تحقق هوشمندسازی کشاورزی؛ از ورود فناوری‌های نوین دانشگاه آزاد دماوند به مزارع و باغ‌های منطقه تا راه‌اندازی نخستین ایستگاه مهارتی هوش مصنوعی

خبرگزاری آگاه ـ حسین بوذری؛ دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند در گام نوین فعالیت‌های خود، با درک عمیق از ضرورت‌های اقتصادی و اجتماعی منطقه، رویکردی راهبردی را در راستای تحقق دانشگاهِ «حل مسئله» اتخاذ کرده است.

این واحد دانشگاهی با شناخت دقیق از زیست‌بوم شهرستان دماوند و برخورداری از ظرفیت‌های بالقوه در حوزه‌های کشاورزی، باغداری، صنایع تبدیلی و گردشگری، کوشیده تا نقش خود را از یک نهاد صرفاً آموزشی و پژوهشی، به یک پیشران توسعه و کانون نوآوری ارتقا دهد.

در این پارادایم نوین، همسویی با اولویت‌های علم‌محوری و خودکفایی، نه یک شعار، بلکه در قالب «زنجیره‌های عملیاتی» از ایده تا محصول تعریف شده است.

تمرکز بر حوزه‌های اولویت‌داری همچون هوشمندسازی کشاورزی با بهره‌گیری از فناوری‌های نوظهور نظیر هوش مصنوعی، مدیریت بهینه منابع آب، توسعه صنایع تبدیلی برای جلوگیری از خام‌فروشی و ایجاد سازوکارهای حمایتی برای نخبگان، نشان‌دهنده عزم جدی این واحد برای پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه است.

تأسیس مدارس مهارتی، شکل‌دهی به مراکز رشد و تقویت تعاملات چندجانبه با دستگاه‌های اجرایی، صنعت و بخش خصوصی، درراستای تحقق «زنجیره استعداد تا اشتغال» طراحی شده است. هدف نهایی این راهبرد، بسترسازی برای ماندگاری نخبگان در شهرستان دماوند و تبدیل ظرفیت‌های طبیعی و انسانی دماوند به فرصت‌های علمی، فناورانه و اقتصادی است که در نهایت منجر به خلق ارزش‌افزوده برای منطقه و تحقق الگوی دانشگاه کارآفرین و اثرگذار در تراز توسعه پایدار خواهد شد.

براین اساس، خبرنگار آگاه در قالب پرونده پژوهشی با عنوان «تجلی رهبری علمی در پرتو سیره رهبر شهید» تلاش دارد تا میان «نظریه» و «عمل» پیوندی ایجاد کند و اگر منویات امام شهید ستون‌های اصلی یک بنای علمی و تمدنی هستند، وظیفه ما دانشگاهیان و پژوهشگران، بنا کردن سازه‌های نوآورانه بر روی این ستون‌هاست.

آنچه در ادامه می‌خوانید، حاصل گفت‌وگو با دکتر کوروش پارسا معین رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند درباره رویکردها، ظرفیت‌ها، چالش‌ها و چشم‌اندازهای پیش روی این دانشگاه است.

گپ و گفت آگاه با پارسا معین رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند در پی می‌آید:

ارزیابی عملکرد واحد دماوند در همسویی با اولویت‌های راهبردی

آگاه: با توجه به تأکید و اولویت‌های رهبر شهید مبنی بر علم‌محوری، خودکفایی و بهره‌برداری از ظرفیت‌های بومی، به‌عنوان دانشگاهی که در شهرستانی با قابلیت‌های کشاورزی، دامداری، صنایع غذایی و گردشگری طبیعی قرار دارید، ارزیابی شما از عملکرد واحد دماوند در هم‌سویی با این اولویت‌ها چیست و چه برنامه‌های راهبردی در دست اقدام دارید؟

پارسا معین: با توجه به تأکید و اولویت‌های رهبر شهید انقلاب اسلامی مبنی بر علم‌محوری، خودکفایی و بهره‌برداری از ظرفیت‌های بومی و به‌عنوان دانشگاهی با قرارگیری در موقعیت جغرافیایی شهرستان دماوند که دارای قابلیت‌های ارزشمندی در حوزه‌های کشاورزی، دامداری، صنایع غذایی و گردشگری طبیعی است، ارزیابی عملکرد دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند در همسویی با این اولویت‌ها به شرح زیر ارائه می‌شود:

ارزیابی عملکرد و رویکرد دانشگاه

در سال‌های اخیر، رویکرد دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند به‌صورت مؤلفه‌ای، مسئله‌محوری و با اتکا بر ظرفیت‌های بومی شهرستان تغییر یافته است.

