وقت خیزش دانشگاه/ ضرورت تقویت هویت ملی و تربیت نسل توانمند برای ساختن ایران قوی

به گزارش خبرگزاری آگاه، دکتر بیژن رنجبر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در سرمقاله روزنامه فرهیختگان نوشت:

نخستین روز‌های سال تحصیلی جدید را در حالی سپری می‌کنیم که در موقعیت متمایزی نسبت به ادوار قبل قرار داریم. تجربه جنگ رمضان مهم‌ترین متذکر ضرورت تغییر در بستر آموزش عالی است و باید با درک اقتضائات جدید، طرحی نو برای تحول دانشگاه درانداخت. در چنین فضایی پیام ارزشمند و تعیین‌کننده و راهگشای رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله امام سیدمجتبی خامنه‌ای به مناسبت شروع یک سال جدید در علم‌آموزی، مهارت‌افزایی و فصل تازه‌ای دیگر در تحقیق و نوآوری و چهارچوب راهبرد‌های مراکز آموزش عالی را در ایام تداوم شرایط ویژه کشور نمایان می‌کند. نگاه تشریفاتی یا اداری به مأموریت‌های عنوان شده در این پیام خطای بزرگ، اما متداولی است که بعضًا محیط اداری و دانشگاهی ما به آفت آن دچار است؛ اما در بررسی دقیق گزاره‌های مهم این پیام می‌توان الگوی اولویت‌ها را استنباط کرد و با توجه به شرایط کنونی اولویت‌های اساسی را برای موفقیت در عبور از این برهه طراحی نمود که برخی از این موارد در ادامه بازخوانی می‌شود.

بهار علم و دانش، امسال در شرایطی رقم می‌خورد که از آغاز مهر شماری از دانشجویان و استادان عزیز ایران را نه در تعاملات و گفت‌و‌گو‌های علمی و اجتماعی بلکه در قاب‌های یادبود و دیوارنگاره‌ها زینت‌بخش دانشگاه می‌بینیم و اندوه غیبت آنها را با خانواده دانشگاه تقسیم می‌کنیم. آنها یادگاران روز‌های سختی هستند که هنوز هم تمام نشده است. جنگی که امروز اگرچه مانند روز‌های اسفند و فروردین گذشته سروصدای بلندی در شهر‌ها ندارد؛ اما در اشکال دیگری هنوز ادامه دارد. تصویر جان‌فدایان ایران در دانشگاه مانع فراموشی رنجی است که در پی دستور رئیس‌جمهور آمریکا و اقدامات وحشیانه ایادی استکبار بر مردم عزیز ایران روا شد. البته آنچنان که از اظهارات وقیحانه او در روز‌های اخیر هم روشن است، زیاده‌خواهی او متوقف هم نشده است.

این شرایط خطیر، نشان‌دهنده برنامه‌ریزی دشمن نه برای پایان تجاوز و دست‌درازی به ایران و مردم و منافع آن، بلکه برای تغییر جبهه و مدل و شیوه آن است. ابعاد این جنگ ترکیبی که حالا علاوه بر فضای نظامی و مسائل امنیتی، هم در عرصه اقتصادی شکل جدی‌تری به خود گرفته و هم در فضای رسانه‌ای و روانی با قوتی بیش از گذشته دنبال می‌شود، یک هدف روشن را در پیش گرفته و آن ازپادرآوردن ایران بزرگ و مقتدر است؛ زهی خیال باطل!

ایستادگی در چنین شرایطی مستلزم درک درست از صحنه و وجوه مختلف جنگ و برنامه‌ریزی در چهارچوب‌هایی است که دشمن با تمام توان به دنبال تعبیر خواب شومش مشغول دسیسه است. این جنگ ترکیبی را باید با یک دفاع ترکیبی پاسخ داد و منطق آن را بر چهارچوبی استوار کرد که رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله امام سیدمجتبی خامنه‌ای آن را تشریح و در همان راستا به دانشگاه‌ها و دانشگاهیان مأموریت‌های ویژه‌ای ابلاغ کردند.

دفاع ترکیبی، مستلزم تقویت همزمان همه مؤلفه‌های قدرت ملی است؛ از قدرت نظامی و اقتصادی گرفته تا قدرت علمی، فناورانه، فرهنگی، اجتماعی و شناختی و بازخوانی دقیق پیام اخیر رهبر انقلاب حکایت از آن دارد که دانشگاه یکی از مهم‌ترین ارکان دفاع ملی است؛ بدان جهت که بخش بزرگی از ظرفیت‌هایی که کشور برای حفظ استقلال و افزایش قدرت خود به آنها نیاز دارد، در دانشگاه تولید می‌شود.

