جنگ نرم در کمین امید؛ ورزش چگونه پاسخ می‌دهد؟/ مدیریت بومی؛ کلید کاهش آسیب‌پذیری ورزش کشور

خبرگزاری آگاه؛ در جهان امروز، بحران‌ها به‌خصوص بحران جنگ دیگر فقط به میدان‌های جنگ و سیاست محدود نمی‌شوند؛ آن‌ها به‌سرعت بر زندگی روزمره مردم، سلامت روان، اقتصاد، آموزش و حتی ورزش سایه می‌اندازند. 

در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت پیدا می‌کند، توانایی یک جامعه برای حفظ آرامش، انسجام، امید و کارآمدی است.

سلامت روان در بحران، فقط یک مفهوم فردی نیست، بلکه بنیانی اجتماعی برای عبور از فشارهای شدید و بازگشت به تعادل محسوب می‌شود.

وقتی انسان‌ها با تهدیدهای بیرونی مواجه می‌شوند، بدن و ذهن به‌طور طبیعی وارد وضعیت هشدار می‌شوند؛ اما اگر این وضعیت طولانی شود، فرسودگی، اضطراب مزمن و آسیب‌های روانی عمیق‌تری را به دنبال خواهد داشت. از همین رو، تاب‌آوری به‌عنوان توان بازگشت به تعادل پس از فشار، به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های حیات فردی و جمعی تبدیل می‌شود.

در این میان، ورزش نقشی فراتر از فعالیت بدنی صرف دارد. ورزش می‌تواند به‌عنوان یک ابزار مؤثر برای کاهش استرس، افزایش امید، تقویت روحیه جمعی و ارتقای سلامت عمومی عمل کند. همچنین، متخصصان تربیت‌بدنی و فعالان این حوزه، تنها مربی یا برنامه‌ریز تمرین نیستند؛ بلکه می‌توانند به‌عنوان سازندگان سرمایه اجتماعی، آموزش‌دهندگان مهارت‌های زندگی و تقویت‌کنندگان تاب‌آوری فرهنگی و روانی جامعه ایفای نقش کنند.

از سوی دیگر، در شرایطی که تهدیدهای خارجی مانند تحریم، محدودیت تعاملات بین‌المللی یا آسیب به زیرساخت‌ها بر ورزش کشور اثر می‌گذارند، مدیریت بومی و اتکا به ظرفیت‌های داخلی اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.

همچنین ورزشکاران و مربیان، با حضور در عرصه‌های بین‌المللی، می‌توانند به سفیران فرهنگی تبدیل شوند و با رفتار حرفه‌ای، اخلاق، هویت و تصویر واقعی ملت خود را به جهان منتقل کنند. بنابراین، ورزش در شرایط بحرانی فقط عرصه رقابت نیست؛ بلکه میدان حفظ سلامت روان، تقویت تاب‌آوری، صیانت از هویت و مقابله هوشمندانه با فشارهای بیرونی است.

ورزش فقط یک فعالیت بدنی برای گذران اوقات فراغت نیست؛ بلکه ورزش در نگاه جامعه‌شناختی، به‌عنوان یک ویژگی فرهنگی عمل می‌کند که می‌تواند به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم تاب‌آوری فردی و اجتماعی را تقویت کند. در لحظه‌های بحرانی ـ از فشارهای روانی روزمره تا بحران‌های اجتماعی و حتی موج‌های تهدید ـ توانِ مردم برای حفظ تعادل فکری، هیجانی و رفتاری، تعیین‌کننده‌ی کیفیت زندگی و میزان انسجام جامعه است. در این مسیر، ورزش با ایجاد ساختار منظم، تخلیه سالم تنش، تقویت امید و افزایش خودکارآمدی، زمینه‌ی بازگشت به تعادل را فراهم می‌کند.

یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های ورزش، نقش آن در یادگیری مهارت‌های اجتماعی است.

ورزش‌های گروهی، تمرین کار تیمی، همکاری، ارتباط مؤثر و احترام متقابل را به شکل عملی آموزش می‌دهند و این تعامل اجتماعی، حس تعلق را بالا می‌برد؛ حسی که در زمان چالش‌ها به شبکه‌های حمایتی تبدیل می‌شود.

علاوه بر این، ورزش به افراد می‌آموزد چگونه احساسات خود را مدیریت کنند و با دیگران ارتباط برقرار کنند؛ زیرا فشار روانی اگر راه تخلیه سالم نداشته باشد، می‌تواند به پرخاشگری، بی‌نظمی و حتی رفتارهای پرخطر ختم شود. بنابراین ورزش به‌عنوان یک مسیر سالم برای تنظیم رفتار، به ثبات اجتماعی نیز کمک می‌کند.