با توجه به ظرفیت‌های دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند در حوزه‌های کشاورزی، دامداری و صنایع غذایی، تلاش ما بر این است که دانشگاه صرفاً به‌عنوان محلی برای آموزش و حتی پژوهش شناخته نشود؛ بلکه هدف نهایی، تبدیل شدن به یک «مرجع حل مسئله در منطقه» و به‌عنوان «پیشران توسعه شهرستان دماوند» است.

اقدامات راهبردی انجام شده و در دست اقدام دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند هم درراستای تحقق این اهداف قرار دارد.

تقویت پژوهش‌های کاربردی و مسئله‌محور: تمرکز بر نیازهای واقعی شهرستان دماوند و استان تهران برای پاسخگویی به چالش‌های موجود.

توسعه همکاری با بخش کشاورزی و دامداری: به‌کارگیری دانش و فناوری با هدف افزایش بهره‌وری، مدیریت و کاهش هزینه‌ها، بهبود کیفیت محصولات و کاهش وابستگی به واردات.

تمرکز بر صنایع غذایی و فرآوری محصولات: با توجه به ویژگی‌های فیزیکی و جغرافیایی منطقه دماوند، هدف اصلی ایجاد ارزش افزوده و جلوگیری از خام‌فروشی محصولات است.

توسعه مراکز رشد، شرکت‌های دانش‌بنیان و هسته‌های فناور: حمایت مستمر از ایده‌های نوآورانه دانشجویان و اعضای هیئت علمی.

توسعه آموزش‌های مهارتی به‌‌خصوص در حوزه‌های نوظهور مانند هوش مصنوعی است تا دانشجویان بتوانند دانش خود را به محصول، خدمت و کسب‌وکار تبدیل کنند.

توسعه گردشگری طبیعی و بوم‌گردی و بهره‌گیری از دانش‌های مختلف برای معرفی و اقتصادگردی درراستای استفاده حداکثری از ظرفیت‌های گردشگری منطقه.

ایجاد ارتباط مؤثر میان دانشگاه، صنعت، دستگاه‌های اجرایی و فعالان اقتصادی با هدف اجرای پروژه‌های مشترک در این حوزه‌ها از دیگر فعالیت‌های دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند بوده است.

خودکفایی و اقتصاد دانش‌بنیان: حمایت از تولیدهای داخلی و تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی و ایده‌های دانشگاهی در قالب محصولات و خدمات قابل عرضه جزء برنامه‌هاست و هدف ما این است که دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند از یک دانشگاه صرفاً «آموزش‌محور» به دانشگاهی «کارآفرین، فناور و اثرگذار در حل مسائل منطقه» تبدیل شود؛ دانشگاهی که بتواند با تلفیق ظرفیت‌های علمی استادان و دانشجویان و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی، اقتصادی، اجتماعی و موقعیت سوق‌الجیشی و استراتژیک شهرستان دماوند، شعارهای «علم‌محوری» و «خودکفایی» را محقق ساخته و نقشی مؤثر در توسعه پایدار شهرستان دماوند ایفا کند.

بررسی فعالیت‌های تحقیقاتی، دستاوردها و همکاری‌های دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند در حوزه‌های کشاورزی، باغداری، دامداری

آگاه: شهرستان دماوند در حوزه‌های کشاورزی، باغداری، دامداری و صنایع وابسته از ظرفیت‌های قابل‌توجهی برخوردار است. دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند چه فعالیت‌ها، طرح‌های تحقیقاتی و دستاوردهای مشخصی در این حوزه‌ها داشته و چه همکاری‌هایی با بهره‌برداران منطقه انجام داده است؟

پارسا معین: با توجه به اینکه شهرستان دماوند به‌دلیل برخورداری از ظرفیت‌های ارزشمند در حوزه‌های کشاورزی، باغداری، دامداری و صنایع وابسته یکی از مهم‌ترین عرصه‌هایی است که دانشگاه می‌تواند در آن نقش‌آفرینی و نقش مؤثری داشته باشد.

رویکرد و ظرفیت‌های علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند بر این است که دانشگاه را از یک مجموعه صرفاً آموزش‌محور، به مجموعه‌ای مسئله‌محور و حل‌مسئله‌محور تبدیل کنیم.