علم‌وفناوری، نیروی انسانی متخصص، پژوهش‌های راهبردی، ایده‌های نو، فناوری‌های بومی و قدرت حل مسئله، همگی از مهم‌ترین عناصر قدرت ملی‌اند و دانشگاه محل اصلی تولید و پرورش بخش بزرگی از آنهاست. ازاین‌رو، نخستین مأموریت دانشگاه در شرایط جدید، تولید علم و تبدیل دانش به قدرت حل مسئله «شکستن مرز‌های دانش و فتح قله پیشرفت‌ساز آن» است که با کلیدواژه‌های موردتأکید رهبری قرار گرفته است. «کانون پیشرفت وطن» زمانی می‌تواند به مأموریت خود عمل کند که به یکی از ارکان جنگ ترکیبی و قدرت ملی تبدیل شود که از سطح مقاله‌نویسی صرف و آزمایشگاه عبور کند و در صنعت، اقتصاد، انرژی، سلامت، کشاورزی، محیط‌زیست، زیرساخت و فناوری‌های راهبردی به طور واقعی توان‌افزایی کند.

بنابراین، کسب مرجعیت علمی و کاهش وابستگی فناورانه نیز یک مسئله در سطح آموزش عالی نیست؛ بلکه باید آن را بخشی از مسئله استقلال ملی دانست و توسعه ظرفیت‌های بومی، حمایت از پژوهش‌های راهبردی، تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان و تربیت نیروی انسانی متخصص را بخشی از مأموریت دانشگاه در افزایش تاب‌آوری در نظر گرفت.

متفکران و نظریه‌پردازان در تشریح ابعاد جنگ ترکیبی به وجوه شناختی، روانی و رسانه‌ای توجه ویژه‌ای دارند. اگر این اصل جنگ ترکیبی را در نظر بگیریم، آنگاه تأکید ویژه رهبر انقلاب بر «ابتکار و تفکر» و «پاسداری از ریشه‌های هویت ملی و عزت و استقلال فرهنگی» را نه‌فقط یک توصیه کلی، بلکه یک راهبرد مهم در برابر رویکرد خصمانه دشمن و یک عامل پیروزی تفسیر خواهیم کرد و متفاوت‌تر از گذشته دانشگاه را برای توجه به این مؤلفه‌های مهم هماهنگ و هدایت می‌کنیم.

دانشگاه باید نسلی تربیت کند که در برابر انبوه اطلاعات و روایت‌های متعارض، توان تحلیل داشته باشد؛ بتواند میان خبر و شایعه، واقعیت و ادعا، داده و تفسیر تمایز بگذارد و در برابر تحریف، دستکاری اطلاعاتی و روایت‌های جهت‌دار، گرفتار واکنش‌های احساسی و تصمیم‌های شتابزده نشود. ارتقای سواد رسانه‌ای و شناختی باید به یکی از وظایف جدی استادان تبدیل شود تا دانشجو علاوه بر تخصص علمی، توان تفکر انتقادی، تحلیل داده و فهم سازوکار‌های اثرگذاری رسانه‌ای را نیز به دست آورد.

ابزار‌های رسانه‌ای دشمن از سال‌های دور، تخریب یکی از پایه‌های استقلال ایران یعنی زبان غنی فارسی را مدنظر قرار داده و به انواع مختلف و متعددی از حربه‌ها نیز متوسل شده است. در شرایط کنونی، اگر انسجام اجتماعی را به‌عنوان یک راهبرد و سرمایه‌ای پیروزی‌بخش در شرایط امروز کشور بدانیم، نمی‌توانیم نسبت به عناصر آن بی‌تفاوت باشیم؛ جامعه‌ای که نسبت به تاریخ، فرهنگ، زبان، منافع و سرمایه‌های مشترک خود شناخت روشن‌تری داشته باشد، ظرفیت بیشتری برای حفظ انسجام و تعریف مستقل مسیر آینده خود خواهد داشت.

بدیهی است که این دانشگاه است که باید هویت ایرانی و اسلامی را به موضوع شناخت علمی، گفت‌و‌گو و تولید دانش تبدیل کند؛ تاریخ، فرهنگ، زبان و میراث علمی کشور را بشناسد و به نسل جدید منتقل کند و همزمان دانشجویانی تربیت کند که ضمن شناخت ریشه‌های خود، توان مواجهه علمی و منطقی با جهان را داشته باشند؛ اما آیا آنچه تاکنون در دانشگاه رقم خورده کفایت می‌کند و می‌تواند پیروزی ما را در این عرصه از جنگ ترکیبی تضمین کند؟ آیا در زمانی که عده‌ای غارتگر، منتظر نشانه‌های بی‌انگیزگی و خمودگی جوانان ایران، دندان طمع تیز کرده‌اند و چشم‌انتظار ناامیدی آنها از آینده هستند، تدابیر مدیران، مسئولان و استادان تا چه میزان توانسته است سپری برای محافظت از آگاهن در برابر این آسیب‌ها ایجاد کند؟

