نقش هوش مصنوعی و سامانه‌های داده‌محور در ارتقای بازار سرمایه/ لزوم مطالعات تطبیقی برای نوسازی فناوری در بورس ایران

به گزارش خبرگزاری آگاه، تحولات شتابان در معماری بازار‌های مالی جهان نشان می‌دهد که فناوری‌های نوین و سامانه‌های محاسباتی داده‌محور از ابزار‌های فرعی معاملاتی به ارکان اصلی تصمیم‌گیری، کشف قیمت و مدیریت ریسک تبدیل شده‌اند. تلفیق هوش مصنوعی با کلان‌داده‌های اقتصادی، ژئوپلیتیک و الگو‌های رفتاری بازارها، بستری را فراهم آورده که در آن پردازش هم‌زمان متغیر‌های پیچیده بدون دخالت فرساینده عامل انسانی میسر گشته است. در چنین فضایی، بازار سرمایه ایران برای حفظ پویایی، افزایش شفافیت، توسعه نقدشوندگی و کاهش ریسک‌های ساختاری، ناگزیر از درک شکاف فناورانه موجود و تدوین نقشه راهی مبتنی بر بازطراحی زیرساخت‌ها و مطالعات تطبیقی با بازار‌های پیشرو بین‌المللی است.

در بستر دگرگونی‌های ساختاری اقتصاد جهانی، بازار‌های مالی دستخوش یک بازآرایی بنیادین پارادایمیک شده‌اند؛ گذاری شتابان از مدل‌های سنتی مبتنی بر تحلیل‌های شهودی و پردازش دستی، به سمت اکوسیستم‌های خودکار، داده‌محور و متکی بر هوش محاسباتی. امروزه مزیت رقابتی بازار‌های سرمایه، نه صرفاً در حجم نقدینگی، بلکه در سرعت تحلیل، توانایی غربالگری کلان‌داده‌ها و کشف آنی ارتباط میان شوک‌های ژئوپلیتیک و نوسانات دارایی‌ها نهفته است. پیاده‌سازی فناوری‌های معاملاتی فرکانس‌بالا (HFT)، یادگیری ماشین و الگوریتم‌های انطباق‌پذیر با ریسک طی سه دهه گذشته در بورس‌های پیشگام، ساختار نقدشوندگی و کشف قیمت را از بنیاد متحول کرده است.

در این میان، بازار سرمایه ایران در مواجهه با متغیر‌های برون‌زا، نوسانات ارزی و لزوم جذب سرمایه‌های خرد و کلان، با چالش شکاف فناورانه و کارایی اطلاعاتی روبه‌روست. عبور از این چالش ساختاری و حرکت به سمت بازاری عمیق، شفاف و تاب‌آور، مستلزم عبور از تصمیم‌گیری‌های مقطعی و اتخاذ یک راهبرد ملی ارتقای فناوری مالی (FinTech) است؛ راهبردی که ستون‌های اصلی آن بر آموزش سرمایه انسانی، به‌روزرسانی زیرساخت‌های محاسباتی و انجام مطالعات تطبیقی جامع با الگو‌های موفق بین‌المللی استوار است. تبیین واقع‌بینانه این شکاف و تدوین چارچوب‌های عملیاتی برای بومی‌سازی ابزار‌های هوش مصنوعی، مهم‌ترین گام برای مدرن‌سازی اکوسیستم مالی کشور به شمار می‌رود.

سابقه سه‌دهه‌ای الگوریتم‌ها و اتصال هوشمند کلان‌داده‌های ژئوپلیتیک

فردین آقابزرگی، کارشناس و تحلیلگر ارشد بازار سرمایه، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آگاه، با اشاره به سابقه تاریخی و روند تکوین فناوری در بازار‌های مالی بین‌المللی اظهار کرد: بورس‌های تراز اول و پیشرفته جهان شاید بیش از ۳۰ سال است که از فناوری‌های نوین، الگوریتم‌های محاسباتی و پلتفرم‌های معاملاتی استاندارد بین‌المللی بهره می‌گیرند. این ابزار‌ها در طول زمان روندی تکاملی را پشت سر گذاشته‌اند و امروز در قامت محاسبه‌گر‌ها و تحلیلگر‌های داده‌محور، نه تنها دامنه، سرعت و عمق معاملات را دگرگون ساخته‌اند، بلکه حجم و تنوع دادوستد‌ها را به سطوحی بی‌سابقه رسانده‌اند.

