آیت‌الله رشاد: رهبر شهید «مجمع‌الاضداد» و تبلور کمالات انسانی بود

به گزارش خبرگزاری آگاه، آیت‌الله علی‌اکبر رشاد، رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در آیین افتتاحیه نخستین همایش بین‌المللی «مکتب امام مجاهد شهید» با محوریت تبیین اندیشه، سیره و حکمرانی رهبر شهید، سخنان خود را با واکاوی ماهیت شهادت ایشان آغاز کرد و گفت: شهادت، پایانِ کارِ شهید نیست، بلکه سرآغازِ یک خون‌خواهی و نهضتی است که با شهادت او آغاز می‌شود. این خون‌خواهی به معنای انتقام‌گیری عرفی، احساسی یا صرفاً کشتنِ قاتل نیست؛ بلکه به معنای خیزش و جنبشی است که ریشه در کارِ الهی دارد. امری که ازلی و ابدی است و پایان ندارد؛ مگر آنکه به فرجام خود که ظهور ولی حیّ خدا (عج) است، برسد. در این مسیر، خون‌خواه اصلی، حجتِ حاضرِ حق است و تمام امت، مبعوثِ به این خون‌خواهی خواهند بود؛ لذا شهادت قائد عظیم الشان سرآغاز یک انقلاب تاریخی و ابدی است.وی این همایش را سرآغاز و دیباچه‌ای بر نهضتی تاریخ‌ساز و تمدن‌آفرین توصیف و تصریح کرد: تبیین ابعاد این حرکت عظیم، کاری بس دشوار است.

وی با اشاره به شخصیت جامع‌الاطراف، مجمع‌الاضداد و شگرف شهید آیت الله خامنه‌ای تأکید کرد که هرگونه توصیف از منشورواره ایشان، در برابر عظمت بی‌کرانش ناقص می‌نماید؛ چنانکه مولانا سروده است: «گر بریزی بحر را در کوزه‌ای، چند گنجد قسمت یک روزه‌ای».

جامعیتِ حکمت‌های سه‌گانه در وجود رهبر شهید

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تقسیم‌بندی سنتی علوم به «حکمت نظری»، «حکمت عملی» و «حکمت صناعی»، تصریح کرد: رهبر شهید، مجمعِ همه انواع این حکمت‌ها و تمامی شاخه‌ها و شعبه‌های آن بود. البته با تفاوت در عمق و گستره؛ به‌گونه‌ای که در برخی حوزه‌ها با ابتکارات فراوان و در برخی حوزه‌ها با دامنه‌ای محدودتر حضور داشتند.

وی تأکید کرد: اگر قرار باشد در وصف رهبر شهید انقلاب اقدامی صورت بگیرد، دفتر حفظ و نشر آثار باید فهرست واره‌ای و نمایه‌ای تفصیلی از ابعاد و عناصر که در شخصیت آن مرد بزرگ متجلی بود را تا اختتامیه و رویداد اصلی این همایش تهیه کند، همین فهرست‌نویسی نیز به یک فرهنگواره پرحجم و وزین تبدیل خواهد شد. اجرای این طرح کاری کارستان است که در زمان محدود میسر نیست.

رهبر شهید تصویر مینیاتوری از شخصیت امیرالمؤمنین (ع)

آیت‌الله رشاد با بیان اینکه رهبر شهید، «مجمع‌الاضداد» بود، افزود: چند روز پیش سخن زیبایی مطرح شد مبنی بر اینکه رهبر عزیز ما، «تصویر مینیاتوری از شخصیت امیرالمؤمنین علی (ع)» بودند. البته این به معنای قیاس با امیرالمؤمنین (ع) نیست، چراکه آن حضرت بی‌همتاست؛ اما همان‌گونه که انسان‌های کامل، مظهر و مجلای اسماء‌الحسنی الهی هستند، شخصیت رهبر شهید نیز جلوه‌گاه و مجلای ابعاد پرعدد و گسترده امیرالمؤمنین (ع) بود و تصویری از آن شخصیت در وجود این مرد عظیم تحقق یافته بود.

وی در تبیین ویژگی «مجمع‌الاضداد» بودن ایشان توضیح داد: ایشان ویژگی‌هایی داشتند که در نگاه عرفی، جمع کردن آنها در یک فرد دشوار یا ناممکن به نظر می‌رسید. برای نمونه، ایشان در حوزه‌هایی مانند عرفان صاحب‌نظر بودند و در جایگاهی والا قرار داشتند.

تحلیل فقهی و دو بال اجتهاد

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر فقاهت ایشان گفت: رهبر شهید فقیهی بزرگ بودند. هرچند درس خارج ایشان در سال‌های اخیر تعطیل شده بود، اما بنده توفیق داشتم در سال‌های ابتدایی آغاز آن، در جلسات ایشان حضور یابم.

وی با اشاره به جایگاه فقهی رهبر شهید در تاریخ شیعه، افزود: بنده به عنوان یک طلبه، پیش از آنکه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم اعلام نظر کند، در سخنرانی پیش از خطبه‌های نماز جمعه تهران، «اعلمیت» ایشان را اعلام کردم.

