طرح راهبردی «کنشگری رسانه‌ای» دانشگاه آزاد اسلامی؛ از ظرفیت‌شناسی ۵ هزار کنشگر تا جریان‌سازی ملی و بین‌المللی در فضای مجازی

در شرایطی که فضای مجازی و اکوسیستم رسانه‌ای به یکی از عرصه‌های اصلی رقابت‌های راهبردی، شناختی و روایی در سطح جهانی تبدیل شده است، دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان بزرگ‌ترین و گسترده‌ترین شبکه دانشگاهی کشور، گامی عملیاتی، ساختارمند و آینده‌نگرانه در جهت ساماندهی، توانمندسازی و تقویت کنشگری رسانه‌ای برداشته است. دکتر زارع شهرآبادی، مدیرکل تبلیغ و امور دینی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی، در گفت‌وگویی با خبرگزاری آگاه، جزئیات، مبانی فکری، ساختار اجرایی و چشم‌انداز طرح جامع «کنشگری رسانه‌ای» این دانشگاه را تشریح کرد و تأکید نمود که این طرح، پاسخ راهبردی به ضرورت‌های عصر حاضر و دستورات بالادستی درباره حضور فعال، هوشمند و پیش‌دستانه در فضای مجازی است.

ضرورت و مبانی فکری طرح؛ عبور از دفاع صرف به حمله رسانه‌ای

زارع شهرآبادی در ابتدای تشریح طرح، به دو رهنمود راهبردی از سوی رهبر معظم انقلاب اشاره کرد که خشت‌بنای فکری این برنامه را تشکیل می‌دهند. وی گفت: سال‌ها پیش، در اوایل دهه نود، ایشان با بینشی عمیق نسبت به تحولات فناوری و اجتماعی فرمودند: «اگر رهبر نبودم، رئیس فضای مجازی کشور می‌شدم.» این جمله، صرفاً یک اظهارنظر شخصی نیست، بلکه نشان‌دهنده اولویت راهبردی و اهمیت بی‌بدیل فضای مجازی در نظام حکمرانی و آینده‌نگری کشور است. اما نکته کلیدی‌تر و تعیین‌کننده‌تر، بیانات اخیر ایشان در پاییز یا زمستان سال گذشته بود که صراحتاً اعلام کردند: «امروز نباید فقط در فضای مجازی دفاع کنیم؛ دفاع لازم است اما کافی نیست. باید نقاط ضعف دشمن را شناخت و به آن‌ها تهاجم کرد.»

این دستور، یک چرخش پارادایمی از رویکرد انفعالی و صرفاً تدافعی به کنشگری فعال، تهاجمی و پیش‌دستانه را ترسیم می‌کند. دانشگاه آزاد اسلامی نیز با درک عمیق این ضرورت و با تکیه بر اسناد بالادستی، تصمیم گرفت تا در این عرصه به عنوان پیشقراول وارد عمل شود. وی افزود: پیش از این، فضای نسبتاً ناامیدکننده‌ای در میان برخی متخصصان و دغدغه‌مندان رسانه وجود داشت که معتقد بودند رسانه در انحصار غرب است، ساختار آن توسط دیگران متولد شده و ایران توان رقابت یا حرف زدن مؤثر را ندارد. اما تحولات اخیر، به‌ویژه در جنگ روایی و رسانه‌ای اخیر، نقطه عطفی تاریخی ایجاد کرد. رسانه‌های معاند از بی‌بی‌سی و گاردین تا فارن پالیسی و دویچه‌وله، صراحتاً و با تیترهای بزرگ اعتراف کردند که در این جنگ رسانه‌ای، بر زمین خودشان از ایران شکست خورده‌اند و بازنده این میدان بوده‌اند.

وی ادامه داد: این پیروزی ملموس، نشان داد که هژمونی رسانه‌ای غرب نه تنها شکست‌ناپذیر نیست، بلکه با مدیریت صحیح، خلاقیت بومی و حضور هوشمند، قابل فروپاشی است. طرح کنشگری رسانه‌ای دانشگاه آزاد، دقیقاً بر همین بستر امیدآفرین، ظرفیت‌های اثبات‌شده و اراده‌ شکستن انحصار روایی استوار شده است.

شش محور راهبردی طرح؛ از ایده‌پردازی تا جریان‌سازی پایدار

این طرح جامع در شش بند اصلی طراحی و در ایام آغاز جنگ روایی اخیر، پس از مطالعات، بازدیدهای میدانی از مراکز فعال فضای مجازی و نشست‌های تخصصی متعدد، به سرعت نهایی شد. زارع شهرآبادی توضیح داد: طرح پیش از تعطیلات عید نوروز ابلاغ گردید و فرآیند ثبت‌نام‌ها از همان ایام آغاز شد. ساختار طرح به‌گونه‌ای طراحی شده که از شناسایی ظرفیت آغاز شده و به تدریج به سمت شبکه‌سازی، آموزش هدفمند، تولید محتوا و در نهایت جریان‌سازی ملی و بین‌المللی حرکت کند.

