توسعه بومی، همکاری با پلتفرم‌های قانون‌پذیر و مقابله با قانون‌گریزی یک روند جهانی است

حکمرانی مؤثر در فضای مجازی، امروز بیش از هر زمان دیگری به سه اصل کلیدی گره خورده است، توسعه بومی، تعامل با سکو‌های قانون‌پذیر و مقابله با سکو‌های قانون‌گریز. هر کشوری که توانسته میان این سه مؤلفه توازن برقرار کند، هم از منافع اقتصادی و فناورانه فضای مجازی بهره بیشتری برده و هم در صیانت از حقوق کاربران خود موفق‌تر عمل کرده است.

توسعه بومی می‌تواند به تقویت خدمات داخلی، افزایش کیفیت پاسخ‌گویی به نیاز‌های مردم و کاهش وابستگی در حوزه‌های حساس منجر شود. همکاری با سکو‌های قانون‌پذیر نیز امکان بهره‌مندی از ظرفیت‌های جهانی را در چارچوب منافع ملی فراهم می‌کند.

مقابله با سکو‌های قانون‌گریز هم به معنای دفاع از حقوق کاربران، حفظ امنیت داده‌ها و جلوگیری از تحمیل قواعد یک‌جانبه بر زیست دیجیتال مردم است. اجرای متوازن این رویکرد در ایران می‌تواند به بهبود تجربه کاربری، افزایش دسترسی به خدمات پایدارتر و شکل‌گیری زیست‌بومی رقابتی‌تر منجر شود. گفت‌وگوی پیش‌روی آگاهتک با محمدمهدی حبیبی، مدیرعامل تشکل مردم نهاد فمپ (فضای مجازی پاک) به ابعاد این مسیر، فرصت‌ها و چالش‌های آن می‌پردازد.

امکان بهره‌گیری از الگوی چین در حکمرانی فضای مجازی

برخی کارشناسان بیان می‌کنند الگوی حکمرانی چین بر اینترنت و ترافیک بین‌الملل ویژگی‌های مثبتی دارد و می‌توان از آن برای بهبود مدیریت فضای مجازی در ایران نیز الگوبرداری کرد، عده‌ای می‌گویند: «آن‌ها چین هستند و چنین امکانی برای ما وجود ندارد.» نظر شما در این خصوص چیست؟ واقعاً امکان الگو گرفتن برای ایران فراهم است یا ما نمی‌توانیم مشابه چین، یک زیست‌بوم قوی داشته باشیم؟

چین الگویی را دنبال می‌کند که می‌تواند در مورد ما نیز صادق باشد. این کشور تلاش می‌کند توسعه بومی ایجاد کند و پاسخ نیاز‌های مردم خود را در داخل شبکه خود، با کیفیت و سطح مناسبی از پیشرفت، فراهم سازد. هر سکوی خارجی، اگر بخواهد در چین حضور داشته باشد، باید قوانین چین را بپذیرد. چنانچه قوانین آن کشور را نپذیرد، با آن برخورد می‌شود و خدمت مشابه آن راه‌اندازی شده و در اختیار مردم قرار می‌گیرد.

توسعه بومی و قانون‌پذیری، پایه‌های اصلی حکمرانی موفق

حاصل این رویکرد در چین برای مردم و کشور چین چه بوده است؟

حاصل چنین رویکردی، توسعه بومی، همکاری با سکو‌هایی است که قانون‌پذیرند و حاکمیت چین را می‌پذیرند، و نیز مقابله با سکو‌هایی است که قانون‌گریز هستند. همین کاری است که همه کشورها، به همین نحو، باید انجام دهند؛ ولی این سه پارامتر ممکن است در کشور‌های مختلف متفاوت باشد. چین بیش از همه از توسعه بومی استفاده می‌کند و از میان این سه مورد، یعنی توسعه بومی، مقابله با سکو‌های خارجی و تعامل خارجی، بیشتر بر توسعه بومی و مقابله با سکو‌های خارجی تکیه دارد.

جمعیت و اقتصاد چین، عوامل مؤثر در تفاوت ظرفیت‌ها

اکنون با این توضیحات، فکر می‌کنید چرا برخی می‌گویند ما امکان توسعه زیست‌بومی قدرتمند و پاسخ‌دهنده به نیاز‌های مردم را نداریم؟

بنده فکر می‌کنم بیان چنین گزاره‌ای بیش از هر چیز به دو عامل، یعنی جمعیت و اقتصاد چین، بازمی‌گردد. باید پذیرفت که اقتصاد چین، به هر حال، اقتصادی بسیار بزرگ است و ظرفیت‌های عظیمی دارد. جمعیت چین نیز به‌تنهایی حدود ۲ میلیارد نفر از مجموع تقریباً ۸ میلیارد نفر جمعیت کره زمین را در بر می‌گیرد. این دو عامل سبب می‌شود که چین در برخی تعاملات یا برخی توسعه‌هایی که می‌خواهد انجام دهد، تفاوت‌های جدی با ما داشته باشد.

