حدادعادل: تدریس راهبردهای کلان رهبر شهید در دانشگاه‌های جهان ضروری است

به گزارش خبرگزاری آگاه، غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در نخستین همایش بین‌المللی «مکتب امام مجاهد شهید (تبیین اندیشه، سیره و حکمرانی حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای)» که صبح امروز در فرهنگستان علوم برگزار شد، اظهار کرد: از اصحاب رسانه که در این جلسه حضور دارند، تشکر می‌کنم. همچنین از مؤسسه فرهنگی پژوهشی انقلاب اسلامی که گام نخست را در این مسیر برداشت و در این راه قدم نهاد، قدردانی می‌کنم.

وی با گرامیداشت ایام محرم، افزود: به روح رهبر شهید درود می‌فرستم. ما به همان اندازه که اندوهگین هستیم از فقدان رهبر عزیزمان، باید مصمم به شناخت بیشتر ایشان باشیم. ادامه دادن راه ایشان، ملاک صداقت ما در دوست داشتن رهبر شهید است و تلاش برای ماندگاری مکتب او معنا پیدا می‌کند.

حدادعادل ادامه داد: آنچه امروز عرض می‌کنم، مقاله‌ای است که به درخواست مؤسسه فرهنگی پژوهشی انقلاب اسلامی برای درج در یادنامه‌ای نوشته شده که قرار است در ایام تشییع منتشر شود. عنوان این مقاله «بعضی از راهبرد‌های کلان امام شهید انقلاب اسلامی در رهبری امت و ملت» است.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی گفت: سه یا چهار سال پیش، ۳۲ جلسه ضبط تصویری داشتم که هر جلسه حدود یک ساعت بود و در آن خاطراتی از دیدار‌ها و گفت‌و‌گو‌ها با مقام معظم رهبر شهید بیان کردم. در این مقاله نیز تصورم این بود که پس از شهادت ایشان، اگر قرار باشد در دانشگاه‌ها و مراکزی که مدیران ارشد برای اداره کشور تربیت می‌کنند، تفکر رهبر شهید تدریس شود، چه باید کرد؟

وی افزود: در این مقاله ابتدا به‌صورت فهرست‌وار و اجمالی، بدون شرح و توضیح، به برخی از خصوصیات فردی ایشان اشاره کرده‌ام و سپس به بیان ده راهبرد پرداخته‌ام. از نظر روشی نیز چند ملاحظه مهم وجود دارد. یکی تعریف راهبرد است؛ من راهبرد کلان را به همان معنای راهبرد به کار برده‌ام و این را برای تأکید گفتم. البته تشخیص اینکه کدام مفاهیم در این سطح راهبرد محسوب می‌شوند ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. ممکن است بنده چیزی را راهبرد بدانم که به ذهن دیگری نرسد.

حدادعادل تصریح کرد: آنچه ارائه کرده‌ام، تمرین مقدماتی برای تدوین کتابی است که در فرصت مناسب و با مراجعه به مستندات و آوردن مصادیق، بتوان آن را در دانشگاه‌ها تدریس کرد.

وی در ادامه گفت: درباره رهبر شهید از هر دری می‌توان سخن گفت و بسیار نیز می‌توان سخن گفت و البته باید گفت. وقتی به یاد او می‌افتم، این بیت فروغی بسطامی به خاطرم می‌رسد: «با صد هزار جلوه برون آمدی که من با صد هزار دیده تماشا کنم تو را.»

حدادعادل افزود: هرچند در صد هزار جلوه داشتن او شک ندارم، یقین دارم که برای تماشای او صد هزار دیده ندارم. در این مقاله که نمی‌تواند چندان طولانی باشد، به برخی از راهبرد‌های کلان آن بزرگوار به‌صورت فهرست‌وار اشاره می‌کنم. اما پیش از آن لازم است به‌طور کلی و بدون شرح و توضیح و بدون ذکر مصادیق، به برخی از اوصاف و ابعاد آن شخصیت کم‌نظیر و خصوصیات فردی آن شخصیت ممتاز اشاره شود تا خواننده در مطالعه راهبرد‌ها توجه داشته باشد که سخن گفتن از راهبرد‌های کلان آن مرد بزرگ در اداره کشور، به معنای غفلت از دیگر ابعاد وجودی ایشان نیست.

