توسعه و قوام زیرساخت‌های مالی اقتصاد دانش‌بنیان را دنبال خواهیم کرد

نخبگان یکی از اقشاری بودند که رهبر شهید انقلاب اسلامی اهمیت بسیاری به آن‌ها می‌دادند و هرساله زمانی برای سرآمدان علمی کشور در نظر می‌گرفتند تا میزبان آن‌ها در حسینیه امام خمینی باشند.

هر دیدار نخبگان با رهبر شهید انقلاب فرصتی بود تا تعدادی از آن‌ها در حضور زعیم انقلاب اسلامی ایران و تعدادی از مسئولین لشکری و کشوری به بیان نقطه نظرات خود درباره مسائل کشور بپردازند. 

حامد رفیعی، رییس مرکز تامین مالی اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی، یکی از همین نخبگان ایرانی است که حدود ۳ سال پیش در مهرماه سال ۱۴۰۲ چنین فرصتی یافت و در حسینیه امام خمینی (ره) نقطه نظرات خود را در حضور رهبر شهید انقلاب اسلامی (ره) بیان کرد. رفیعی که حالا چند ماهی است خود مسئولیت بخشی از زیست‌بوم اقتصاد دانش‌بنیان کشور را بر عهده گرفته است، در گفت‌وگو با آگاهتک از آن دیدار می‌گوید و پیمان‌هایی نیز با رهبر سوم انقلاب اسلامی ایران می‌بندد، در ادامه شرح این گفت‌وگو را می‌خوانید.

نقش پژوهش در تراز انقلاب: از دانشگاه تا حسینیه امام

لطفاً در ابتدا توضیح دهید که چه فعالیت دانش‌بنیانی داشتید که سبب شد تا برای سخنرانی در آن دیدار نخبگان با رهبر شهید انقلاب اسلامی انتخاب شوید؟

علت انتخاب بنده برای سخنرانی، «فعالیت دانش‌بنیان به معنای مصطلح آن» نبود. آنچه مطرح بود، سابقه پژوهشی و فعالیت‌های علمی اینجانب در حوزه اقتصاد غذا و کشاورزی بود. به‌عنوان یک عضو هیئت علمی جوان در دانشگاه تهران، طی سال‌های گذشته تحقیقات متعددی درباره مسائل کلیدی بخش کشاورزی و اقتصاد غذا انجام داده‌ام و چالش‌های این حوزه را در ابعاد مختلف تولید، تجارت، توزیع، منابع طبیعی و محیط‌زیست مطالعه و تحلیل کرده‌ام. همچنین تجربه دبیری اندیشکده حکمرانی مجلس، باعث شد بتوانم مجموعه چالش‌های خرد و کلان این حوزه را در سطح ملی به‌صورت نظام‌مند دنبال و ارزیابی کنم. مجموعه این فعالیت‌ها، طرح‌های تحقیقاتی ملی، مقالات و تخصص پژوهشی، دلیل انتخاب بنده برای ارائه دیدگاه‌های تخصصی در آن نشست خاطره‌انگیز بود.

حکمرانی هوشمند مسیر شکوفایی اقتصاد دانش‌بنیان است

ثمره و پیامد اصلی اجرایی‌سازی چنین طرحی برای کشور چه می‌توانست باشد؟

ثمره اصلیِ اجرایی‌سازی پیشنهاد‌های پژوهشی بنده، «ایجاد یک چارچوب منسجم برای حکمرانی کارآمدتر بخش اقتصاد غذا و کشاورزی» بود. مهم‌ترین نتایج مورد انتظار این چارچوب عبارت بودند از:

- کارآمدتر شدن فرآیند بودجه‌ریزی بخش کشاورزی و غذا از طریق هدف‌گذاری دقیق، تخصیص مبتنی بر داده و کاهش پراکندگی نهادی.

- کاهش تورم در بازار محصولات اساسی با خروج از دور تسلسل تورمی در اقتصاد و بهینه‌سازی زنجیره تأمین، حذف گلوگاه‌های ناکارآمد و تنظیم هوشمند جریان کالا.