برای مثال، هنگامی که این کشور می‌خواهد با یک سکوی بین‌المللی، مانند گوگل، پشت میز مذاکره بنشیند و گفت‌و‌گو کند، اینکه بگوید دسترسی ۲ میلیارد کاربر را قطع می‌کند، برای گوگل بسیار دردناک‌تر است تا اینکه بگوید دسترسی ۸۰ یا ۹۰ میلیون کاربر را، که جمعیت ما هستند، قطع می‌کند. روشن است که چین در تأثیرگذاری بر گوگل در معادلات یا تعاملاتش، دست بازتری دارد.

ظرفیت‌های ایران در توسعه سکو‌های بومی قابل اتکا

نقطه مزیت ما در این وضعیت چیست؟

نکته مهم این است که همین موارد، از سوی دیگر، نیز وجود دارد. زمانی که شما می‌خواهید یک سکوی بومی را در ایران توسعه دهید، آن سکو باید پاسخ‌گوی جمعیتی حدود ۹۰ میلیون نفر باشد، اما در چین باید پاسخ‌گوی ۲ میلیارد نفر باشد. اتفاقاً همین مسئله در برخی موارد، کار ما را ساده‌تر می‌کند. بنابراین، پارامتر جمعیت بالای چین، در کنار اقتصاد آن کشور، گاهی کار را برای ما دشوارتر می‌کند و گاهی نیز موجب آسان‌تر شدن آن می‌شود.

اقتصاد چین، به هر حال، بزرگ است و ثروت نسبتاً بیشتری، در مقایسه با ما، در آن کشور وجود دارد. همین امر سبب می‌شود که در برخی تعاملات بین‌المللی یا در توسعه‌هایی که به آن نیاز دارد، بتواند بهتر یا قوی‌تر از ما عمل کند.

تجربه جهانی نشان‌دهنده ضرورت حکمرانی فعال در فضای مجازی

اگر برخی بگویند که ما نمی‌خواهیم چین شویم، چطور؟

واقعیت این است که حتی اگر از چین نیز عبور کنیم و بنا داشته باشیم سایر الگو‌ها را مطالعه و بررسی کنیم، به این نتیجه خواهیم رسید که سایر کشور‌های دنیا هم مسیر مشابهی را طی کرده‌اند.

آلمان، فرانسه، کره جنوبی یا بسیاری از نقاط دیگر جهان را که نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که حکمرانی برای آن‌ها نیز اهمیت دارد و آن را دنبال می‌کنند. همه این کشور‌ها بر این باورند که باید توسعه بومی داشته باشند، با سکو‌های قانون‌پذیر تعامل کنند و البته با سکو‌های قانون‌گریز مقابله کنند.

حکمرانی ملی، منافاتی با تعامل عزتمندانه بین‌المللی ندارد

برخی، زمانی که گفته می‌شود حکمرانی در کشور باید تعمیق پیدا کند، طوری موضوع را نشان می‌دهند که گویی بناست دور مرز‌های کشور دیوار کشیده شود و هیچ تعامل بین‌المللی‌ای وجود نداشته باشد. واقعاً منظور از حکمرانی چنین است؟

خیر، چنین برداشتی نادرست است. مقصود ما تعامل عزتمندانه با جهان است، نه پذیرش سلطه یک‌طرفه‌ای که در آن، هرچه طرف مقابل دستور داد و اراده کرد، ما نیز ناچار باشیم سر تسلیم فرود آوریم، فقط به این دلیل که به ما خدمت ارائه می‌دهد.

سکو‌های غربی و مشخصاً آمریکایی از دنبال کردن چنین نظمی، به دنبال چه هستند؟

نظام ارباب و رعیتی، در حقیقت، همان چیزی است که برخی در فضای مجازی به دنبال آن هستند. همان‌گونه که در فضای قدیم و پیشامدرن، اربابی وجود داشت که نیاز‌های رعیت را برطرف می‌کرد، برای آگاهن خانه فراهم می‌ساخت و امکاناتی در اختیارشان قرار می‌داد و سپس، به واسطه همین رفع نیازها، بر آگاهن مسلط می‌شد، از آگاهن کار می‌کشید، بر مقدرات و سرنوشتشان تسلط پیدا می‌کرد و هر کاری که می‌خواست با آگاهن انجام می‌داد، امروز نیز سکو‌های آمریکایی در پی نوعی نظام مشابه هستند.

این سکو‌ها می‌خواهند هر کاری را که مایل هستند، با ما انجام دهند؛ چون به ما خدمت ارائه می‌کنند. منطق آن‌ها این است که اگر خدمت می‌خواهید، باید مطابق ضوابط، دستور‌ها و آنچه ما می‌گوییم رفتار کنید و فقط همان چیزی را ببینید که ما اجازه می‌دهیم. شیوه‌ای که آگاهن برای تعامل با ما در پیش گرفته‌اند، چنین ماهیتی دارد. این فضا، فضایی نادرست است و ما با آن مشکل داریم.

انتهای خبر/255869/