هوش مصنوعی به مدیریت منابع آب ایران رسید / پایش هوشمند چاه‌ها با تصاویر ماهواره‌ای یک‌متری

به گزارش خبرگزاری آگاه؛ تشدید تنش آبی در ایران و افزایش فشار بر منابع زیرزمینی، ضرورت عبور از مدیریت سنتی و حرکت به سمت مدیریت هوشمند، داده‌محور و مبتنی بر فناوری‌های نوین را بیش از گذشته نمایان کرده است. مطالعات جدید نشان می‌دهد کاهش ذخایر آب و فشار بر آبخوان‌ها، بدون اصلاح الگوی مصرف و مدیریت دقیق تقاضا، می‌تواند چالش‌های آبی کشور را در سال‌های آینده تشدید کند.

در این شرایط، استفاده از هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، کنتور‌های هوشمند، سنسورها، سنجش از دور و سامانه‌های پایش برخط می‌تواند به مدیران آب امکان دهد وضعیت منابع و مصارف را لحظه‌ای رصد کرده و پیش از وقوع بحران، نسبت به آن واکنش نشان دهند. هوش مصنوعی همچنین با تحلیل داده‌های مربوط به بارش، دما، ذخایر سدها، سطح آب‌های زیرزمینی و میزان مصرف، ظرفیت بالایی برای پیش‌بینی خشکسالی، برآورد تقاضای آب و بهینه‌سازی تخصیص منابع دارد.

اهمیت این موضوع در بخش کشاورزی دوچندان است؛ چراکه مدیریت هوشمند آبیاری می‌تواند میزان آب مورد نیاز محصولات را دقیق‌تر تعیین کرده و از مصرف غیرضروری جلوگیری کند. یک مطالعه سال ۲۰۲۶ در حوزه کشاورزی مناطق خشک و نیمه‌خشک نیز نشان داده است که سامانه‌های هوشمند می‌توانند در برخی شرایط، مصرف آب را تا ۴۱ درصد کاهش دهند.

بنابراین، هوشمندسازی مدیریت آب نباید صرفاً به نصب تجهیزات محدود شود، بلکه باید به شکل‌گیری یک اکوسیستم یکپارچه داده و تصمیم‌گیری منجر شود؛ اکوسیستمی که در آن اطلاعات چاه‌ها، سدها، شبکه‌های توزیع، مصارف کشاورزی و شهری و داده‌های اقلیمی به‌صورت برخط در اختیار مدیران قرار گیرد و هوش مصنوعی از این داده‌ها برای پیش‌بینی و ارائه راهکار استفاده کند. چنین رویکردی می‌تواند یکی از مهم‌ترین ابزار‌های ایران برای افزایش بهره‌وری، کاهش هدررفت و سازگاری با آینده کم‌آب کشور باشد.

درهمین راستا عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آگاه با تشریح برنامه‌های وزارت نیرو برای توسعه فناوری‌های نوین در مدیریت منابع آب، از حرکت به سمت استفاده گسترده‌تر از تجهیزات هوشمند برای پایش و کنترل چاه‌ها، بهره‌گیری از تصاویر ماهواره‌ای با دقت یک متر و برنامه‌ریزی برای ورود هوش مصنوعی به حوزه داده و تحلیل منابع آب خبر داد.

حرکت به سمت پایش و کنترل هوشمند چاه‌ها

بزرگ‌زاده با اشاره به استفاده از ابزار‌های سنجشی و کنترلی در مدیریت چاه‌ها اظهار کرد: یکی از محور‌های مورد توجه در مدیریت منابع آب، استفاده از ابزار‌های اندازه‌گیری و کنترل است که برای پایش وضعیت چاه‌ها و میزان برداشت از منابع آب مورد استفاده قرار می‌گیرند.

وی افزود: اخیراً به سمت استفاده از ابزارآلات هوشمند نیز حرکت کرده‌ایم تا این تجهیزات در چاه‌های مربوط به آب شرب و آب کشاورزی نصب شوند و علاوه بر اینکه امکان مشاهده وضعیت آنها از راه دور وجود داشته باشد، قابلیت کنترل از راه دور نیز فراهم شود.

سخنگوی صنعت آب با تأکید بر اهمیت کنترل‌پذیری این تجهیزات گفت: اینکه یک ابزار صرفاً اطلاعات را ثبت و وضعیت را از راه دور نمایش دهد، با تجهیزاتی که علاوه بر مشاهده‌پذیری، امکان کنترل از راه دور دارند، تفاوت زیادی دارد و کنترل‌پذیری از اهمیت بالایی برخوردار است.

بزرگ‌زاده تصریح کرد: البته اینکه درباره حرکت به سمت تجهیزات هوشمند صحبت می‌کنیم، به این معنا نیست که در حال حاضر همه چاه‌های کشور به این ابزار‌ها مجهز هستند یا تمام این تجهیزات از راه دور کنترل می‌شوند؛ بلکه این موضوع یک روند در حال اجرا و توسعه است و وزارت نیرو در حال حرکت به سمت استفاده بیشتر از این فناوری‌هاست.