- رونق صادرات و تقویت تولید صادرات‌محور بر پایه کاهش خودتحریمی در بدنه اقتصاد دستوری.

- مدیریت کارآمد زنجیره تأمین محصولات غذایی و نهاده‌های تولید با رویکرد افزایش بهره‌وری و شفافیت در زنجیره.

- اجرای دقیق‌تر قوانین بر زمین‌مانده از طریق تدوین سازوکار‌های پایش، ارزیابی و پاسخ‌گویی نهادی.

- کاهش رانت در ساختار منابع طبیعی کشور با طراحی ابزار‌های تخصیص شفاف‌تر و مبتنی بر ارزش‌گذاری اقتصادی منابع.

- تقویت مردمی‌سازی اقتصاد در بخش کشاورزی و غذا از طریق توانمندسازی تولیدکنندگان خرد، ارتقای شفافیت بازار و فراهم‌کردن زمینه مشارکت واقعی ذی‌نفعان.

- استقرار توسعه پایدار در کشور با رویکرد حفظ محیط زیست و توجه به پیوست زیست‌محیطی در طرح‌های مالی و اقتصادی خرد و کلان.

البته برخی موارد با تأکید شخص مقام معظم رهبری پیگیری شد و اتفاقاً در دوره خود بسیار ثمربخش بود.

رقابت شفاف نخبگان؛ فرصتی برای ارائه بی‌پرده ایده‌ها

دربارهٔ فرآیند انتخاب خود برای سخنرانی در نشست توضیح می‌دهید؟

فرآیند انتخاب اینجانب برای ارائه در دیدار نخبگان با رهبری بزرگوار و شهید، طی مراحلی دقیق و با حضور جمع کثیری از نخبگان اثرگذار زیر چهل سال کشور صورت پذیرفت. در گام نخست، این نخبگان از سوی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری و بنیاد ملی نخبگان، به این رویداد علمی و فرهنگی دعوت شدند. در ادامه، شرکت‌کنندگان در چندین مرحله، ارائه‌هایی را در خصوص موضوعات تخصصی و تحقیقاتی خود به انجام رساندند. در این مرحله، هر نخبه، ایده‌ها و یافته‌های پژوهشی خود را مکتوب و تدوین نمود. پس از آن، فرآیند داوری چندمرحله‌ای آغاز شد که نهایتاً منجر به گزینش تعداد محدودی از نخبگان گردید تا افتخار ارائه در روز دیدار نخبگان با حضور رهبر معظم شهید انقلاب را داشته باشند. نکته حائز اهمیت در این فرآیند، عدم وجود هرگونه دخل و تصرف یا اعمال نظر از سوی داوران در محتوای ارائه‌ها بود.

رویکرد کلی بر پایه آزادی بیان کامل و عدم وجود خودسانسوری استوار بود. بنده نیز تمامی موضوعات پژوهشی و تحلیلی خود را به صورت صریح و بی‌پرده و بدون لکنت بیان نمودم و عین مطالب ارائه شده، بدون هیچ کاستی یا تغییری، خدمت رهبری شهید نیز در قالب یک سخنرانی هفت‌دقیقه‌ای ارائه و تقدیم گردید.

از دانشگاه تا میدان عمل: روایتی از مسئولیت‌پذیری در تراز انقلاب

آن زمان هم در معاونت علمی مسئولیتی داشتید؟ اگر نه، چه شد که تصمیم گرفتید فعالیت در دانش‌بنیان‌های خصوصی را فعلاً متوقف کنید و وارد بخش دولتی شوید؟