وی ادامه داد: رهبر شهید که دل ما هنوز پس از چند ماه شهادت او را باور نکرده است، مردی مؤمن، متقی، متکی و متوکل به خدای تبارک و تعالی بود. ایمان به خدا همه وجود او را پر کرده بود و در تمام عمر، قطب‌نمای کشتی زندگی او در طوفان‌ها و لنگر ثبات آن بود. او مصداق این آیه بود که «قل إن صلاتی و نسکی و محیای و مماتی لله رب العالمین».

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی گفت: او مردی عابد، مجتهد و پارسا بود؛ از جمله کسانی که امیرالمؤمنین آگاهن را «رهبان اللیل و اسد النهار» می‌نامند. آیت‌الله خامنه‌ای شهید، مسلمان مؤمنی بود که قرآن را می‌شناخت و در آن پژوهش می‌کرد. دل و جان، ذهن و زبان، فکر و عمل او قرآنی بود و قرآن را در پرتو چراغ عترت می‌خواند و می‌فهمید.

وی افزود: از جمله درخشان‌ترین اوصاف او اخلاص و انصاف بود؛ اخلاص با خدا و انصاف با بندگان خدا. ایستادگی بر سر حق، دفاع از حق و مقابله با باطل، راه و رسمی بود که او در تمام عمر هرگز از آن عدول نکرد.

حدادعادل ادامه داد: بی‌اعتنایی به دنیا در عین اهتمام به امور دنیایی و آخرتی مردم از ویژگی‌های او بود. به تعبیر حافظ: «مرا به کار جهان هرگز التفات نبود/ رخ تو در نظر من چنین خوشش آراست». او به معنای حقیقی کلمه زاهد بود و هرگز نه خود و نه فرزندانش به چرب و شیرین دنیا دل نبستند و مال و ثروتی نیندوختند.

وی گفت: خوش‌رویی، خوش‌خویی، مردم‌داری، وفاداری و جوانمردی با دوستان و مدارا با دشمنان شخصی ـ نه دشمنان دین و مملکت ـ از صفات بارز او بود. هوش فراوان، سرعت انتقال ذهنی، ذوق سرشار و طبع لطیف نیز از خصوصیات آن رهبر بزرگوار به شمار می‌رفت و محضری دلپذیر داشت.

حدادعادل اظهار کرد: آیت‌الله خامنه‌ای شهید دانشی وسیع، اطلاعاتی فراوان و معلوماتی گسترده درباره موضوعات مختلف داشت؛ اما بالاتر از علم او، حکمت او بود که از دل نورانی‌اش می‌جوشید و بر زبانش جاری می‌شد. او انسانی منظم، منضبط و پرکار بود و ظاهر و باطنی آراسته داشت. سخنوری توانا، نویسنده‌ای فصیح و شاعری توانا بود.

وی افزود: صفت دیگری که به شخصیت او اعتلا می‌بخشید، شجاعت در اظهار حق در برابر دشمنان حق بود و هیچ بیم و وحشتی از آگاهن به دل راه نمی‌داد. آنچه گفته شد، تنها بخشی از ویژگی‌های اوست.

راهبرد‌های کلان رهبری شهید، در ادامه و تداوم اندیشه‌های امام خمینی (ره) بود

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در ادامه‌ به تبیین راهبرد‌های کلان رهبری آن شهید والامقام پرداخت. آنچه پیش‌تر گفته شد، فهرست کاملی از کمالات آن قاعده بزرگوار نیست و تنها اشاراتی فهرست‌وار به ابعاد گوناگون شخصیتی ایشان بود تا مقدمه‌ای برای اصل سخن باشد.

حدادعادل با بیان اینکه شاید بتوان گفت که آشکارترین وجه رهبری «امام شهید» در دوران ۳۶ ساله رهبری ایشان، وفاداری به امام خمینی (ره) و آرمان‌های ایشان بود، اظهار کرد: او نه تنها قلباً به امام خمینی عشق می‌ورزید، بلکه عقلاً نیز به دیدگاه‌های ایشان باور داشت.

وی افزود: هرگاه ایشان در مجالس خصوصی از امام خمینی سخن می‌گفت، سخنش به درازا می‌کشید؛ گویی دلش با یک اشاره و یک جمله راضی نمی‌شد.