کنترل حجمی برداشت آب با فناوری‌های نوین

وی با بیان اینکه بخش مهمی از فناوری‌های مورد استفاده در مدیریت منابع آب به کنترل میزان برداشت اختصاص دارد، ادامه داد: عمدتاً در حال حرکت به سمت ابزار‌هایی هستیم که امکان کنترل حجمی را برای ما فراهم می‌کنند. کنترل حجمی برداشت آب این امکان را فراهم می‌کند که میزان برداشت از منابع زیرزمینی و چاه‌ها با دقت بیشتری پایش شود و مدیریت منابع آب بر اساس اطلاعات واقعی و قابل اندازه‌گیری انجام گیرد.

بزرگ‌زاده اظهار کرد: استفاده از این ابزار‌ها در کنار سامانه‌های مشاهده و کنترل از راه دور می‌تواند به مدیریت دقیق‌تر منابع آب کمک کند و امکان واکنش سریع‌تر نسبت به وضعیت برداشت‌ها را نیز فراهم آورد.

استفاده از تصاویر ماهواره‌ای برای پایش منابع آب

بزرگ‌زاده در ادامه به یکی دیگر از فناوری‌های مورد استفاده در مدیریت منابع آب اشاره کرد و گفت: در کنار تجهیزات سنجشی و ابزار‌های هوشمند، از فناوری تصاویر ماهواره‌ای نیز استفاده می‌کنیم که این موضوع از گذشته در وزارت نیرو و در قالب پروژه‌های مختلف مورد توجه قرار داشته است. در برخی حوزه‌ها در زمینه استفاده از تصاویر ماهواره‌ای پیشرفت قابل توجهی داشته‌ایم و اکنون از کل کشور تصاویر ماهواره‌ای مربوط به کاربری اراضی با تفکیک و دقت یک متر در اختیار داریم.

سخنگوی صنعت آب با اشاره به مطالعات انجام‌شده در این زمینه تصریح کرد: حدود چهار تا پنج سال است که در برخی حوزه‌ها روی این موضوع تحقیق کرده‌ایم و توانسته‌ایم اطلاعات مربوط به کاربری اراضی را از طریق تصاویر ماهواره‌ای استخراج و با داده‌های حاصل از ابزار‌های سنجشی که در اختیار داریم، مقایسه و ارزیابی کنیم.

وی ادامه داد: این مقایسه داده‌های ماهواره‌ای با اطلاعات حاصل از ابزار‌های اندازه‌گیری، می‌تواند در افزایش دقت پایش منابع آب و شناسایی تغییرات در سطح اراضی و الگوی مصرف آب مؤثر باشد.

هوش مصنوعی گام بعدی مدیریت هوشمند آب

بزرگ‌زاده با اشاره به برنامه وزارت نیرو برای استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت منابع آب کشور گفت: آنچه اکنون بیش از گذشته مدنظر ما قرار دارد، ورود هوش مصنوعی به حوزه آب کشور است. هوش مصنوعی می‌تواند در بخش‌های مختلف این حوزه، از جمله داده‌ها، تحلیل اطلاعات و فرآیند‌های مرتبط با مدیریت منابع آب مورد استفاده قرار گیرد و به تصمیم‌گیری دقیق‌تر و سریع‌تر کمک کند.

سخنگوی صنعت آب با تأکید بر ضرورت توجه به این فناوری اظهار کرد: ما فکر می‌کنیم استفاده از هوش مصنوعی در صنعت آب الزاماً باید مورد توجه قرار گیرد و نمی‌توان از ظرفیت‌های این فناوری در حوزه داده و تحلیل اطلاعات غافل شد. حجم داده‌هایی که در حوزه منابع آب تولید و جمع‌آوری می‌شود بسیار قابل توجه است و استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی می‌تواند در پردازش، تحلیل و استخراج اطلاعات مورد نیاز از این داده‌ها نقش مؤثری داشته باشد.

مذاکره با شرکت‌های داخلی و چین برای توسعه فناوری

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای استفاده از ظرفیت‌های فناورانه موجود در کشور گفت: در همین راستا با بخش‌هایی از توانایی‌های داخلی کشور در حال مذاکره هستیم و قرارداد‌هایی نیز در دست اقدام داریم تا بتوانیم از ظرفیت‌های داخلی در توسعه فناوری‌های مورد نیاز صنعت آب استفاده کنیم.

سخنگوی صنعت آب همچنین از آغاز مذاکرات با چین در این زمینه خبر داد و گفت: در کنار استفاده از توانمندی‌های داخلی، مذاکراتی با چین نیز در این خصوص آغاز کرده‌ایم.

بزرگ‌زاده تأکید کرد: هدف از این اقدامات، استفاده از فناوری‌های نوین برای ارتقای نظام پایش، اندازه‌گیری، تحلیل و کنترل منابع آب است تا مدیریت منابع آبی کشور بیش از گذشته بر پایه داده‌های دقیق و فناوری‌های هوشمند انجام شود. ترکیب ابزار‌های سنجشی و کنترل هوشمند، تصاویر ماهواره‌ای و در نهایت هوش مصنوعی می‌تواند مجموعه‌ای از ظرفیت‌های فناورانه را برای مدیریت دقیق‌تر منابع آب در اختیار کشور قرار دهد.

انتهای خبر/274039/