دانشگاه‌ها باید از «آموزش امروز» به «ساختن آینده» حرکت کنند/ هوش مصنوعی جایگزین دانشگاه نیست

به گزارش خبرگزاری آگاه، دکتر سودابه سلیمانی معاون علوم، مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی در سخنرانی خود با موضوع «هوش مصنوعی و آموزش» و همزمان با روز علوم پایه و بزرگداشت ابوریحان بیرونی با اشاره به سرعت بالای نفوذ فناوری‌های نوین در عرصه‌های مختلف، اظهار کرد: کشور‌های توسعه‌یافته و در حال توسعه، امروز با سرعت زیادی در حال بهره‌گیری از فناوری و تحولات دیجیتال هستند و اگر جوامع و نظام‌های آموزشی با دقت و سرعت مناسب وارد این عرصه نشوند، ممکن است با چالش‌های جدی مواجه شوند.

وی با اشاره به نگرانی‌های مطرح‌شده درباره سرعت تحول هوش مصنوعی افزود: هوش مصنوعی یک فناوری با سرعت رشد بسیار بالاست و هنوز بسیاری از جوامع آمادگی لازم برای همراهی کامل با این تحول را ندارند؛ بنابراین باید ضمن استفاده هوشمندانه از مزایای آن، برای پیامد‌های احتمالی این فناوری نیز برنامه‌ریزی داشته باشیم.

معاون علوم، مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه دانشگاه یکی از مهم‌ترین بازیگران اکوسیستم علم، فناوری و جامعه است، گفت: دانشگاه باید همزمان جامعه، بازار کار، صنعت، دولت و تحولات فناوری را رصد کند و متناسب با شرایط روز، نقش خود را بازتعریف کند.

سلیمانی با اشاره به مدل «رهبر و پیرو» در نظام‌های رقابتی خاطرنشان کرد: وقتی یک بازیگر رهبر است، قواعد بازی تا حد زیادی در اختیار او قرار دارد و سایر بازیگران باید بدانند چگونه در این شرایط نقش خود را ایفا کنند. اگر دانشگاه نتواند قواعد جدید بازی در عصر فناوری و هوش مصنوعی را به‌درستی بشناسد و متناسب با آن واکنش نشان دهد، ممکن است از جریان تحولات عقب بماند.

وی ادامه داد: در دانشگاه باید به‌صورت مستمر رصد کنیم که چه اتفاقی در صنعت و فناوری رخ می‌دهد و آیا فرآیند‌های آموزشی و پژوهشی موجود همچنان پاسخگوی نیاز‌های جدید هستند یا خیر. آموزش سنتی و محتوامحور دیگر به تنهایی پاسخگوی نیاز دانشجوی امروز نیست؛ چراکه بسیاری از محتوا‌ها و منابع علمی در فضای دیجیتال و با کمک ابزار‌های هوش مصنوعی به‌سادگی در دسترس قرار گرفته‌اند.

سلیمانی تأکید کرد: در چنین شرایطی، نقش استاد نیز باید تغییر کند. دانشجو زمانی حضور استاد در کلاس را ارزشمند می‌داند که استاد علاوه بر ارائه محتوا، بتواند درک، تحلیل، حل مسئله، خلاقیت و مهارت‌های مورد نیاز را در او تقویت کند. بنابراین، آموزش باید از حالت یک‌سویه خارج و به سمت آموزش تعاملی، مهارت‌محور و پروژه‌محور حرکت کند.

وی با تأکید بر ضرورت ارتباط مؤثر دانشگاه و صنعت گفت: نمی‌توان صنعت را نادیده گرفت. ممکن است در کشور مقالات علمی بسیار خوبی در مرز‌های دانش تولید شود، اما اگر میان این دستاورد‌ها و نیاز‌های صنعت پیوند مناسبی برقرار نشود، ظرفیت علمی کشور به ارزش اقتصادی و اجتماعی مطلوب تبدیل نخواهد شد. دانشگاه باید علاوه بر پاسخ به نیاز صنعت، در مسیر بالندگی و توسعه آن نیز نقش‌آفرین باشد.

معاون علوم، مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی افزود: هدف ما باید حرکت از دانشگاهی باشد که صرفاً دانشجو را برای دریافت مدرک آماده می‌کند، به سمت دانشگاهی که دانشجو در آن حل مسئله، نوآوری، خلاقیت و کارآفرینی را می‌آموزد و بتواند ایده خود را به کسب‌وکار و شرکت دانش‌بنیان تبدیل کند.