خوشبختانه در دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند ظرفیت‌های علمی و تخصصی به‌‌خصوص در حوزه‌های مهندسی، علوم پایه، محیط زیست، فناوری اطلاعات و حوزه‌های مرتبط با خدمات و مسائل بخش‌های کشاورزی و تولید قرار دارد.

از این منظر، موضوعاتی همچون مدیریت مصرف آب، استفاده از فناوری‌های نوین و هوشمندسازی کشاورزی، افزایش بهره‌وری باغات، کاهش ضایعات محصولات (حتی در حوزه فرآوری و بسته‌بندی)، توسعه صنایع تبدیلی، مدیریت پسماندهای کشاورزی و دامی و همچنین استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی ازجمله زمینه‌هایی هستند که می‌توان در قالب طرح‌های پژوهشی و فناوری، این مسائل را دنبال کرد.

همکاری‌های سازمان‌یافته و ظرفیت‌های موجود

در سطح کلان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند همکاری‌های گسترده‌ای را با مجموعه وزارت جهاد کشاورزی برای افزایش نفوذ دانش و فناوری در بخش‌های کشاورزی و با محور امنیت غذایی انجام داده و حرکت‌های خوبی در این راستا صورت گرفته است.

همچنین در شهرستان دماوند، «مجتمع تحقیقاتی کشاورزی و منابع طبیعی واحد علوم تحقیقات» که دارای سابقه فعالیت و تخصص در زمینه‌هایی مانند باغبانی و دام‌پروری، گیاه‌پزشکی، کشت بافت، علوم آب و خاک و سایر این زمینه‌هاست، به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های ارزشمند منطقه محسوب می‌‌شود.

اهداف عملیاتی و برنامه‌های آتی برای اتصال به جامعه محلی

هدف ما در دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند این است که این ظرفیت‌ها را به‌صورت عملیاتی‌تر به جامعه محلی آن منطقه متصل کنیم و از این حیث، برنامه‌های مهم شامل ایجاد ارتباط نظام‌مند با کشاورزان، باغداران، دامداران، گلخانه‌داران و واحدهای صنایع غذایی موجود در شهرستان دماوند است؛ چراکه مسائل واقعی آن‌ها بیشتر درخصوص این است که دانشگاه بتواند راهکاری را به‌صورت علمی و فناورانه برای حل مسائل‌شان تدوین کند؛ به‌عنوان مثال می‌توان پروژه‌های مشترکی را در زمینه‌های زیر تعریف کرد:

تشخیص و کنترل آفات و بیماری‌های باغی
بهینه‌سازی مصرف آب
پایش هوشمند باغات
ماندگاری و کیفیت محصولات و بسته‌بندی محصولات
توسعه کسب‌وکارهای دانش‌بنیان
استفاده از هوش مصنوعی در حوزه مدیریت تولید

بنابراین، نگاه ما در بحث کشاورزی و دامداری منطقه، صرفاً نگاهی آموزشی نیست، بلکه به‌دنبال شکل دادن به یک «زنجیره حل مسئله منطقه» از طریق پژوهش‌های دانشگاهی، فناوری و تجاری‌سازی هستیم و معتقدیم که اگر این ارتباط به‌صورت مستمر، پیوسته و سازمان‌یافته شکل بگیرد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند سهم مؤثری در افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید در منطقه خواهد داشت و می‌تواند منجر به توسعه اقتصادی پایدار شود.

اقدامات و دستاوردهای دانشگاه در حوزه صنعتی، تولیدی و اشتغال‌محور و ارزیابی پیوند میان دانشگاه و صنعت

آگاه: در حوزه صنعتی، تولیدی و اشتغال‌محور نیز چه اقدامات و دستاوردهای ملموسی داشته‌اید و دانشگاه تا چه اندازه توانسته است با شرکت‌های تولیدی و واحدهای صنعتی استان پیوند علمی و فناورانه برقرار کند؟

پارسا معین: در حوزه صنعتی، تولیدی و اشتغال‌محور می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

رویکرد راهبردی و تغییر پارادایم ارتباط با صنعت

اعتقاد ما بر این است که دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند زمانی می‌تواند در اقتصاد منطقه اثرگذار باشد که ارتباط آن با صنعت از سطح تفاهم‌نامه‌ها و ارتباطات تشریفاتی عبور کرده و به حل مسائل واقعی منجر شود.