محور اول: ظرفیت‌شناسی تخصصی و دقیق

نخستین و پایه‌ای‌ترین گام، شناخت علمی و دقیق ظرفیت‌های انسانی است. وی گفت: یکی از آسیب‌های تاریخی طرح‌های فرهنگی و رسانه‌ای در کشور، عدم شناخت از توانمندی‌های واقعی و شروع کار بدون نقشه‌ی انسانی بوده است. در این طرح، پرسشنامه‌ای تخصصی در ۱۵ بخش طراحی شده که علاوه بر اطلاعات هویتی و بیوگرافی، نقش دقیق افراد در اکوسیستم رسانه‌ای را می‌سنجد. این غربالگری دقیق، تاکنون منجر به ثبت‌نام ۵ هزار نفر شده است. از این تعداد، ۶۰ درصد دانشجو، ۲۵ درصد استاد و ۱۵ درصد کارکنان دانشگاه هستند. این تنوع نسلی و تخصصی، سرمایه انسانی بی‌نظیری برای شبکه‌سازی و تولید محتوای چندلایه فراهم کرده است.

محور دوم: تشکیل قرارگاه‌های استانی و بانک ایده مردم‌پایه

وی ادامه داد: بر اساس داده‌های ظرفیت‌شناسی، استان‌های پیشرو از نظر مشارکت و توانمندی شناسایی شده‌اند. برای مثال، استان فارس با نزدیک به ۵۰۰ نفر، و استان‌های اصفهان، گلستان، خوزستان و مازندران هر کدام با حدود ۲۵۰ نفر، بیشترین ظرفیت را به نمایش گذاشته‌اند. زارع شهرآبادی توضیح داد: این افراد موظف‌اند «قرارگاه کنشگری رسانه‌ای دانشگاه آزاد» را در استان خود تشکیل دهند. دو هدف اصلی این قرارگاه‌ها عبارتند از: نخست، تکمیل شناخت اولیه از طریق تعامل چهره‌به‌چهره، کارگاه‌های حضوری و شناخت دقیق نقاط قوت، خلأهای مهارتی و دغدغه‌های فکری کنشگران؛ دوم، ایجاد «بانک ایده» است.

مدیرکل تبلیغ و امور دینی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: نکته حیاتی و تمایزدهنده این طرح آن است که ایده‌ها نباید صرفاً از بالا ابلاغ یا دیکته شوند. هدف آن است که ایده‌ها از دل خود کنشگران، بر اساس زیست‌بوم فرهنگی و اجتماعی استانشان بجوشد. شورای استان، ایده‌ها را جمع‌بندی، اولویت‌بندی و به سمت اجرایی شدن سوق می‌دهد. زارع شهرآبادی تأکید کرد: حتی اگر برخی ایده‌ها به ثمر نرسند یا در اجرا با چالش مواجه شوند، هیچ اشکالی ندارد؛ زیرا هدف اصلی، «تربیت رسانه‌ای» از طریق تجربه عملی، آزمون و خطا و یادگیری در میدان است، نه صرفاً اجرای دستورات متمرکز و غیرمنعطف.

محور سوم: کمپین‌های هدفمند و بومی‌سازی روایت

زارع گفت: از دل بانک ایده‌ها، کمپین‌های هدفمند و عملیاتی شکل می‌گیرد. این کمپین‌ها بر اساس مقتضیات بومی، نیازهای فرهنگی و ظرفیت‌های هر استان طراحی می‌شوند. برای مثال، ممکن است روایتی درباره اقتدار و امنیت شب‌های شهری، یا نمایش چهره‌های مختلف جامعه از دندانپزشک و پزشک تا کارگر و صنعتگر، در قالب یک عملیات رسانه‌ای هماهنگ اجرا شود. وی گفت: هر کمپین، دو خروجی موازی و همزمان دارد: نخست، تولید محتوای ملموس، قابل انتشار و اثرگذار در فضای مجازی؛ دوم، شناسایی دقیق نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای (SWOT) کنشگران در حین اجرا. این تحلیل میدانی، پایه‌ی علمی مرحله بعدی، یعنی شبکه‌سازی و آموزش هدفمند است.

محور چهارم: شبکه‌سازی و نظام آموزشی سه‌لایه

زارع شهرآبادی با بیان اینکه این مرحله، قلب تپنده و زیرسازترین بخش طرح محسوب می‌شود، گفت: ما به دنبال ایجاد شبکه‌ای پویا هستیم که بر اساس تحلیل SWOT، آموزش‌های دقیق، کاربردی و متناسب با نیاز واقعی ارائه دهد. آموزش در این طرح سه بازوی اصلی و مکمل دارد.

وی گفت: آموزش راهبری ویژه رؤسای دفاتر نهاد رهبری در استان‌ها و شورای هم‌فکر زیرمجموعه آن‌ها. این دوره‌ها شامل مباحثی چون جذب و نگهداشت مخاطب، معماری کمپین‌های رسانه‌ای، رهبری گروه‌های شبکه‌ای، نظام نوشتاری حرفه‌ای برای وب و شبکه‌های اجتماعی، و درک ساختار فضای مجازی در عصر ارتباطات است. تاکنون دو فصل آموزشی «جهان شبکه‌ای» (با محوریت نقش‌های پیشران، سفیر و متفکر رسانه‌ای) و «عملیات جمعی و کمپین‌سازی» با حضور اساتیدی چون آقای کفیل و حاجیانی برگزار شده است.