آیت‌الله رشاد دلیل این استنباط را ساختار اجتهاد دانست و اظهار کرد: اجتهاد دو بال دارد؛ ۵۱ درصد آن «موضوع‌شناسی» و ۴۹ درصد آن «حکم‌شناسی» است. ایشان به اعتبار «جودت فهم»، در حکم‌شناسی فوق‌العاده بودند و به دلیل حضور مستمر در میدان، در موضوع‌شناسی بی‌نظیر بودند.

اعلمیت یعنی «جودت فهم» / از نقد فقه تک‌منبعی تا نبوغ در استراتژی‌های نظامی

آیت‌الله رشاد در ادامه تبیین ویژگی‌های شخصیتی رهبر شهید، با اشاره به معیار‌های دقیق اجتهاد اظهار کرد: اعلمیت به «جودت فهم» است؛ یعنی کسی اعلم است که از هوش، ذکاوت و دقت بالاتری برخوردار باشد، نه اینکه صرفاً دایرة‌المعارفی از آرای فقها، اصولیون و راویان بوده باشد. ایشان در فقه فوق‌العاده بودند؛ چراکه علاوه بر ذکاوت ذاتی، تسلطی بی‌نظیر بر ابزار‌های اجتهاد، به‌ویژه «اصول» و «قرآن» داشتند.

انتقاد از «فقه تک‌منبعی» و مهجوریت قرآن

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به نگاه رهبر شهید در موضوع مهجوریت قرآن در اجتهاد گفت: ایشان با صراحت می‌فرمودند که فقه ما تک‌منبعی شده است؛ تعبیری که شاید خوشایند بسیاری نبود، اما ایشان تأکید داشتند که ما چنان با ایجاد اصلاحات در فقه عمل می‌کنیم که اگر کسی از آغاز تا پایان عمر لای قرآن را باز نکرده باشد، ممکن است همچنان مجتهد قلمداد شود.

ایشان در تفسیر، رجال و علوم قرآنی صاحب آرای خاص بودند و در تاریخ (اسلام، ایران، معاصر، منطقه و غرب) نیز شخصیتی کم‌نظیر داشتند و در «موضوع‌شناسی»، قطعاً در طول تاریخ شیعه هیچ فقیهی با ایشان قابل مقایسه نبود.

اشراف بر موسیقی به مثابه «علم»

آیت‌الله رشاد به حوزه‌های کمتر شناخته‌شده دانش ایشان اشاره کرد و افزود: برای نمونه، ایشان کتاب ۲۵ جلدی «الاغانی» ابوالفرج اصفهانی را (که دایرةالمعارفی در حوزه هنر و عمدتاً موسیقی است) به طور کامل مطالعه کرده و بر آن تعلیقه و حاشیه نوشته بودند.

موسیقی نزد ایشان صرفاً مهارت نبود، بلکه یک «علم» به شمار می‌رفت؛ میراثی که از علمای شیعه و حکما باقی مانده است. بنده بار‌ها دیده بودم که ایشان پس از شنیدن مداحی، به مداحان توصیه می‌کردند فلان شعر را با دستگاه دیگری بخوانند، چون مناسب‌تر بود.

تسلط بر ادبیات و دقت در «حدیث ولایت»

وی با اشاره به جایگاه ادبی رهبر شهید خاطرنشان کرد: در تدوین مجموعه «حدیث ولایت»، به توصیه ایشان مقرر شد هیچ کلمه‌ای تغییر نکند؛ چراکه متن بیانات ایشان چنان فاخر، آراسته و پیراسته بود که کوچک‌ترین نیازی به ویرایش نداشت. ایشان در فنون شعر، عروض و قافیه نیز بر اساتیدی همچون مرحوم «حسین آهی» برتری داشتند و حتی در بحث اوزان رباعی، نکاتی را به بزرگان این عرصه همچون «طاهره صفارزاده» (که اوزان جدیدی شناسایی کرده بود)، متذکر می‌شدند.

آیت‌الله رشاد با بیان اینکه ایشان بیش از ۲۰۰۰ رمان را مطالعه کرده بودند، گفت: ایشان رمان را به عنوان قالب ادبی مدرن جدی می‌گرفتند. در جلسه‌ای که با حضور ۷۰ نویسنده و رمان‌نویس برگزار شد، ایشان آثار تک‌تک این افراد را مطالعه کرده، نقد نوشته و تعلیقه زده بودند. جالب اینکه ایشان ساعت و تاریخ مطالعه را نیز ثبت می‌کردند.