حدادعادل ادامه داد: رهبر شهید در هر سال، در سالگرد ارتحال امام (۱۴ خرداد)، وجهی از دیدگاه‌های ایشان را به تفصیل بیان می‌کرد و همگان را به شناخت آرمان‌های امام و پیروی از آنها دعوت می‌نمود. در تمام ۳۶ سال رهبری ایشان پس از امام خمینی، هرگز دیده نشد که خود را یا رأی و نظرش را در باب موضوعی با نظر امام خمینی (ره) مقایسه کند. او همواره نسبت به انحراف از راه امام راحل، تخریب یا تحریف اندیشه‌ها و سخنان ایشان نگران بود و جامعه را از این خطرات بر حذر می‌داشت.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به اینکه رهبر شهید، اندیشه‌های امام خمینی را شالوده و سنگ‌بنای انقلاب اسلامی می‌دانست، گفت: تفاوت راهبرد‌های دوره رهبری ایشان با راهبرد‌های امام راحل، در تقابل و تعارض نیست، بلکه در «اجمال و تفصیل» است؛ در واقع بذر و ریشه تمام راهبرد‌های مطرح شده، در اندیشه‌های امام راحل نهفته بود که جنگ تحمیلی، فرصت بیان، تبیین و اجرای آنها را به امام راحل نداد.

حدادعادل دومین راهبرد کلان را موضوع «استقلال» عنوان کرد و گفت: قاعده شهید ما قویاً به ایران و استقلال آن عشق می‌ورزید و برای او، کلیدواژه «استقلال»، مفتاح گشاینده گره‌های روابط خارجی و مناسبات بین‌المللی کشور بود.

وی افزود: ایشان عزت و سربلندی ملک و ملت را مشروط به حفظ استقلال می‌دانست و با شناختی که از تاریخ معاصر ایران و دخالت قدرت‌های استعمارگر داشت، به‌شدت مراقب بود تا دشمنی که از در بیرون رانده شده، از پنجره بازنگردد. یکی از دلایل اصرار ایشان بر حفظ دستاورد‌های دانش هسته‌ای، مغایرت تبعیت از دشمنان برای تعطیلی این فعالیت‌ها با استقلال جمهوری اسلامی بود.

وی بیان کرد: ایشان به مسئولانی که تصور می‌کردند با یک قدم عقب‌نشینی در برابر فشار‌های دشمن مشکل حل خواهد شد، هشدار می‌داد که «بدانید اگر شما یک قدم کوتاه بیایید، دشمن دو قدم رو به شما برخواهد داشت و دست از اعمال فشار برنخواهد داشت». کلیدواژه «ایران قوی» که ایشان با تأکید به کار می‌بردند، برخاسته از همین عشق به استقلال بود.

حدادعادل سومین راهبرد کلان را «نه گفتن به نظام سلطه جهانی» دانست و تصریح کرد: رهبر شهید درک و تحلیل درستی از ماهیت نظام سلطه، ریشه‌های استعمارگری و ماهیت سرمایه‌داری غربی داشت. او به خوبی آگاه بود که نگاه تحقیرآمیز غربیان به ملت‌های غیرغربی، در قالب نظریه‌های علمی تئوریزه شده است.

وی افزود: کسب منافع اقتصادی از طریق غارت منافع ملت‌های تحت سلطه، از نظر آن شهید بزرگوار، مهم‌ترین انگیزه سلطه‌گران بود.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به درک عمیق رهبر شهید از تاریخ معاصر و موضوعاتی نظیر کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، گفت: آیت‌الله خامنه‌ای همواره به مسئولان کشور هشدار می‌دادند که فریب «دستکش‌های مخملی» دشمن را نخورند که در پس آن «پنجه‌های آهنین» سلطه‌گری پنهان است. ایشان مظهر بارز سلطه‌گری در جهان معاصر را نظام حکومتی آمریکا می‌دانستند و به همین جهت، حتی حاضر نشدند پیام کتبی ترامپ رئیس‌جمهور وقت آمریکا را که توسط نخست‌وزیر وقت ژاپن ارسال شده بود، بپذیرند. این در حالی بود که رفتار ایشان با سران کشور‌هایی که خوی سلطه‌گری نداشتند، بسیار محترمانه و دوستانه بود.

حدادعادل تصریح کرد: قائد شهید ما به تأسی از امام راحل، مسئله فلسطین را مسئله اول عالم اسلام می‌دانستند. اهمیت این موضوع تنها به اشغال جغرافیایی محدود نمی‌شد، بلکه اسرائیل به عنوان مأموری برای سرکوب و تضعیف جهان اسلام توسط دنیای غرب ایجاد شده است. این رژیم در واقع وجه خاص تعرض نظام سلطه است تا دنیای اسلام نتواند به عنوان موجودیتی مستقل در برابر غرب قد علم کند. به همین دلیل، رژیم صهیونیستی دشمن شماره یک هر کشور اسلامی با داعیه استقلال است. از نگاه ایشان، انقلاب اسلامی که برای استقلال به پیروزی رسیده، نمی‌تواند با این رژیم مقابله نکند؛ لذا حمایت از آرمان فلسطین و نیرو‌های مقاومت، همواره اصل مسلم ایشان بوده و باعث شده این نیرو‌ها به واقعیتی غیرقابل انکار در معادلات منطقه تبدیل شوند.

