جهان در آستانه یک چرخش ژئوپلیتیکی؛ از تنگه هرمز تا فروپاشی نظم‌های قدیم

به گزارش خبرگزاری آگاه، بحران حاصل از تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران و مقابله ایران با این تجاوز صرفا یک رخداد صرفاً منطقه‌ای نیست؛ بلکه به مثابه موجی سهمگین، در حال درنوردیدن سواحل اقتصاد و سیاست جهانی است. حمله نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران، نه‌تنها معادلات امنیتی منطقه را بر هم زده، بلکه زنجیره‌ای از پیامدهای پیچیده را رقم زده که از تنگه هرمز تا بازارهای مالی اروپا و شرق آسیا و حتی جهان و خود آمریکا امتداد یافته است. این رخداد، بیش از آنکه یک درگیری نظامی باشد، به یک نقطه عطف ژئوپلیتیکی بدل شده که نظم‌های پیشین را به چالش می‌کشد.

در نخستین لایه این بحران، بسته شدن تنگه هرمز به‌عنوان شاه‌راه حیاتی انرژی جهان، شوکی بی‌سابقه به بازار نفت جهان وارد کرده است. این تنگه که شریان حیاتی انتقال نفت به شمار می‌رود، اکنون به گلوگاهی بدل شده که هرگونه کنترل اختلال در آن، قیمت‌ها را به‌سرعت به اوج می‌رساند. حملات به زیرساخت‌های نفت و گاز در منطقه نیز که شروعش به دست آمریکا و اسرائیل بود بر شدت این بحران افزوده و امنیت عرضه انرژی را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

همزمان، مراکز مالی و لجستیکی منطقه نیز از این آشوب بی‌نصیب نمانده‌اند. اختلال در بنادر، خطوط کشتیرانی و شبکه‌های بانکی، نه‌تنها تجارت منطقه‌ای بلکه جریان سرمایه جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. این وضعیت، تصویری از یک بحران چندلایه را ترسیم می‌کند که اقتصاد جهانی را در معرض تلاطم‌های شدید قرار داده است.

پیامدهای این وضعیت، بیش از همه دامن کشورهای عربی منطقه را گرفته است؛ کشورهایی که سال‌ها به‌عنوان شرکای استراتژیک آمریکا شناخته می‌شدند. اکنون اما همان زیرساخت‌هایی که برای تقویت امنیت غرب طراحی شده بودند، به اهدافی آسیب‌پذیر تبدیل شده‌اند. این کشورها، فارغ از نتیجه نهایی جنگ، ناگزیر به بازنگری در روابط خود با واشنگتن خواهند شد.

در این میان، پیمان‌های سیاسی نظیر پیمان ابراهیم نیز باید به ناچار به فراموشی سپرده شوند حداقل خیلی بیشتر از آنچه رژیم صهیونیستی پیش بینی می‌کرد. جنگ اخیر، شکاف‌هایی را در محاسبات راهبردی کشورهای عربی ایجاد کرده و برخی از آن‌ها را به تجدیدنظر در مسیر عادی‌سازی روابط سوق داده است. آنچه پیش‌تر به‌عنوان یک روند رو به گسترش تلقی می‌شد، اکنون با تردیدهای جدی مواجه شده است.

از سوی دیگر، افزایش شدید قیمت نفت، به‌طور ناخواسته به سود اقتصادهایی مانند ایران و روسیه تمام شده است. این افزایش، نه‌تنها درآمدهای ارزی این کشورها را تقویت کرده، بلکه تا حدی اثر تحریم‌ها را نیز کاهش داده است. در واقع، بحران کنونی به نوعی معادله تحریم‌ها را دچار اختلال کرده و ابزار فشار غرب را تضعیف نموده است.

یکی از ابعاد کمتر مورد توجه این بحران، تغییر در سیاست‌های تحریمی آمریکا است. صدور برخی معافیت‌ها برای صادرات نفت ایران و روسیه، نشان‌دهنده نوعی عقب‌نشینی تاکتیکی در برابر واقعیت‌های بازار است. این اقدام، همچنین خطر تحریم‌های ثانویه برای کشورهایی مانند چین و هند را کاهش داده و فضای تنفس بیشتری برای این بازیگران فراهم کرده است.

در نتیجه، کشورهایی که پیش‌تر تحت فشار برای کاهش خرید نفت از ایران و روسیه بودند، اکنون با محدودیت‌های کمتری مواجه‌اند. این تغییر، توازن قدرت در بازار انرژی را دگرگون کرده و به شکل‌گیری ائتلاف‌های اقتصادی جدید کمک کرده است. در این میان، کشورهای عربی که انتظار می‌رفت از افزایش قیمت نفت منتفع شوند، با تهدیدات امنیتی و اقتصادی گسترده‌تری روبه‌رو شده‌اند و عملا نصف آنچه قبلا صادرات نفت داشتند در حال حاضر ندارند.

این وضعیت، نوعی پارادوکس را شکل داده است: افزایش درآمدهای نفتی در کنار افزایش ناامنی. زیرساخت‌هایی که باید موتور رشد اقتصادی باشند، اکنون به نقاط ضعف استراتژیک کشورهای عربی تبدیل شده‌اند. به‌این‌ترتیب، منافع کشورهای عربی بیش از هر زمان دیگری در معرض خطر قرار گرفته است.

در سطحی کلان‌تر، این بحران موجب انحراف توجه ایالات متحده از دیگر میدان‌های درگیری، به‌ویژه جنگ اوکراین شده است. تمرکز بر خاورمیانه، کاهش حمایت‌های نظامی و مالی از کی‌یف را در پی داشته و موازنه در جبهه اروپا را نیز تحت تأثیر قرار داده است. این تغییر اولویت‌ها، نشانه‌ای از محدودیت‌های قدرت آمریکا در مدیریت هم‌زمان چند بحران بزرگ است.

همزمان، اتحادهای سنتی غرب نیز با چالش‌هایی روبه‌رو شده‌اند. ناتو، که به‌عنوان ستون فقرات امنیت غرب شناخته می‌شود، در برابر این تحولات با پرسش‌هایی درباره انسجام و کارآمدی مواجه است. اختلاف‌نظرها بر سر نحوه مواجهه با بحران‌های هم‌زمان، نشانه‌هایی از فرسایش تدریجی این اتحاد را آشکار کرده است.

در چنین شرایطی، جهان در حال ورود به مرحله‌ای جدید از بی‌ثباتی است؛ مرحله‌ای که در آن، خطوط میان بحران‌های منطقه‌ای و جهانی بیش از پیش محو می‌شود. جنگ در خلیج فارس، دیگر صرفاً یک درگیری محدود نیست، بلکه به عاملی تعیین‌کننده در شکل‌دهی به نظم آینده جهانی تبدیل شده است. این بحران، نشان داده که در جهان به‌هم‌پیوسته امروز، هیچ رخدادی در خلأ باقی نمی‌ماند و هر جرقه‌ای می‌تواند به آتشی فراگیر بدل شود.

انتهای خبر/238432/