بر همین اساس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند تلاش می‌کند تا ظرفیت‌های علمی و فناورانه خود را به نیازهای واقعی بخش تولید و صنعت نزدیک نماید.

دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند در سال‌های گذشته، سابقه همکاری با سازمان‌ها و مجموعه‌های برون‌دانشگاهی و به‌عبارتی تعریف طرح‌های پژوهشی و اجرایی و تولید محصولات نوآورانه و فناور را در کارنامه خود دارد.

در یکی از گزارش‌های عملکرد پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند نیز دستاوردهایی از قبیل تولید محصول نوآورانه، پایان‌نامه‌های پژوهشی، فعالیت‌های واحدهای فناور الکترونوین، پیگیری تجاری‌سازی و ثبت اختراع محصولات وجود دارد.

دستاوردهای دانشگاه آزاد اسلامی دماوند در حوزه‌های علمی، پژوهشی و فناوری

آگاه: در چند ماه اخیر چه دستاورد مشخصی در حوزه علمی، پژوهشی یا فناوری داشته‌اید که جنبه ملی یا استانی داشته باشد و بتواند به‌عنوان الگویی از «رهبری علمی» در دانشگاه معرفی شود؟

پارسا معین: در پاسخ به این پرسش و با اشاره به یک نمونه مشخص در ماه‌های اخیر، معتقدم مهم‌ترین اتفاق در دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند، تغییر جهت از پژوهش‌های صرف به سمت «حل مسئله» و «اشتغال‌زایی» در منطقه بوده است.

در همین راستا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند در بهمن‌ماه ۱۴۰۴ با همکاری سازمان بسیج علمی، پژوهشی و فناوری استان تهران و مشارکت مجموعه‌ای از مراکز علمی و دستگاه‌های اجرایی، رویدادی را با عنوان «رویداد حامی» برگزار کرد که وظیفه این رویداد، حمایت از اشتغال بود.

هدف از این رویداد، شناسایی ایده‌های فناورانه و مسئله‌محور، حمایت از صاحبان ایده و هدایت آن‌ها به سمت تجاری‌سازی و اشتغال بود.

این اقدام از آن جهت حائز اهمیت است که دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند تلاش کرد ایده و دانش را در یک زنجیره مشخص، به فناوری، محصول و اشتغال تبدیل کند؛ به‌عبارتی می‌توان گفت که این همایش، دالانی برای برقراری ارتباط میان دانشگاه و صنعت بود.

از سوی دیگر، مراکز فناورانه با سابقه مشخص برای نوآوری و مرکز رشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند، میزبان واحدهای فناور بوده‌اند و سال گذشته نیز ارتباط با صنایع و دستگاه‌های اقتصادی منطقه برای شناسایی و رفع چالش‌های صنعتی دنبال شده است، حتی در سوابق این مرکز، موضوعاتی مانند هوشمندسازی انرژی، قطعه‌سازی و تولید تجهیزات نیز مورد توجه قرار گرفته است.

بنابراین، اگر بخواهم مفهوم «رهبری علمی» را برای دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند تعریف کنم، باید بگویم اگرچه تعداد مقالات، برگزاری همایش‌ها و فعالیت‌های مشابه جایگاه خود را دارند، اما رهبری علمی زمانی محقق می‌شود که دانشگاه بتواند یک مسئله واقعی را شناسایی کرده، استاد و دانشجو را پای کار آورده، راهکارهای فناورانه برای آن‌ها ارائه کند و در نهایت این راهکار را به محصول، خدمت یا اشتغال تبدیل کند.

در همین مسیر، یکی از اولویت‌های جدی ما، توسعه فعالیت‌های مرتبط با هوش مصنوعی، فناوری‌های نوین، مهارت‌آموزی و حمایت از ایده‌های دانشجویان است.

هدف این است که دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند، تنها «دانش‌آموخته» نباشند، بلکه صاحب مهارت، ایده و در صورت فراهم شدن شرایط، صاحب کسب‌وکار باشند.

البته معتقدیم که هنوز با این روند، به نقطه مطلوب نرسیده‌ایم و تا آن جایگاه فاصله داریم؛ اما آنچه در ماه‌های اخیر انجام شده، بیشتر ایجاد و تقویت زیرساخت و شکل دادن به یک جریان جدید بوده است.

مرحله بعدی ما نیز تبدیل این ظرفیت‌ها به طرح‌های نوآورانه، تجاری‌سازی آن‌ها، انعقاد قراردادهای واقعی با صنایع و صنعت و شرکت‌های دانش‌بنیان است تا در این زمینه نیز دستاوردهای لازم را به دست آوریم.