من به عنوان عضو هیئت علمی جوان دانشگاه تهران، با سابقه‌ای متمرکز بر اقتصاد و بازار، به ویژه در بخش‌های کشاورزی و غذایی، فعالیت علمی و پژوهشی خود را ادامه داده‌ام. در مقطع زمانی تحول دولت فعلی، ابتدا از سوی انجمن اقتصاد کشاورزی ایران به عنوان یکی از گزینه‌های پیشنهادی برای تصدی وزارت جهاد کشاورزی معرفی شدم. اما در نهایت با دعوت معاون محترم علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، افتخار خدمت در مرکز تأمین مالی و توسعه سرمایه‌گذاری شرکت‌های دانش‌بنیان را عهده‌دار شدم. استقبال بنده از این وظیفه به دلیل اهمیت تأمین مالی در زنجیره بدون اتکا به دولت و با توجه به سابقه فعالیت اینجانب در حوزه تأمین مالی و برنامه‌ریزی اقتصادی و همکاری با شرکت‌های متعدد بخش خصوصی در دانشگاه تهران بوده است. در طول همین مدت نیز با توجه به شعار سال ۱۴۰۴، با حمایت معاونت محترم علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری و همراهی صمیمانه شرکت‌های دانش‌بنیان، چندین روش نوین تأمین مالی جهت رونق سرمایه‌گذاری و تولید را در شرکت‌های دانش‌بنیان پیاده‌سازی کردیم که خوانندگان عزیز می‌توانند با جست‌و‌جو در منابع خبری داخلی از هر کدام از این موارد مطلع شوند.

توصیه‌های حکیمانه رهبر شهید؛ نسخه‌ای برای پیوند نخبگان و دولت

دربارهٔ حال و هوای آن روز حسینۀ امام خمینی (ره) چه چیزی به یاد دارید؟ واکنش رهبری به سخنان شما چطور بود؟ دیدگاه رهبر شهید درباره سخنرانی شما چه بود؟ واکنشی داشتند؟

ایشان به درستی وزرای مربوطه و دولت را خطاب قرار دادند که رسیدگی کنند و ابراز امیدواری نمودند که دولت موارد را دقیق بررسی خواهد کرد. در بخش‌هایی نیز ایشان به دولت وقت تأکید داشتند که اتفاقاً آن موارد زودتر اصلاح گردید. البته ایشان به درستی تأکید داشتند که ارتباط بدنه نخبگی جامعه با دولت باید افزایش یابد تا در همان مرحله دولت این موارد حل و فصل گردد و جامعه معطل نماند. اما نکته بسیار مهم، تأکید ایشان بر ناامید نشدن نخبگان و تأکید به دولت برای توجه به این بدنه بود. مهم‌ترین انتظار نخبگان از دیدگاه ایشان این بود که نخبه احساس کند برای کشورش مفید است و دلسرد نشود و به دولت گوشزد نمودند که از این مهم غافل نشوند و چه نکته‌سنجی دقیقی داشتند.

وفاداری به مسیر؛ از پیگیری مستمر تا حسرت یک دیدار

بعد از آن دیدار هم رهبر شهید را دیدید؟ اگر بله، واکنش ایشان درباره فعالیت‌های دانش‌بنیان شما در دیدار‌های بعدی چه بود؟

بعد از آن دیدار خاطره‌انگیز، پیگیری‌های بنده بیشتر هم شد و در برخی موارد با سازمان‌های مربوطه جلساتی را برای حل چالش‌ها برقرار کردیم. رهبری شهید را چند بار دیگر در دیدار‌های عمومی ملاقات کردم، اما به خودم اجازه ندادم تا زمانی که تمام تلاش خود را نکردیم، مجدداً مزاحمتی برای ایشان ایجاد کنم. البته ایشان دستورات لازم را حکیمانه به دولت داده بودند و بخش‌های مختلفی با دستور و پیگیری ایشان و نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در بنیاد ملی نخبگان، با بنده جلساتی را حول محور آن سخنرانی داشتند. هرچند اندوهی جانکاه است که دنیا مجال دیداری دوباره برای بیان دستاورد‌های پس از آن دیدار نداد، اما امیدوارتر از همیشه به قلّهٔ وعده‌داده‌شدهٔ آن امام شهید خواهیم رسید.