در یک نگاه خوشبینانه، ما نیاز به تغییرات جدی داریم تا نشاط و امید را پرشورتر از گذشته در دانشگاه رقم بزنیم. جامعه‌ای که آینده را ناممکن یا بی‌معنا ببیند، ظرفیت کمتری برای مشارکت، نوآوری و حل مسئله خواهد داشت. ازاین‌رو، دانشگاه باید محیطی برای امید مبتنی بر شناخت توانمندی‌ها و عمل باشد. این مسیر خود یکی از بهترین راه‌های زنده‌نگهداشتن یاد اسطوره‌های پیوند علم و عمل و معناگران «ما می‌توانیم» در محیط آکادمیک است. کسانی که هم به داشته‌ها اکتفا نکردند و هم آرمان‌های بزرگی برای ایران قوی داشتند.

جان‌فدایانی که نشان دادند در برابر بی‌مسئولیتی و فراموشی اخلاق علمی، چگونه می‌توان همزمان بر صداقت علمی، امانتداری، مسئولیت اجتماعی، احترام به کرامت انسان و استفاده مسئولانه از دانش پیوند زد و تخصص را به خدمت پیشرفت و آبادانی ایران و کمک به ملت بزرگش درآورد. پیام رهبر انقلاب یادآوری وظایف مهم دانشگاه به‌ویژه استادان در عرصه اخلاق و تربیت بود. نقش استادان در این حوزه، نقشی تعیین‌کننده است؛ چرا که هیچ پروژه‌ای برای افزایش قدرت علمی و فرهنگی کشور بدون استادان توانمند، باانگیزه و برخوردار از منزلت و امنیت حرفه‌ای به سرانجام نمی‌رسد. ناگفته روشن است که توجه به معیشت و وضعیت حرفه‌ای استادان، حمایت از پژوهش و فراهم‌کردن امکان رشد علمی آگاهن، بخشی از تقویت زیرساخت قدرت ملی است؛ زیرا سرمایه انسانی به‌عنوان مهم‌ترین حلقه زنجیره تولید علم‌وفناوری و آینده ایران، به دست همین دلسوزان هدایت شده و شکل خواهد گرفت.

کوتاه سخن اینکه، دانشگاه در پارادایم دفاع ترکیبی دارای مأموریتی چندلایه است. یک جبهه دفاع علمی با تولید دانش، دفاع فناورانه با توسعه فناوری، جبهه دیگری با دفاع شناختی با ارتقای سواد رسانه‌ای و قدرت تحلیل و سنگر فرهنگی و اجتماعی با صیانت آگاهانه از هویت ملی، سرمایه انسانی و انسجام می‌تواند یاریگر دیگر بخش‌های نظام در موفقیت و سرافرازی در این برهه از تاریخ ایران باشد.

سال تحصیلی جدید را آغازی برای تقویت همین رویکرد بدانیم و چنانچه در اندیشه پاسخ مقتدرانه به تهدیدات و خونخواهی امام شهید، نظامیان دلاور و کودکان بی‌دفاع ایران هستیم، دقت کنیم که دانش، نوآوری، خوداتکایی، هویت، انسجام، اخلاق و توانمندسازی نسل آینده بخشی از همین مسیر است. ساختن ایران قوی‌تر و رسیدن به هدف بزرگ، پیش از هر چیز، مستلزم دفاعی چندلایه، هماهنگ و با نقشه‌ریزی آگاهانه است تا دانشگاه به‌جای یک عنصر در کنار اجتماع، نهاد مؤثر نخست در دفاع ترکیبی و پس از آن در ساخت کشوری باشد که با فداکاری دانشمندان و همت جوانانش با سرعت به «قله‌های علم و ادب و پیشرفت» نزدیک می‌شود.

اینک پس از صدور این پیام و برشمردن مهم‌ترین اولویت‌های آموزش عالی توسط رهبر انقلاب اسلامی، نوبت به پاسخ دانشگاه و دانشگاهیان است که ضمن ارج‌نهادن بر این توجه مغتنم - که در روح آن در دیگر پیام‌های ایشان هم جاری و ساری بوده و است - بعثت دانشگاه را همانند آنچه از ۹ اسفند در میادین شهر‌ها رقم خورد، مقدمه خیزش دومی در علم‌وفناوری ایران کنند و بر این مهم جامه عمل بپوشانند.

انتهای خبر/278990/