وی با تبیین کارکرد چندبعدی این سامانه‌ها افزود: سیستم‌های نوین معاملاتی قادرند به شکلی کاملاً هوشمندانه، پیوستگی زمانی و مکانی جریان اطلاعات را در سراسر جهان برقرار کرده و میان بازار‌های شرق و غرب ارتباط تحلیلی ایجاد کنند. در این چارچوب، اخبار و داده‌های عمومی، تغییرات و بحران‌های ژئوپلیتیک، تحولات کلان اقتصادی و سیاست‌های پولی و مالی در کنار یکدیگر قرار گرفته و به صورت هم‌زمان تحلیل می‌شوند؛ پردازش و نتیجه‌گیری هم‌هنگام از چنین حجم عظیمی از داده‌ها فراتر از ظرفیت شناختی و محاسباتی انسان است و دقیقاً به همین دلیل، تقاضا برای این سامانه‌ها پیوسته در حال افزایش بوده و مرز‌های توسعه آنها روزبه‌روز گسترده‌تر می‌شود.

تجاری‌سازی پلتفرم‌ها و گذار مدیریت ریسک از نظریه به عمل

این کارشناس بازار سرمایه با تشریح روند تجاری‌سازی ابزار‌های فناورانه در اقتصاد مالی جهان تصریح کرد: امروزه زیرساخت‌ها و پلتفرم‌های تحلیلی خود به محصولاتی تجاری، مستقل و قابل خرید و فروش در بازار‌های بین‌المللی تبدیل شده‌اند. در واقع، یک هسته محاسباتی پیشرفته در اختیار نهاد‌های مالی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری یا اشخاص قرار می‌گیرد و با تغذیه داده‌های پایه‌ای، اهداف بازدهی و نمایه‌های ریسک‌پذیری هر سرمایه‌گذار به سامانه تعریف می‌شود. در نهایت، خروجی این الگوریتم‌ها کل فرآیند پرتفوی‌گردانی و تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاری را هدایت و بهینه‌سازی می‌کند.

آقابزرگی در ادامه تأکید کرد: تجربه بازار‌های توسعه‌یافته به روشنی نشان می‌دهد که کاربرد هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و پردازش داده‌ها دیگر یک مبحث آکادمیک، نظری یا متعلق به آینده دور نیست، بلکه به عنوان یکی از ارکان واقعی، روزمره و حیاتی در فرآیند‌های کشف قیمت، تحلیل ارزش‌گذاری، اجرای معاملات و مدیریت ریسک ساختاری ادغام شده است.

نقشه راه توسعه بازار سرمایه ایران؛ از ارزیابی زیرساخت تا مطالعات تطبیقی

وی در تشریح راهکار‌های راهبردی برای پیاده‌سازی این فناوری‌ها در بخش مالی کشور گفت: مهم‌ترین پیش‌نیاز توسعه پایدار صنایع بورس، بانک و بیمه در ایران، افزایش آگاهی ساختاری و اجرای مطالعات تطبیقی دقیق با کشور‌های پیشرو است. ما ناگزیریم بدون پیش‌داوری، وضعیت عملکردی، سامانه‌ها و ابزار‌های شرکت‌ها و نهاد‌هایی را که سال‌هاست از این پلتفرم‌های تحلیلی استفاده می‌کنند بررسی کنیم تا جایگاه دقیق و فاصله واقعی خود را با استاندارد‌های جهانی بسنجیم.

این کارشناس بازار سرمایه با تأکید بر لزوم پرهیز از خودبسندگی کاذب یادآور شد: نخستین و ضروری‌ترین گام در این مسیر، پذیرش کاستی‌ها و درک این واقعیت است که سامانه‌های فعلی ما کامل نیستند و نیازمند تحول اساسی هستیم. ارتقای آگاهی با برگزاری دوره‌های تخصصی، آموزش مستمر منابع انسانی، پایش موشکافانه ظرفیت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری موجود و الگوبرداری اصولی از تجارب بازار‌های مالی صاحب‌نام، زمینه واقعی و اجرایی ورود بازار سرمایه ایران به عصر اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی را فراهم خواهد ساخت.

انتهای خبر/275476/