وی با بیان اینکه ورود هوش مصنوعی به دانشگاه نیازمند بسترسازی فرهنگی است، اظهار کرد: استاد، دانشجو و مدیر دانشگاه باید فرهنگ استفاده درست از هوش مصنوعی را بیاموزند. هوش مصنوعی می‌تواند برای مدیر یک ابزار مدیریتی، برای دانشجو یک دستیار یادگیری و برای استاد یک دستیار آموزشی باشد؛ بنابراین به جای نادیده گرفتن این فناوری، باید شیوه استفاده صحیح و اثربخش از آن را یاد بگیریم.

سلیمانی همچنین بر ضرورت سرمایه‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: توسعه هوش مصنوعی در دانشگاه نیازمند هزینه است، اما هزینه‌ای که به ارتقای کیفیت آموزش و بهبود شرایط کشور منجر شود، در واقع سرمایه‌گذاری و فایده است، نه هزینه.

وی تغییر مقررات و آیین‌نامه‌های دانشگاهی را نیز ضروری دانست و افزود: قوانین و آیین‌نامه‌هایی که برای شرایط گذشته تدوین شده‌اند، الزاماً پاسخگوی عصر هوش مصنوعی نیستند؛ بنابراین باید ضمن حفظ چارچوب‌های قانونی، مقررات جدید و متناسب با شرایط فناوری و تحول دیجیتال تدوین شود.

معاون علوم، مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به اهمیت مأموریت‌محوری دانشگاه‌ها تصریح کرد: هر منطقه از کشور ظرفیت‌ها و مسائل خاص خود را دارد؛ از مناطق کشاورزی گرفته تا مناطق نفت و گاز و دیگر ظرفیت‌های صنعتی و اجتماعی. دانشگاه باید با شناخت این ظرفیت‌ها، مأموریت مشخصی داشته باشد و در عین توجه به مسائل منطقه‌ای، نگاه ملی و بین‌المللی خود را نیز حفظ کند.

سلیمانی با تأکید بر ضرورت حرکت از «محتوامحوری» به «مسئله‌محوری» گفت: در نظام آموزشی جدید، صرفاً نباید از دانشجو درباره محفوظات امتحان گرفت؛ بلکه باید مسئله‌ای در اختیار او قرار داد تا بتواند آن را تحلیل و حل کند. هدف آموزش دانشگاهی باید این باشد که دانشجو بداند، بفهمد، حل کند و خلق کند.

وی افزود: در عصر هوش مصنوعی، قرار نیست دانشگاه با این فناوری رقابت کند؛ بلکه باید هوش مصنوعی را به خدمت بگیرد و از ظرفیت آن برای ارتقای آموزش و یادگیری استفاده کند. استاد و دانشجو نیز باید در کنار یکدیگر قرار گیرند و هرکدام نقش خود را در این فرآیند جدید ایفا کنند.

معاون علوم، مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی همچنین بر ضرورت تغییر نظام ارزیابی دانشجویان تأکید کرد و گفت: دیگر نمی‌توان صرفاً حفظیات دانشجو را ملاک ارزیابی قرار داد. باید سنجید که دانشجو چه میزان شایستگی کسب کرده، چه مهارتی دارد، تا چه اندازه توان حل مسئله دارد و چگونه می‌تواند دانش خود را در عمل به کار بگیرد.

سلیمانی از اجرای طرح کلاس‌های تعاملی و هوشمند در دانشگاه آزاد اسلامی خبر داد و اظهار کرد: در دانشگاه آزاد اسلامی اصفهان، این رویکرد اجرایی شده و از مهرماه کلاس‌هایی با عنوان کلاس تعاملی کاملاً هوشمند وارد مرحله عملیاتی می‌شوند. در این کلاس‌ها داده‌های به‌دست‌آمده از فرآیند آموزش توسط هوش مصنوعی تحلیل شده و ارزیابی هوشمند در اختیار دانشجو و استاد قرار می‌گیرد.

وی خاطرنشان کرد: اجرای این مدل آموزشی هزینه‌بر است، اما هزینه‌ای که موجب ارتقای کیفیت آموزش و بهبود شرایط علمی کشور شود، یک سرمایه‌گذاری ارزشمند است.

سلیمانی با تأکید بر ضرورت سرعت عمل دانشگاه‌ها در مواجهه با تحولات فناوری گفت: اگر رصد دقیق نداشته باشیم، اگر با سرعت مناسب واکنش نشان ندهیم و اگر تغییر نکنیم، عقب خواهیم ماند. دانشگاه باید از آموزش امروز به ساختن آینده برسد و این امر جز با شناخت دقیق تحولات عصر هوش مصنوعی و همراه شدن هوشمندانه با آن امکان‌پذیر نیست.

انتهای خبر/274036/