وی با تأکید بر التزام به وحدت به عنوان یک سنت الهی و آموزه قرآنی، افزود: ایشان اختلاف عقیده در جامعه را امری طبیعی می‌دانستند، اما تأکید داشتند که این اختلافات نباید به دشمنی و صف‌بندی منجر شود و دشمن اصلی را از یاد ببرد. از نظر ایشان، وحدت تنها در صورتی حاصل می‌شود که گروه‌ها از مواضع «حق مطلق» خود یک یا چند قدم به سوی یکدیگر حرکت کنند، نه اینکه یک طرف انتظار داشته باشد طرف مقابل کاملاً تابع او شود. همچنین، ایشان منادی وحدت اسلامی در سطح جهان بودند و صراحتاً توهین به مقدسات سایر مذاهب اسلامی را حرام شرعی می‌دانستند و از مسلمانان می‌خواستند فریب دست‌های پنهان دشمن را در اختلاف‌افکنی نخورند.

حدادعادل در تشریح آخرین راهبرد گفت: رهبر شهید برای ملت ایران، فرهنگ و تمدن آن احترام عمیقی قائل بود و در فقه سیاسی خود، برای رأی و نظر مردم اعتبار ویژه‌ای قائل بود. ایشان جمهوری اسلامی و مردم‌سالاری دینی را نه دو عنصر ناهماهنگ، بلکه یک حقیقت واحد می‌دانستند. پاسداری از رأی مردم به عنوان «حق‌الناس»، نشانه اهمیت جایگاه مردم در نظر ایشان بود.

وی بیان کرد: این مردم‌دوستی تنها به حوزه سیاسی محدود نمی‌شد؛ ایشان از فقر و مشکلات معیشتی مردم رنج می‌بردند و ضمن توصیه به مسئولان برای کاهش آلام محرومان، همگان را به «مواسات و همدلی» در سختی‌ها دعوت می‌کردند. حشر و نشر صمیمانه و متواضعانه ایشان با توده‌های مردم، خانواده‌های شهدا و محرومان، جلوه‌ای عینی از مردم‌داری آن مرد بزرگ بود.

تبیین ابعاد حکمرانی «امام شهید» از نگاه حدادعادل؛ از مردم‌باوری و جهش علمی تا قدرت دفاعی و ذوق هنری

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با اشاره به جایگاه مردم در تفکر آن قائد شهید گفت: ایشان اگرچه رفتار‌هایی از مردم را نمی‌پسندیدند و آن را نیازمند اصلاح می‌دیدند، اما در درمان این کاستی‌ها، روشی خردمندانه در پیش می‌گرفتند که شائبه اهانت یا تحقیر هیچ گروهی را نداشته باشد.

وی افزود: در طول ۳۶ سال رهبری، هرگز سخنی از ایشان شنیده نشد که در آن کوچک‌ترین توهینی به مردم یا گروه‌های اجتماعی وجود داشته باشد.

وی با اشاره به اعتقاد ایشان به اقتصاد مردمی، تصریح کرد: رهبر شهید معتقد بودند دولت‌ها باید فعالیت‌های اقتصادی را به مردم بسپارند و با دولتی کردن اقتصاد و به حاشیه راندن مردم مخالف بودند. ایشان حضور مردم در عرصه اقتصاد را به اندازه حضور در میدان‌های دفاعی، ضروری و تأثیرگذار می‌دانستند.

جهش علمی و فناوری؛ کلید اقتدار ملی

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با بیان اینکه رهبر شهید، عقب‌ماندگی در علم و فناوری را عامل انحطاط می‌دانست، اظهار کرد: دغدغه ایشان رفع موانع پیشرفت علمی و حمایت از دانشمندان، به‌ویژه در علوم نوپدید بود. ایشان به آموزش و پرورش از سطح پیش‌دبستانی تا عالی‌ترین درجات توجه ویژه‌ای داشتند و بر تأمین معیشت معلمان و پرورش استعداد‌های درخشان تأکید می‌کردند.

