رئیس انجمن ترویج علم ایران: نمی‌توان از دانشگاه‌ها مسئولیت اجتماعی خواست، اما امتیازی برای آن قائل نشد

به گزارش خبرنگار آگاه، اکرم قدیمی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و رئیس انجمن علمی ترویج علم ایران، در مراسم افتتاحیه نمایشگاه ترویج علم و مجموعه برنامه‌های علمی و ترویجی، با اشاره به ضرورت تقویت ارتباط علم و جامعه اظهار کرد: اگر علم تا این اندازه برای پیشرفت و آینده یک جامعه ضروری است، چرا هنوز حضور آن در زندگی روزمره مردم، تصمیم‌های عمومی و اولویت‌های سیاست‌گذاری متناسب با اهمیتش نیست؟

وی افزود: ما از علم و دستاورد‌های دانشمندان سخن می‌گوییم و برای تولید علم و فناوری برنامه‌ریزی می‌کنیم، اما باید به این موضوع نیز توجه داشته باشیم که علم چگونه می‌تواند به زندگی مردم راه پیدا کند، اعتماد عمومی به دانش را تقویت کند و زمینه مشارکت جامعه در فعالیت‌های علمی را فراهم آورد.

قدیمی با بیان اینکه علم زمانی به سرمایه واقعی جامعه تبدیل می‌شود که از مرز‌های دانشگاه و آزمایشگاه فراتر برود، ادامه داد: دستاورد‌های علمی زمانی ارزش اجتماعی کامل خود را پیدا می‌کنند که مردم بتوانند آنها را بشناسند، اهمیتشان را درک کنند و در زندگی خود به کار بگیرند. این همان ضرورتی است که ترویج علم را به یکی از مسئولیت‌های مهم جامعه علمی تبدیل می‌کند.

رئیس انجمن علمی ترویج علم ایران با اشاره به نام‌گذاری روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه گفت: این مناسبت صرفاً فرصتی برای بزرگداشت علم و دانشمندان نیست، بلکه یادآور این مسئولیت است که علم باید در خدمت انسان، صلح، توسعه پایدار و بهبود کیفیت زندگی قرار گیرد.

وی با اشاره به شعار امسال یونسکو با عنوان «یافتن زمینه مشترک از طریق دیپلماسی علمی» اظهار کرد: این شعار در جهان امروز معنایی عمیق و راهبردی دارد. در شرایطی که اختلافات و تنش‌های سیاسی و بین‌المللی گاهی مسیر گفت‌و‌گو را دشوار می‌کنند، علم همچنان می‌تواند زمینه مشترکی برای همکاری ملت‌ها فراهم آورد.

قدیمی افزود: مسائلی مانند تغییرات اقلیمی، بحران آب، بیماری‌ها، امنیت غذایی و تحولات هوش مصنوعی، مرز‌های جغرافیایی نمی‌شناسند و حل آنها نیازمند دانش، گفت‌و‌گو و همکاری جمعی است. البته این زمینه مشترک نباید تنها میان دولت‌ها و دانشمندان شکل بگیرد، بلکه باید ارتباط میان علم و مردم نیز تقویت شود.

وی با تأکید بر اهمیت ارتقای سواد علمی در جامعه بیان کرد: جامعه‌ای که بتواند شواهد علمی را ارزیابی کند، میان علم و شبه‌علم تمایز قائل شود، پرسشگری و تفکر نقادانه را تمرین کند و در تصمیم‌های مرتبط با زندگی خود مشارکت داشته باشد، آمادگی بیشتری برای مواجهه با چالش‌های امروز و ساختن آینده خواهد داشت.

رئیس انجمن علمی ترویج علم ایران خاطرنشان کرد: ترویج علم صرفاً یک فعالیت علمی نیست، بلکه زمینه‌ساز شکل‌گیری فرهنگ علمی و ارتقای سواد علمی در جامعه است. سواد علمی به معنای توانایی پرسیدن، اندیشیدن، ارزیابی شواهد و تصمیم‌گیری آگاهانه بر پایه دانش است؛ موضوعی که در روزگار گسترش اطلاعات نادرست و تحولات شتابان فناوری و هوش مصنوعی، ضرورتی اساسی برای زندگی فردی و اجتماعی به شمار می‌رود.

قدیمی با اشاره به سابقه فعالیت‌های انجمن ترویج علم ایران گفت: این انجمن از سال ۱۳۹۱ با ابتکار برگزاری هفته ترویج علم تلاش کرده است فرصتی برای توجه بیشتر به اهمیت ارتباط علم و جامعه فراهم کند. در طول این سال‌ها، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، انجمن‌های علمی، مراکز علمی، رسانه‌ها و فعالان حوزه ترویج علم با برگزاری نشست‌ها، نمایشگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی و تعاملی در این حرکت مشارکت داشته‌اند.