چشم‌اندازهای دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند برای تبدیل ظرفیت‌های بومی شهرستان به فرصت‌های علمی، فناورانه و اقتصادی

آگاه: با توجه به رویکرد سیره امام شهید در اولویت‌دهی به نخبگان و شکوفایی استعدادها، چشم‌انداز دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند برای تبدیل ظرفیت‌های بومی شهرستان دماوند به فرصت‌های علمی، فناورانه و اقتصادی در افق پیش‌رو چیست و چه اقداماتی برای تحقق آن پیش‌بینی شده است؟

پارسا معین: با توجه به رویکرد و سیره امام شهید در اولویت‌دهی به نخبگان و شکوفایی استعدادها، در پاسخ به این سؤال می‌توان به عبارتی این ادعا را داشته باشیم که به اعتقاد ما، چشم‌انداز دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند در افق پیش‌رو این است که دانشگاه را به محور شناسایی، پرورش و به‌کارگیری استعدادهای بومی و حل مسائل واقعی شهرستان دماوند تبدیل کند؛ به‌گونه‌ای که ظرفیت‌های انسانی و طبیعی دماوند از یک ظرفیت بالقوه، به فرصت‌های علمی، فناورانه و اقتصادی تبدیل شود.

در این مسیر، چند محور را به‌صورت جدی دنبال خواهیم کرد:

نخست؛ شناسایی و حمایت از استعدادهای برتر

ایجاد سازوکار برای شناسایی دانشجویان مستعد، حمایت از ایده‌های آن‌ها و هدایتشان به سمت کاربردی، اختراع، شرکت‌های فناور و کسب‌وکارها را می‌توان مورد اشاره قرار داد.

دوم؛ تأسیس و توسعه مدرسه مهارتی هوش مصنوعی

این موضوع یکی از برنامه‌های مشخص دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند است و در سال جاری نیز با ایجاد این مدرسه هوش مصنوعی در این دانشگاه، با هدف اینکه بتوانیم هوش مصنوعی را از یک موضوع صرفاً آموزشی و ابزاری برای حل مسائل کشاورزی، صنعت، گردشگری و مدیریت کسب‌وکار منطقه تبدیل کنیم، حرکت خواهیم کرد.

سوم؛ تبدیل مسائل شهرستان به پروژه‌های دانشگاهی 

مسائل کشاورزی، باغداران، دامداران، واحدهای تولیدی و صنایع منطقه، به عبارتی مسئله اصلی ماست و این موارد را بتوانیم به‌عنوان موضوع‌های پژوهشی به استادان و دانشجویان ارائه کنیم تا در قالب پایان‌نامه‌ها بتوانند در حل مسائل کمک کنند و به سمت پژوهش سفارش‌محور و مسئله‌محور حرکت کنیم.

چهارم؛ ایجاد زنجیره استعداد تا اشتغال

دانشجویانی که مستعد هستند، می‌توانند از مرحله ایده وارد مرحله آموزش مهارتی، تیم‌سازی و در بحث مرکز تحقیقات ما، مرکز رشد و تجاری‌سازی برای نوآور ما و نهایتاً بتوانیم این ظرفیت‌ها را به اشتغال تبدیل کنیم.

پنجم؛ توسعه همکاری با بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی

برای تحقق آن و ارتباط دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند با فرمانداری‌، جهاد کشاورزی، شهرداری، صنایع و شرکت‌های تولیدی، باید ارتباطی تنگاتنگ وجود داشته باشد که خوشبختانه این اتفاق افتاده و در حال تقویت این موضوع نیز هست.

ششم؛ تمرکز بر مزیت‌های بومی دماوند 

در موضوع کشاورزی و باغداری در حال حرکت رو به جلو هستیم و در این زمینه، موضوعاتی مانند مدیریت آب که مسئله بسیار مهمی است، انرژی خورشیدی، هوشمندسازی تولید و کاهش ضایعات در اولویت‌ها قرار گرفته است.

در نهایت، هدف ما این است که نخبه و دانشجوی مستعد شهرستان دماوند مجبور نباشد برای شکوفایی استعداد خود از استان تهران و شهرستان خارج شود؛ بلکه شرایط در شهرستان دماوند ایجاد شود تا به ماندن در این شهرستان و حل مسائل آنجا رغبت داشته باشد.

انتهای خبر/269347/