گفت‌وگوی مدنی، عقلانیت و امید اجتماعی؛ سه محور مدیریت تنش‌های دانشگاهی

حجت‌الاسلام و المسلمین محمد معرفت در گفت‌و‌گو با خبرنگار آگاه با تشریح اتفاقات اخیر دانشگاه‌ها اظهار کرد: در نگاه معارف اسلامی، اصل مطالبه‌گری آگاهانه و بیان مسالمت‌آمیز دغدغه‌ها نه‌تنها مذموم نیست، بلکه می‌تواند مصداق نوعی مسئولیت‌پذیری اجتماعی باشد. در سنت فکری اسلامی، نقد و پرسش‌گری عقلانی جایگاه مهمی دارد و دانشگاه نیز ذاتاً باید محیط تعامل اندیشه‌ها ، تضارب آرا و رشد فهم اجتماعی باشد.

وی افزود: مشکل زمانی ایجاد می‌شود که تجمعات از مسیر گفت‌وگوی عقلانی خارج شده و به رفتار‌هایی تبدیل شود که نظم آموزشی یا امنیت روانی جامعه دانشگاهی را مخدوش کند. دانشجو در منطق تعلیم و تربیت اسلامی باید همزمان سه ویژگی عقلانیت در تحلیل مسائل، اخلاق در بیان اعتراض و مسئولیت‌پذیری نسبت به فضای علمی دانشگاه را دارا باشد.   

بحران‌های معنایی و ضعف گفت‌وگوی نهادی از عوامل تنش‌هاست

مدیرکل امور اساتید معارف و تأمین محتوای نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی درباره علل این اتفاقات گفت: نخستین عامل وجود بحران‌های معنایی و اجتماعی در برخی شرایط است که بخشی از جوانان ممکن است احساس کنند صدای آگاهن توسط ساختار‌های رسمی شنیده نمی‌شود و این امر به تراکم نارضایتی‌های بیان‌نشده منجر می‌شود. در ادبیات اسلامی، یکی از اهداف تعلیم دین، کاهش همین بحران‌های معنایی است؛ زیرا انسان نیازمند احساس ارزشمندی، عدالت و شنیده شدن است.

وی ضعف سازوکار‌های گفت‌وگوی نهادی را از دیگر عوامل دانست و افزود: اگر سازوکار‌های مؤثر برای طرح پرسش‌ها و نقد‌ها فعال نباشد، ممکن است برخی مطالبات به فضای خیابانی یا کنش‌های احساسی منتقل شود.

حجت‌الاسلام معرفت همچنین تأثیر فضای رسانه‌ای و هیجانی شدن مسائل در شبکه‌های اجتماعی را عامل دیگر دانست و تأکید کرد: فضای رسانه‌ای و هیجانی شدن مسائل شبکه‌های اجتماعی گاهی باعث تقویت واکنش‌های سریع و هیجانی می‌شوند و فرصت تأمل عقلانی را کاهش می‌دهند. از نگاه اسلامی، عقلانیت در تصمیم‌گیری و صبر در تحلیل مسائل اجتماعی یک ارزش مهم اخلاقی است.

تقویت گفت‌وگوی امن دانشگاهی، نخستین راهکار کاهش تنش‌ها

وی در تشریح راهکار‌ها بیان کرد: نخستین راهکار، تقویت فضای گفت‌وگوی امن دانشگاهی است. دانشگاه باید بستری فراهم کند تا دانشجو بدون ترس از برچسب‌زنی بتواند سؤال و نقد خود را مطرح کند.

مدیرکل امور اساتید معارف و تأمین محتوای نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی آموزش مهارت گفت‌وگوی مدنی را نیز ضروری دانست و گفت: برگزاری کارگاه‌های مهارت ارتباطی، مناظره علمی و تقویت تفکر نقاد می‌تواند به کاهش تنش کمک کند.

استاد، میانجی معرفتی میان نسل‌ها

حجت‌الاسلام معرفت با اشاره به نقش استادان تصریح کرد: در معارف اسلامی، نقش استاد صرفاً انتقال اطلاعات نیست؛ بلکه باید شنونده دغدغه‌های نسل جوان باشد، پرسش‌های اعتقادی و اجتماعی دانشجو را جدی بگیرد و با زبان منطقی و محترمانه به آن پاسخ دهد.

وی تقویت سرمایه معنوی و امید اجتماعی را از دیگر راهکار‌ها برشمرد و تأکید کرد: مفهوم امید در فرهنگ اسلامی با انفعال متفاوت است و نوعی کنش عقلانی و سازنده را توصیه می‌کند.

او در پایان گفت: تجمعات دانشجویی اگر در چارچوب مطالبه‌گری مسالمت‌آمیز، گفت‌وگوی عقلانی و احترام به نظم دانشگاهی باشد، می‌تواند به رشد اجتماعی کمک کند. مهم‌ترین راه کاهش این تنش‌ها، گسترش فضای گفت‌وگو، شنیده شدن صدای دانشجو و تقویت آموزش اخلاق مدنی است.

انتهای خبر/232040/