علم و فناوری؛ موتور محرک پیشرفت ایران در تراز انقلاب

دیدگاه رهبری را چقدر در حرکت پیشران علم و فناوری کشور مؤثر می‌دانید؟ خود شما تجربهٔ مستقیمی از تأثیر نگاه مثبت رهبری به نخبگان و دانش‌بنیان‌ها دارید؟

رهبری شهید ایران همواره بر اهمیت علم، فناوری و نوآوری به عنوان موتور محرک پیشرفت کشور تأکید داشته‌اند. این دیدگاه در بیانات متعدد ایشان، به خصوص در سال‌های اخیر که بر «اقتصاد دانش‌بنیان»، «اقتصاد مقاومتی» و همزمان «جهاد تبیین» تأکید شده، مشهود است. محور‌های اصلی این دیدگاه عبارتند از:

۱. اهمیت تولید علم و دانش: تأکید بر لزوم افزایش تولید علم نافع و کاربردی که بتواند گره‌گشای مشکلات کشور باشد.

۲. حمایت از نخبگان و استعداد‌های درخشان: شناسایی، جذب، حفظ و حمایت از نخبگان علمی و فراهم کردن بستری مناسب برای شکوفایی استعداد‌های آگاهن.

۳. ضرورت توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان: تشویق و حمایت از راه‌اندازی و رشد شرکت‌های دانش‌بنیان به عنوان موتور محرک اقتصاد دانش‌بنیان و تولید ثروت.

۴. بومی‌سازی فناوری و عدم وابستگی: تلاش برای دستیابی به فناوری‌های کلیدی به صورت بومی و کاهش وابستگی به خارج.

۵. پیوند علم با صنعت و جامعه: هدایت تحقیقات علمی به سمت نیاز‌های واقعی صنعت و جامعه و حل مسائل مبتلابه کشور.

۶. رویکرد جهادی و انقلابی در علم: تشویق به رویکردی فعال، پیشرو و جهادی در عرصه علم و فناوری برای رسیدن به اهداف بلندمدت.

این دیدگاه‌ها به طور کلی بر سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های کلان کشور در حوزه علم و فناوری تأثیرگذار بوده‌اند. مصادیق این تأثیر را می‌توان در موارد زیر مشاهده کرد:

- تأسیس معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری: این معاونت با هدف هماهنگی و اجرای سیاست‌های حمایتی از علم نافع، فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان و استقرار اقتصاد دانش‌بنیان در کشور، تأسیس شده است.

- قانون جهش تولید دانش‌بنیان: این قانون با هدف تسهیل فعالیت و ارائه مشوق‌هایی هدفمند به شرکت‌های دانش‌بنیان تدوین شده است.

- برگزاری رویداد‌ها و جشنواره‌های متعدد: برگزاری جشنواره‌ها و رویداد‌های مختلف در اقصی نقاط کشور، نمایشگاه‌های فناوری و نوآوری، و همایش‌های مرتبط با اقتصاد دانش‌بنیان.

- تلاش ملی برای تغییر رویکرد دانشگاه‌ها از آموزش صرف به سمت تولید ثروت و کارآفرینی.

- حمایت از پروژه‌های کلان ملی: تخصیص بودجه و حمایت از پروژه‌هایی که در حوزه فناوری‌های پیشرفته و حل مسائل استراتژیک کشور تعریف می‌شوند.

البته با وجود این تأکیدات و حمایت‌ها، همچنان چالش‌هایی در مسیر تحقق کامل اهداف علم و فناوری کشور وجود دارد. این چالش‌ها شامل مواردی مانند:

- تأمین مالی پایدار برای رشد علم، فناوری و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان در بلندمدت.

- موانع اداری و بوروکراتیک که گاهی مانع سرعت‌بخشی به فعالیت‌های علمی و فناورانه می‌شوند.

- جذب و حفظ سرمایه انسانی در داخل کشور در رقابت با فرصت‌های بین‌المللی که البته در این خصوص در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری کار‌های ارزشمندی در حال انجام است.

- پیوند مؤثرتر و عمیق‌تر بین دانشگاه، صنعت و دولت.

