وابستگی، مانع اصلی تأثیرگذاری ایران در عرصه جهانی است

مصطفی قانعی با تأکید بر اینکه خودکفایی تنها یک شاخص مقدماتی محسوب می‌شود، شاخص برتر را توانایی حضور و تصاحب بازار‌های جهانی معرفی کرد. وی نسبت به عواقب غفلت از فناوری‌های نوینی، چون هوش مصنوعی، کوانتوم، میکروالکترونیک و مواد پیشرفته هشدار داد و گفت در چنین شرایطی کشور برای تأمین محصولات این حوزه‌ها ناگزیر به واگذاری دارایی‌های خود خواهد بود. به گفته این مقام مسئول، هرچند حدود ۶ هزار شرکت دانش‌بنیان ظرفیت خودکفایی و جهش صادراتی را دارند، اما کمبود زیرساخت‌های آزمایشگاهی و محدودیت‌های بودجه‌ای، گاهی نخبگان را به ترجیح فعالیت در خارج از کشور سوق می‌دهد.

کاهش وابستگی در سایه تحریم

دبیر ستاد توسعه فناوری‌های زیست و سلول‌های بنیادی معاونت علمی با بیان اینکه شاخص‌های خوداتکایی اگرچه مهم هستند، اما شاخص بالاتر، توانایی کشور برای تسخیر بازار‌های جهانی است، اظهار کرد: «آنچه امروز شاهدیم، این است که در برخی حوزه‌ها با اتکا به تولید داخل و دستیابی به فناوری‌های مرتبط، توانسته‌ایم وابستگی ارضی به خارج را به طور مشخص کاهش دهیم. این موفقیت در شرایطی رقم خورده که مسیر‌های انتقال ارز و خرید از طریق بانک‌ها از سوی آمریکا بسته شده است؛ بنابراین این دستاورد هم جنبه امنیتی دارد و هم به کاهش خروج ارز منجر شده است.»

قانعی به یکی از دستاورد‌های حوزه دارو‌های زیست‌فناوری اشاره کرد و گفت: «طی یک دهه گذشته دو میلیارد دلار کاهش ارزبری داشته‌ایم. این تجربه نشان می‌دهد که علم و فناوری تا چه اندازه می‌تواند به امنیت و استقلال کشور کمک کند. وابستگی، ما را از ایفای نقش مؤثر در عرصه جهانی بازمی‌دارد.»

فناوری‌های نوین؛ کلید کاهش هزینه و افزایش تولید

وی در تبیین ضرورت توجه به فناوری‌های روز دنیا تصریح کرد: «امروزه تعریف فناوری نوین بر اساس تأثیر بیشتر، کاهش هزینه‌ها، افزایش تولید و ارتقای کیفیت است. به‌عنوان مثال، در حوزه پزشکی آینده اگر فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، کوانتوم، میکروالکترونیک، زیست‌فناوری و مواد پیشرفته را به طور جدی دنبال نکنیم، ناگزیر خواهیم بود برای تهیه محصولات این حوزه‌ها، تمام دارایی‌های خود را در اختیار دیگران قرار دهیم.»

از تولید علم تا ورود به بازار

قانعی با تشریح جایگاه مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های دانش‌بنیان اظهار کرد: «مراکز تحقیقاتی بیشتر وظیفه تولید علم را بر عهده دارند و کشور از نظر سهم در تولید علم جهان عقب است، اما شرکت‌های دانش‌بنیان ناظر به تولید محصولات فناورانه عمل می‌کنند.»

وی با اشاره به آمار شرکت‌های دانش‌بنیان خاطرنشان کرد: «بر اساس محاسبات انجام‌شده، اگر بخواهیم هم‌تراز با فناوری‌های دنیا پیش برویم، ۶ هزار شرکت دانش‌بنیان داریم که می‌توانند بر فناوری‌های پیشرفته کار کنند. هرچند مجموع شرکت‌های دانش‌بنیان به ۱۰ هزار مورد می‌رسد، اما همین تعداد فعلی نیز در مرز خودکفایی کشور و آغاز صادرات قرار دارند.»

هیچ کمبودی نداریم

قانعی در تشریح وضعیت حوزه دارو‌های زیستی گفت: «از نظر آماری، در حوزه دارو‌های زیستی (بیوتکنولوژی) علیرغم همه تحریم‌ها، تقریباً هیچ کمبودی نداریم و این نشان می‌دهد که تأمین آن کاملاً داخلی است.»

وی با اشاره به چالش‌های حوزه تجهیزات سنگین پزشکی تصریح کرد: «در حوزه تجهیزات سنگین پزشکی مانند‌ام‌آرآی و سیتی‌اسکن، به دلیل وابستگی، همواره با کمبود قطعه و کمبود تکنسین‌هایی که بتوانند سریعاً مشکلات را رفع کنند، روبه‌رو هستیم.

قانعی ادامه داد: «در حوزه دارو توانسته‌ایم ۹۷ درصد تولید داخلی داشته باشیم و بخش عمده مشکلات را در شرایط تحریم برطرف کنیم، اما همین سه درصد باقی‌مانده برای ما چالش‌ساز است.»

رمز عبور از مرزهای فناوری 

قانعی با تأکید بر نقش جوانان در پیشرفت فناوری اظهار کرد: «تجربه نشان داده که وقتی از توانایی جوانان استفاده می‌شود و آگاهن شروع به تولید یک محصول دانش‌بنیان می‌کنند، ظرف یک سال به ابداعات بسیار جدیدی دست می‌یابند؛ به‌گونه‌ای که خود را در تراز دنیا قرار می‌دهند و اگر چند سال کار کنند، حتی از تراز بین‌المللی فراتر می‌روند. بنابراین عمق‌یابی ذهن جوانان، می‌تواند در آینده برای پیشرفت‌های فناوری و ارتقای تراز علمی کشور بسیار مؤثر باشد.»

وقتی تحریم‌ها مانع پیشرفت نمی‌شوند

قانعی در ارزیابی موانع پیش‌روی پژوهشگران اظهار کرد: «برخی کاستی‌ها به دلیل شرایط موجود در آزمایشگاه‌های دانشگاه‌ها یا کمبود آزمایشگاه‌های پیشرفته و تأمین بودجه‌های لازم برای انجام کار‌های عمیق، وجود دارد.»

وی در پایان با اشاره به نقش تعهد و انگیزه نیرو‌های متخصص خاطرنشان کرد: «گروهی که دل در گرو انقلاب داشتند و ماندن در کشور برایشان اهمیت زیادی داشت، علیرغم این مشکلات توانستند جایگاه ایران را ارتقا دهند؛ بنابراین همت و علاقه افراد در غلبه بر مشکلات تعیین‌کننده است. با این حال واقعیت این است که مشکلات موجود، گاهی باعث می‌شود افراد کار در خارج از ایران را به فعالیت در داخل ترجیح دهند.»

انتهای خبر/238051/