره‌وری در بخش حمل‌ونقل استفاده مؤثرتری کرد.

انتهای خبر/254498/