وی ادامه داد: اهتمام ایشان شامل حوزه‌های علمیه نیز می‌شد و طلاب را به تحول در روش‌ها و نوآوری در کنار توجه به حکمت و کلام فرامی‌خواندند. این نگاه راهبردی سبب شد ایران در رشته‌هایی نظیر علوم هسته‌ای، سلول‌های بنیادی، هوش مصنوعی، فناوری نانو و علوم شناختی به رتبه ممتازی در جهان اسلام و منطقه دست یابد.

تحول در بنیه دفاعی و نظامی

حدادعادل با اشاره به اهتمام ویژه آن شهید به امور دفاعی گفت: ایشان با اینکه آموزش نظامی کلاسیک ندیده بودند، اما از نخستین روز‌های انقلاب، در امور نظامی صاحب‌نظر بودند و در مقام فرماندهی کل قوا، تحولی ساختاری در نیرو‌های مسلح ایجاد کردند.

وی تصریح کرد: رهبر شهید با درک اینکه «ایران قوی» نمی‌تواند در صنایع دفاعی محتاج بیگانگان باشد، با آینده‌نگری و پشتیبانی هوشمندانه، زمینه خودکفایی تسلیحاتی نیرو‌های مسلح را فراهم کردند.

ذوق هنری و پاسداشت زبان فارسی

وی با اشاره به جامعیت شخصیت آن پیشوای بزرگ، افزود: رهبر شهید روحی لطیف و عواطفی حساس داشتند. ایشان به هنر – از جمله سینما – به عنوان ابزاری برای تقویت معنویات و فرهنگ جامعه می‌نگریستند.

حدادعادل با تأکید بر جایگاه راهبردی زبان فارسی در اندیشه ایشان، بیان کرد: ایشان که خود طبع شعر داشتند، به ارزش ادبیات در برانگیختن توده‌ها وقوف کامل داشتند و دفتر ایشان پناهگاه شاعران بود. همچنین، توجه ایشان به ثبت و ضبط خاطرات دفاع مقدس و تقویت جریان‌های ادبیات پایداری، نشان‌دهنده اهمیت این حوزه در منظومه فکری آن بزرگوار بود.

تأکید حدادعادل بر جامعیت شخصیت «امام شهید»

وی با تأکید بر جایگاه «زبان فارسی» به عنوان رکن رکین هویت ملی ایرانیان، تصریح کرد: رهبر شهید با مطالعات گسترده در ادبیات کلاسیک و شاهکار‌های ادبی جهان، همواره تقویت جریان‌های ادبی را در دستور کار داشتند. تمرکز ایشان بر ثبت و ضبط دقیق وقایع دوران دفاع مقدس و تقویت ادبیات پایداری، از جمله اقدامات راهبردی ایشان برای پاسداشت فرهنگ جهاد و شهادت بود.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در تبیین آخرین راهبرد کلان، با بیان اینکه عدالت واژه‌ای قرآنی و از اهداف اصلی بعثت انبیاست، تأکید کرد: در منظومه فکری رهبر شهید، عدالت در ابعاد مختلف اقتصادی، قضایی و آموزشی، شاخصِ اسلامی بودن نظام بود.

وی با اشاره به شرایط دشوار ۳۶ ساله رهبری آن شهید، افزود: ایشان درگیر یک «جنگ تمام‌عیار اقتصادی» بودند که معیشت مردم را هدف گرفته بود. رهبر شهید همواره از مشکلات معیشتی مردم رنج می‌بردند و هرگاه سخن از آسیب‌های اجتماعی ناشی از این وضعیت به میان می‌آمد، با دلسوزی و تأثر از آن یاد می‌کردند.

حدادعادل در خصوص ساده‌زیستی رهبر شهید بیان کرد: اصرار ایشان بر ساده‌زیستی شخصی و پرهیز از تجمل‌گرایی، برای آن بود که مردم بدانند رهبر انقلاب و خانواده‌اش هم‌سطح محروم‌ترین اقشار جامعه زندگی می‌کنند. ایشان همواره با طرح‌های توسعه‌ای که رشد اقتصادی را به بهای له شدن و نادیده گرفتن تهی‌دستان دنبال می‌کردند، مخالف بودند و دولت‌ها را از اجرای این‌گونه سیاست‌ها بر حذر می‌داشتند.

وی در پایان ضمن ابراز امیدواری برای موفقیت مؤسسه در تبیین این مکتب فکری، بر عدالت آموزشی و قضایی به عنوان ارکان تحقق حکمرانی عادلانه در اندیشه رهبر شهید تأکید کرد.

انتهای خبر/259640/