این مقام مسئول بیان کرد: آموزش کنشگری ویژه ۵ هزار ثبت‌نام‌کننده در قالب ۲۴ ساعت آموزشی در قالب حدود ۳۰۰ فایل محتوایی (کلیپ‌های ۵ تا ۱۰ دقیقه‌ای، فایل‌های صوتی، PDF و پاورپوینت) تدوین شده است. سرفصل‌ها شامل پلتفرم‌های تخصصی (لینکدین، اینستاگرام، توییتر، روبیکا، ایتا و...)، عملیات روانی، سواد رسانه، مدیریت داده و مدیریت زمان است. طراحی محتوا به‌گونه‌ای مهندسی شده که از خستگی مخاطب جلوگیری کند و کاملاً کاربردی باشد. آموزش‌ها در سامانه استانی بارگذاری می‌شود و هر استان منتورهای تخصصی خود را دارد. شرکت‌کنندگان پس از مشاهده محتوا، پاسخگویی منتور را دریافت کرده و پروژه عملیاتی تعریف می‌کنند. در نهایت، پس از گذراندن موفقیت‌آمیز مراحل، گواهی‌نامه تخصصی اعطا می‌شود.

وی اضافه کرد: آموزش‌های معرفتی و اعتقادی با هدف جهت‌دهی ایدئولوژیک، واکسینه‌سازی فکری و مقابله با تهدیدهای شناختی فضای مجازی، مباحثی چون آخرالزمان‌شناسی، مبانی اعتقادی، سبک زندگی اسلامی و اخلاق رسانه‌ای در حال تدوین نهایی است تا در همین سامانه بارگذاری شود.

محور پنجم: نظام مشوق‌ها و جریان‌سازی ملی و بین‌المللی

زارع شهرآبادی با بیان اینکه برای قوام و پایداری شبکه، نظام مشوق‌ها طراحی شده است، توضیح داد: شبکه تنها زمانی پویا و خودجوش است که اعضا به یکدیگر منفعت، انگیزه و مسیر پیشرفت برسانند. دانشگاه امتیازات آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و حرفه‌ای تعریف کرده است. همچنین، اتصال کنشگران به خبرگزاری‌ها و رسانه‌های معتبر، خود به عنوان مشوقی طبیعی و قدرتمند عمل می‌کند. وی اشاره کرد: حدود ۱۰ درصد از ثبت‌نام‌کنندگان اعلام کرده‌اند با موبایل پادکست تولید می‌کنند، تدوین انجام می‌دهند یا عکاسی حرفه‌ای می‌کنند. این ظرفیت، اگر به ساختار خبری دانشگاه و رسانه‌های ملی متصل شود، هم کیفیت کار ارتقا می‌یابد، هم انگیزه کنشگران چند برابر می‌شود و هم خروجی‌ها استانداردسازی می‌گردند.

زارع شهرآبادی با بیان اینکه هدف نهایی، جریان‌سازی ملی و بین‌المللی است، تأکید کرد: رسیدن به این مرحله ممکن است دو سال یا بیشتر زمان ببرد، زیرا شبکه‌سازی پایدار نیاز به بلوغ، تعامل مستمر، تولید محتوای باکیفیت و کادرسازی دارد. اما اگر این شبکه‌ها قوت گیرند، دانشگاه آزاد می‌تواند به قطبی جریان‌ساز در فضای مجازی جهانی تبدیل شود و روایت ایران اسلامی را با زبان نسل جدید به جهان مخابره کند.

محور ششم: ارزیابی مستمر و سیاست‌گذاری پویا

وی ادامه داد: آخرین بند طرح، نظارت، ارزیابی دوره‌ای، بازخوردگیری از میدانی‌ها و به‌روزرسانی مستمر سیاست‌هاست. این چرخه بازخورد، تضمین می‌کند که طرح از حالت ایستا و اداری خارج شده و همگام با تحولات سریع فناوری و فضای مجازی، به‌روز، چابک و اثرگذار بماند.

به گفته زارع شهرآبادی، این مسیر، با توکل به ظرفیت‌های بی‌بدیل جوانان ایرانی و با الهام از رهنمودهای راهبردی، در حال طی شدن است. دانشگاه آزاد اسلامی با این گام، نه‌تنها در حال تقویت فضای مجازی و زیست‌بوم فرهنگی خود است، بلکه در حال ایفای نقشی کلیدی در معماری نرم‌افزاری و رسانه‌ای ایران اسلامی در تراز جهانی است. آینده این طرح، در گرو تداوم حمایت‌های راهبردی، نظارت هوشمند، پرهیز از بوروکراسی زائد و بهره‌گیری خلاق از نبوغ نسل زد است؛ نسلی که در جنگ روایی اخیر ثابت کرد می‌تواند زمین بازی رسانه را به نفع حقیقت و اقتدار ملی تغییر دهد.

انتهای خبر/245904/