در نهایت، می‌توان گفت دیدگاه رهبری به عنوان یک عامل جهت‌دهنده و حمایتی در حرکت پیشران علم و فناوری کشور بسیار مؤثر بوده است و تحقق کامل این پتانسیل نیازمند تلاش مستمر، رفع موانع و اجرای دقیق‌تر سیاست‌ها در سطوح مختلف اجرایی است.

فصل نوین علم و فناوری ایران در پرتو زعامت رهبر سوم انقلاب

بعد از چند روز که خبر انتصاب رهبر سوم انقلاب اسلامی را شنیدید چه واکنشی داشتید؟ به نظر شما آیندهٔ جریان علم و فناوری کشور در دورهٔ زعامت ایشان چطور خواهد بود؟

انتصاب رهبر سوم انقلاب، بلافاصله پس از آن غم جانکاه، همچون نوری امیدبخش در تاریکی درخشید و طراوت تازه‌ای به کالبد جریان علم و فناوری کشور بخشید. واکنش بنده، و بی‌شک بسیاری از دغدغه‌مندان این حوزه، ترکیبی از شگفتی، امیدواری عمیق و احساس مسئولیت مضاعف بود. با توجه به سوابق درخشان و اشراف کامل ایشان بر اهمیت توسعه علم و فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان، آینده این جریان در دوره زعامت ایشان، نویدبخش و پرشتاب‌تر از هر زمان دیگری خواهد بود.

دغدغه‌مندی مستمر ایشان نسبت به پیشرفت‌های علمی و حمایت از نوآوری، اطمینان‌بخش است که شاهد جهشی قابل توجه در این عرصه خواهیم بود. به نظر بنده، در دوره رهبری ایشان، شاهد موارد زیر خواهیم بود:

۱. اولویت‌دهی استراتژیک به علم و فناوری: اطمینان دارم که علم و فناوری در رأس اولویت‌های کلان کشور قرار خواهد گرفت و تمامی سیاست‌گذاری‌ها و تخصیص منابع، با نگاهی بلندمدت به این حوزه هدایت خواهد شد.

۲. تقویت اکوسیستم نوآوری و دانش‌بنیان: با توجه به تأکیدات پیشین ایشان، انتظار می‌رود شاهد حمایت‌های قاطع‌تر از شرکت‌های دانش‌بنیان، مراکز تحقیقاتی و استارتاپ‌ها باشیم. این حمایت‌ها می‌تواند شامل تسهیل مقررات، تأمین مالی و ایجاد زیرساخت‌های لازم باشد.

۳. شتاب‌دهی به تحقق اقتصاد مقاومتی مبتنی بر دانش: رهبری سوم انقلاب، با درک عمیق از ظرفیت‌های علمی کشور، می‌تواند موتور محرکه اقتصاد دانش‌بنیان باشد و ایران را به جایگاهی شایسته در اقتصاد جهانی برساند.

۴. ارتقاء جایگاه علمی کشور در سطح بین‌المللی: با سیاست‌گذاری‌های مدبرانه و حمایت از پژوهشگران و دانشمندان، شاهد ارتقاء جایگاه علمی ایران در عرصه‌های بین‌المللی و افزایش همکاری‌های علمی با سایر کشور‌ها خواهیم بود.

۵. ترویج فرهنگ علم و پژوهش: اطمینان دارم که ایشان، همانند رهبران پیشین، بر اهمیت ترویج فرهنگ علم، تفکر انتقادی و پژوهش در جامعه تأکید خواهند کرد تا نسل‌های آینده، با انگیزه‌ای دوچندان به سوی دانش گام بردارند.

این انتصاب، نه تنها یک خبر خوب، بلکه یک مژده برای آینده‌ای روشن و سرشار از پیشرفت در حوزه علم و فناوری کشور است. ما با عزمی راسخ‌تر و امیدی مضاعف، آماده برداشتن گام‌های بلندتر در این مسیر خواهیم بود.