نبوغ در طراحی عملیات نظامی بدون تجربه سربازی

آیت‌الله رشاد با اشاره به حضور رهبر شهید در جبهه‌ها اظهار داشت: در طراحی عملیات‌ها، همه وارد بحث و تبادل نظر می‌شدند، اما در نهایت رهبر شهید (رضوان الله علیه) وارد بحث می‌شدند. ایشان وقتی وارد می‌شدند، اشکالات طرح‌های امیران و سرداران را می‌فرمودند و سپس طرح خودشان را ارائه می‌کردند. وی افزود: من این موضوع را از مرحوم شهید صیاد شیرازی پرسیدم و ایشان تأیید کردند که آقا وارد ارائه بحث‌های فنی در مسئله عملیات جنگی می‌شدند و طرح‌های ایشان به دلیل دقت و فنی بودن، پذیرفته می‌شد. ایشان در حالی این سطح از نبوغ و ذکاوت را در موضوعی که ربط مستقیمی به فقاهت، اجتهاد، اصول و تفسیر ندارد داشتند که حتی سربازی هم نرفته بودند.

نظریه‌پردازی فرهنگی و پیشتازی در جهان آکادمیک

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با تأکید بر اینکه خود با مقوله فرهنگ آشنایی دارد، تصریح کرد: بنده مدعی هستم که ایشان قطعاً بزرگترین فرهنگ‌شناس تاریخ ایران هستند. فهم فرهنگی ایشان هم در مقام نظر و هم در مقام کاربرد کم‌نظیر بود؛ نظریه «تهاجم فرهنگی» را مطرح کردند و به موازات پیشرفت مسئله، آن را به «شبیخون فرهنگی»، «جنگ نرم» و سپس «ناتوی فرهنگی» ارتقا دادند.

وی در ادامه با ذکر یک روایت تاریخی افزود: ایشان این بحث‌ها را از پیش از رهبری و زمانی که رئیس‌جمهور بودند، در همین حوزه هنری (به مناسبت سالگرد تأسیس) مطرح کرده بودند که آن زمان منعکس نشد؛ اما پس از رهبری، سخنانشان منعکس شد. همچنین سه جلسه دیدار تدارک‌دیده شده بود که بنده با عرض پوزش، پشت‌صحنه آن دیدار‌ها بودیم و در آن جلسات ایشان نظریه تهاجم فرهنگی را مطرح کردند. چند سال بعد، افرادی که به فرانسه، مصر و اروپا سفر کرده بودند، کتاب‌هایی را در مورد همین موضوع (تهاجم فرهنگی یا الغزو الثقافی) خریدند که نشان می‌دهد ایشان در این مسائل، پیشتاز و مبتکر بودند.

شگفتی اقتصاددانان از نظریه اقتصاد مقاومتی رهبر شهید

آیت‌الله رشاد به ابعاد اقتصادی تفکر رهبر شهید اشاره کرد و گفت: محققان و پژوهشگران حوزه اقتصاد همواره از علمی، دقیق و ابتکاری بودن دیدگاه‌های اقتصادی ایشان شگفت‌زده شده‌اند. نظریه «اقتصاد مقاومتی» که ایشان مطرح کردند، هرچند کار‌های دستگاهی و تشکیلاتی روی آن انجام شد، اما هنوز به درستی شناخته نشده است؛ در حالی که اگر کشور ملتزم به اجرای کامل این نظریه بود، امروز با بسیاری از مشکلات کنونی دست و پنجه نرم نمی‌کردیم.

هنر واژه‌پردازی در ادبیات فارسی

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به هنر اصطلاح‌سازی و واژه‌پردازی رهبر شهید، با استناد به جایگاه علمی دکتر حداد عادل به عنوان رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، اظهار کرد: فن واژه‌پردازی و واژه‌سازی کار بسیار دقیق و فنی‌ای است و ما در تاریخ ادبیات ایران کسانی را که در این قضیه هنر و مهارت داشته باشند، کم داریم.

وی پیشنهاد داد: بنده این پیشنهاد را خدمت دکتر حداد عادل عرض می‌کنم که اصطلاحات، تعابیر و ترکیب‌هایی که ایشان ساخته‌اند را گردآوری کنیم؛ چراکه از این طریق فرهنگ‌نامه‌ای بسیار غنی به دست خواهد آمد. ایشان در غنی‌سازی ادبیات فارسی، معادل‌سازی‌های زیبا و جایگزین کردن واژه‌ها (از جمله بحث توسعه و پیشرفت) سهم بسزایی داشتند و به واقع، کمالات در وجود ایشان جمع بود.

قرائت غزل ولایت

آیت‌الله رشاد سخنان خود را با قرائت غزلی در وصف رهبر شهید (با تخلص امین) به پایان رساند:

خون می‌طراود از شیشه ما / مستی فزاید اندیشه ما

خونرنگ گردد در دل خیالش / گلگون شود می‌در شیشه ما

در آسمان است برگ و بر ما، در خاک باشد گر ریشه ما

از اوست شور و طراوت در بیشه ما/ کز اوست شور ولایت در بشه ما

ما و امین و عهد ولایت/ سرباختن باشد پیشه ما

فرهاد رفت و شد نوبت ما / خارا شکافد اندیشه ما / شد تیشه ما اندیشه ما/ اندیشه ما شد تیشه ما

انتهای خبر/259581/