تحول علمی پیش از هر چیز به تغییر شیوه تفکر و پرسشگری نیاز دارد

به گزارش خبرنگار آگاه، رسول جعفریان، رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، در همایش روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه و برنامه‌های دهه ترویج علم، با اشاره به پیامد‌های بی‌توجهی به دانش تخصصی در تصمیم‌گیری‌های اجرایی اظهار کرد: گاهی بی‌توجهی به مسائل علمی در مدیریت شهری و اجرای طرح‌ها، خسارت‌های سنگینی به دنبال دارد و حتی ممکن است برای اصلاح اشتباهات، هزینه‌های چندباره‌ای به کشور تحمیل شود.

وی با اشاره به نمونه‌هایی از ساخت‌وساز در مسیر رودخانه قم افزود: زمانی که یک متخصص حوزه آب با مشاهده برخی تأسیسات احداث‌شده در مسیر رودخانه نسبت به پیامد‌های آن هشدار می‌دهد، اهمیت تفاوت میان نگاه علمی و مدیریت غیرتخصصی آشکار می‌شود. تصمیم‌هایی که بدون توجه به ملاحظات علمی اتخاذ می‌شوند، می‌توانند در زمان وقوع سیلاب مشکلات جدی برای شهروندان ایجاد کنند.

جعفریان با انتقاد از غلبه نگاه عوامانه در برخی تصمیم‌گیری‌ها تصریح کرد: مدیریت باید مبتنی بر تخصص و دانش باشد؛ چراکه بی‌توجهی به اصول علمی و صرف هزینه‌های سنگین برای اجرای طرح‌های غیرکارشناسی، نه‌تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه ممکن است در آینده خسارت‌های بیشتری به همراه داشته باشد.

رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت توجه نهاد‌های بین‌المللی به آسیب‌های واردشده به مراکز آموزشی و علمی گفت: انتظار می‌رود سازمان‌ها و مؤسسات بین‌المللی توجه بیشتری به حفظ مراکز علمی و آموزشی و حمایت از دانش‌آموزان و دانشجویان داشته باشند.

وی با اشاره به تجربه‌های تاریخی در مسیر توسعه علم اظهار کرد: سال‌هاست کتاب‌های متعددی درباره چگونگی پیشرفت علم در غرب ترجمه و منتشر می‌شود. پرسش اصلی این آثار آن است که چه اتفاقی در چند قرن گذشته رخ داد که بشر توانست در مقایسه با هزاران سال پیش از آن، چنین تحول گسترده‌ای در عرصه علم و دانش ایجاد کند.

جعفریان ادامه داد: در بررسی تاریخ علم، گاهی به عواملی مانند تجهیزات و صنعت چاپ اشاره می‌شود، اما پرسش بنیادی‌تر این است که چه تغییری در شیوه تفکر، پرسشگری، اندیشیدن و آزمودن انسان‌ها اتفاق افتاد که زمینه‌ساز این تحول علمی شد.

وی با اشاره به اهمیت مطالعه تاریخ علم و شناخت روش‌های کشف حقیقت افزود: برای تحول علمی در کشور باید بررسی کنیم که دانشمندان چگونه به طرح پرسش‌های جدید رسیدند، چگونه فرضیه‌های خود را آزمودند و با چه روش‌هایی توانستند به کشف حقیقت علمی دست پیدا کنند.

رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با اشاره به ظرفیت‌های تمدن اسلامی در تولید دانش گفت: در تمدن اسلامی دانشمندان بزرگی داشته‌ایم که در حوزه‌های مختلف علمی آثار ارزشمندی برجای گذاشته‌اند؛ اما باید میان انتقال و بازتاب دانش گذشتگان و ایجاد تحول در شیوه شناخت و اندیشه تفاوت قائل شویم. یکی از ویژگی‌های مهم دانشمندان تحول‌آفرین این است که کلید‌هایی برای گشودن مسائل و پرسش‌های حل‌نشده در اختیار جامعه قرار می‌دهند.

جعفریان با انتقاد از محدود شدن مفهوم علم در فرهنگ عمومی جامعه بیان کرد: متأسفانه در تربیت و نگرش عمومی خود، همواره علم را به معنای واقعی و گسترده آن در نظر نگرفته‌ایم. حتی در کاربرد روزمره زبان فارسی، گاهی عنوان عالم صرفاً به حوزه علوم دینی محدود می‌شود؛ در حالی که علم حوزه‌های گسترده‌ای از دانش تجربی، ریاضی، انسانی و اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد.

وی افزود: تا زمانی که برای همه شاخه‌های دانش واقعی و تخصص‌های علمی احترام قائل نشویم و مفهوم علم را به حوزه‌ای محدود نکنیم، نمی‌توانیم انتظار شکل‌گیری یک فرهنگ علمی فراگیر را داشته باشیم.

رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با اشاره به ضرورت تفکیک میان حوزه‌های معرفتی و علمی خاطرنشان کرد: احترام به عرفان و تصوف به دلیل آموزه‌های اخلاقی و معنوی آنها امری ارزشمند است، اما باید توجه داشت که این حوزه‌ها جایگزین علوم تجربی، ریاضی و سایر شاخه‌های دانش نیستند. نباید تصور کنیم که همه حقیقت صرفاً از طریق کشف درونی به دست می‌آید.

جعفریان با تأکید بر ضرورت تحول در معرفت‌شناسی و روش‌های شناخت گفت: یکی از مسائل اساسی ما این است که هنوز نتوانسته‌ایم مرز روشنی میان علم تجربی و خرافه ایجاد کنیم. برای مثال، باید میان طب سنتی که می‌تواند با رویکردی علمی و روزآمد مورد بررسی قرار گیرد و فعالیت افراد سودجویی که از این عنوان برای کسب درآمد استفاده می‌کنند، تفاوت قائل شویم.

وی ادامه داد: حل این مسائل نیازمند تقویت ارتباطات علمی بین‌المللی، حمایت از مفهوم علم جهانی و بهره‌گیری از روش‌هایی است که جامعه بشری برای توسعه دانش به آنها دست یافته است. باید از چارچوب محدود خودساخته در تعریف علم خارج شویم و بر مشترکات معرفتی و علمی بشر تکیه کنیم.

رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران همچنین با تأکید بر ضرورت حمایت از دانشگاه‌ها و فعالیت‌های علمی کشور اظهار کرد: پیشرفت‌های علمی و فناوری حاصل فعالیت مستمر دانشگاه‌ها، متخصصان و پژوهشگران است و باید از این ظرفیت‌ها حمایت کرد. دستاورد‌های علمی زمانی می‌توانند در عرصه‌های مختلف کشور اثرگذار باشند که ارتباط میان دانشگاه، پژوهش و نیاز‌های جامعه تقویت شود.

جعفریان در پایان با اشاره به اهمیت گسترش تعاملات علمی و دانشگاهی تأکید کرد: باید ارتباط دانشگاه‌های کشور با مراکز علمی و ظرفیت‌های بین‌المللی تقویت شود و زمینه بهره‌مندی دانشجویان و پژوهشگران از این فرصت‌ها فراهم آید. همچنین لازم است با حفظ و تقویت زیرساخت‌های علمی و فرهنگی، امکان تداوم فعالیت‌های پژوهشی و انتشار دانش در کشور فراهم شود.

انتهای خبر/287839/