وی ادامه داد: امسال در پانزدهمین دوره این حرکت، با تبدیل هفته ترویج علم به دهه ترویج علم تلاش داریم دامنه فعالیت‌ها را گسترش دهیم و فرصت بیشتری برای مشارکت نهاد‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی فراهم کنیم.

رئیس انجمن علمی ترویج علم ایران تأکید کرد: این تغییر صرفاً به معنای افزایش تعداد روز‌های برگزاری برنامه‌ها نیست، بلکه تلاشی برای حضور پررنگ‌تر علم در فضای عمومی، ارتباط نزدیک‌تر دانشگاه‌ها با مردم و تقویت مسئولیت اجتماعی نهاد‌های علمی است.

قدیمی با طرح این پرسش که چرا ترویج علم با وجود تأکید فراوان، هنوز از جایگاه نهادی، اعتباری و سیاستی متناسب با اهمیت خود برخوردار نیست، گفت: بسیاری از فعالیت‌های ارزشمند این حوزه همچنان به انگیزه و تلاش شخصی استادان، پژوهشگران، انجمن‌ها و گروه‌های داوطلب وابسته است و در کنار حمایت از تولید علم و پژوهش، سازوکار‌های حمایتی پایداری برای گسترش فهم عمومی علم و ارتباط مؤثر میان علم و جامعه وجود ندارد.

وی افزود: نمی‌توان از دانشگاه‌ها انتظار داشت مسئولیت اجتماعی خود را ایفا کنند، اما این مسئولیت در سیاست‌ها و نظام ارزیابی آنها جایگاه روشنی نداشته باشد. همچنین نمی‌توان از استادان و پژوهشگران انتظار داشت دانش خود را در اختیار جامعه قرار دهند، اما برای فعالیت‌های ترویجی آگاهن مشوق و امتیاز مناسبی در نظر نگرفت.

قدیمی با تأکید بر ضرورت به رسمیت شناختن ترویج علم به‌عنوان بخشی از سیاست‌گذاری علمی و اجتماعی کشور تصریح کرد: این موضوع مستلزم پیش‌بینی منابع مالی پایدار، حمایت از انجمن‌های علمی و نهاد‌های فعال در این حوزه، توجه به فعالیت‌های ترویجی در نظام ارزیابی دانشگاه‌ها و اعضای هیئت علمی و تقویت همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و نهاد‌های علمی و فرهنگی است.

وی خاطرنشان کرد: ترویج علم باید به‌عنوان مسئولیتی مشترک میان دولت، نظام علمی و جامعه شناخته شود و از فعالیتی مناسبتی و حاشیه‌ای به بخشی پایدار از زیست علمی و اجتماعی کشور تبدیل شود.

رئیس انجمن علمی ترویج علم ایران ابراز امیدواری کرد که دهه ترویج علم فراتر از یک رویداد، فرصتی برای شکل‌گیری گفت‌و‌گو‌های جدی درباره این ضرورت و زمینه‌ساز تصمیم‌ها و اقدامات مؤثر برای ارتقای جایگاه ترویج علم در کشور باشد.

قدیمی در پایان با اشاره به شعار امسال یونسکو گفت: علم می‌تواند پلی میان ملت‌ها و فرهنگ‌ها باشد، اما برای ساختن آینده‌ای صلح‌آمیز و توسعه‌یافته باید این پل را در درون جامعه خود نیز بنا کنیم؛ پلی میان دانشگاه و جامعه، دانشمند و شهروند، پژوهش و زندگی و میان دانستن و تصمیم گرفتن.

وی تأکید کرد: ما به علمی نیاز داریم که فقط در مقالات و آزمایشگاه‌ها ندرخشد، بلکه آثار آن در کیفیت زندگی مردم، تصمیم‌های آگاهانه، اعتماد اجتماعی و توانایی جامعه برای مواجهه با آینده نیز نمایان شود. ترویج علم هزینه‌ای در حاشیه فعالیت‌های علمی نیست، بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است.

قدیمی در پایان با قدردانی از دانشگاه تهران، معاونت فرهنگی و اجتماعی، کمیسیون انجمن‌های علمی، کمیسیون ملی یونسکو، اداره کل امور بانوان شهرداری تهران، شهرداری منطقه ۶ و سایر سازمان‌ها و نهاد‌های مشارکت‌کننده در برگزاری برنامه‌های دهه ترویج علم، از همراهی دانشگاه‌ها، انجمن‌های علمی و فعالان این حوزه قدردانی کرد.

انتهای خبر/287841/