پیمان با آرمان‌ها؛ قول یک نخبه به شهدای علم و رهبران انقلاب

اگر به عنوان یک نخبهٔ ایرانی، امروز بخواهید قولی به رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران و رهبر سوم ایران اسلامی بدهید، آن قول چه خواهد بود؟

با قلبی سرشار از امید و اطمینان به آبادی و سرافرازی ایران عزیز، توأم با دلتنگی فقدان رهبری شهید که سلوک ایشان سرمشق بزرگمردی، غیرت، فداکاری و ایثار است و با امید به هدایت‌های داهیانه سومین رهبر بزرگ انقلاب، این پیمان را به عنوان یک جوان ایرانی، استاد دانشگاه تهران و مسئول در سنگر تأمین مالی و توسعه اقتصاد دانش‌بنیان، با ایشان می‌بندم:

بنده با علم به جایگاه خود در این ۲ نهاد علمی و اجرایی کشور، به آبادی ایران اسلامی تا پای جان وفادار خواهم ماند و در این مسیر، با تمام توان و با بهره‌گیری از دانش و تجربیات این سال‌ها، در جهت تحقق اهداف زیر گام برخواهم داشت:

۱. توسعه و استحکام‌بخشی به زیرساخت‌های مالی اقتصاد دانش‌بنیان: تلاش خواهم کرد که با اتکا به روحیه جهادی و نوآوری، سازوکار‌های نوین، پایدار و اثربخش تأمین مالی را برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، شتاب‌دهنده‌ها و مراکز نوآوری طراحی، اجرا و نهادینه کنم. همچنین تلاش خواهم کرد که در دانشگاه تهران، به عنوان یکی از کانون‌های اصلی علم و فناوری کشور، با همکاری اساتید و پژوهشگران، مسیر را برای تجاری‌سازی ایده‌ها و اندیشه‌های ناب جوانان ایرانی هموار سازم و ارتباطی تنگاتنگ میان دانشگاه و صنعت، به ویژه در حوزه تأمین مالی پروژه‌های دانش‌بنیان، برقرار نمایم.

۲. تقویت روحیه خودباوری و اعتماد به نفس ملی در حوزه علم و فناوری: تلاش خواهم کرد که در مسئولیت خود در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان، با ایجاد فضایی پویا و حمایتی، زمینه را برای شکوفایی استعداد‌های جوانان نخبه ایرانی فراهم آورم و با معرفی موفقیت‌ها و توانمندی‌های آگاهن، اعتماد به نفس ملی را در مواجهه با چالش‌های اقتصادی تقویت نمایم. همچنین تلاش خواهم کرد که در جهت تحقق اقتصاد مقاومتی دانش‌بنیان، با تکیه اصلی بر دانش و فناوری داخلی، گام بردارم و با جذب سرمایه‌های داخلی و خارجی هدفمند، به سمت خودکفایی و استقلال اقتصادی پایدار مبتنی بر دانش حرکت کنم.

۳. تبیین و ترویج فرهنگ کارآفرینی و نوآوری: تلاش خواهم کرد که با استفاده از ظرفیت‌های علمی و اجرایی پیشِ رو، به تبیین اهمیت اقتصاد دانش‌بنیان برای آینده کشور در میان جوانان دانشجو و آحاد جامعه پرداخته و فرهنگ کارآفرینی، ریسک‌پذیری سالم و نوآوری را در میان دانشجویان، اساتید و جامعه اقتصادی ترویج دهم؛ و در آخر، مانند تمام جوانان امیدوار ایران اسلامی، با یاد و نام شهدای انقلاب و دفاع مقدس و با تبعیت از رهنمود‌های حکیمانه رهبر معظم انقلاب (مدظله‌العالی)، در راه خدمت به پیشرفت علمی، فناوری و اقتصادی ایران اسلامی، از هیچ تلاش و کوششی فروگذار نخواهیم کرد و همواره منافع مردم و آحاد جامعه را مقدم بر آسایش خود قرار خواهیم داد که این خود آرامشی ابدی است.

انتهای خبر/237785/