خبرنگار آگاه درراستای جنگ تحمیلی ۴۰ روزه رژیم جنایتکار آمریکا با همکاری رژیم جعلی و کودک‌کُش صهیونیستی در گفت‌و‌گو با حیدریان مدیر گروه رشته تربیت‌بدنی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند درباره نقش ورزش در ارتقای سلامت عمومی و تاب‌آوری اجتماعی، زیرساخت‌های ورزشی و نقش ورزشکاران در میادین بین المللی پرداخته شده است.

گپ و گفت آگاه با الهه حیدریان مدیر گروه رشته تربیت‌بدنی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند در پی می‌آید:

ورزش در شرایط بحرانی نجات‌دهنده است

آگاه: با توجه به نقش ورزش در ارتقای سلامت عمومی و تاب‌آوری اجتماعی، متخصصان تربیت‌بدنی چه وظیفه‌ای در حفظ روحیه و آمادگی بدنی جامعه در برابر فشار‌های خارجی (جنگ اقتصادی و نرم) دارند؟

حیدریان: سلامت روان در شرایط بحرانی به معنای توانایی فرد در حفظ تعادل فکری، هیجانی و رفتاری در مواجهه با فشار‌های شدید خارجی است. وقتی بحران رخ می‌دهد، بدن و ذهن به طور طبیعی وارد حالت «جنگ یا گریز» می‌شوند ـ واکنشی که در کوتاه‌مدت مفید است و به ما کمک می‌کند تا با تهدید‌ها مقابله کنیم، اما اگر این حالت طولانی شود، منجر به فرسودگی روانی، استرس مزمن و حتی اختلالات جدی مانند افسردگی یا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) می‌‌شود.

تاب‌آوری به معنای توانایی بازگشت به تعادل پس از ضربه یا فشار شدید است – مانند فنری که پس از فشرده شدن، به شکل اولیه بازمی‌گردد. افراد تاب‌آور بحران را پایان جهان نمی‌بینند، بلکه آن را فرصتی برای یادگیری و رشد می‌دانند. نقش ورزش در ارتقای سلامت عمومی و تاب‌آوری اجتماعی بسیار مهم است. متخصصان تربیت‌بدنی نقش کلیدی در حفظ روحیه و آمادگی بدنی جامعه در برابر فشار‌های خارجی دارند. آنها می‌توانند از طریق ورزش، مهارت‌های مهمی نظیر کار تیمی، انضباط، مدیریت استرس و اخلاق ورزشی را به جامعه آموزش دهند، که این مهارت‌ها به افراد در مواجهه با چالش‌های زندگی کمک می‌کند. با تمرکز بر ورزش‌های مناسب برای کاهش استرس و افزایش رضایت‌مندی، متخصصان می‌توانند به حفظ سلامت روان مردم کمک کنند.

ورزش به‌عنوان یک عامل ضد استرس شناخته شده است. ایجاد برنامه‌های ورزشی برای گروه‌های مختلف اجتماعی، از جمله اقلیت‌ها و افراد با نیاز‌های خاص، می‌تواند حس تعلق و مشارکت را افزایش دهد.

آگاه: تهدیدهای خارجی (مانند تحریم و تخریب تجهیزات ورزشی یا محدودیت در تعامل بین‌المللی) چه تأثیری بر زیرساخت‌های ورزش کشور دارد و چگونه می‌توان با مدیریت بومی، از آسیب‌پذیری این بخش کاست؟

حیدریان: در چارچوب مدیریت ورزشی، زیرساخت، ریسک و تاب‌آوری سازمانی هرگونه محدودیت خارجی به‌عنوان «ریسک محیطی» در نظر گرفته می‌شود؛ دقیقاً مشابه بحران‌هایی مثل کمبود تجهیزات، وابستگی وارداتی، یا محدودشدن تعاملات علمی و حرفه‌ای بین‌المللی.

سالن‌ها و اماکن ورزشی به قطعات، سیستم‌های تهویه، نور، کف‌پوش‌های استاندارد و تجهیزات نگهداری نیاز دارند. کاهش دسترسی به قطعات یا خدمات فنی خارجی، روند تعمیر و نوسازی را کند می‌کند.

کوچک‌تر شدن شبکه‌های ارتباطی می‌تواند به عقب‌ماندگی علمی، کاهش فرصت‌های مربیان و ورزشکاران برای یادگیری شیوه‌های نوین تمرین و ریکاوری منجر شود. اگر دسترسی به ابزار استاندارد یا فرصت‌های رشد کاهش یابد، رکورد‌ها و عملکرد ورزشکاران نیز آسیب می‌بیند. محدودیت در واردات یا افزایش قیمت‌ها باعث فرسودگی زودرس یا کمبود تجهیزات می‌شود.

راهکار‌های «مدیریت بومی» برای کاهش آسیب‌پذیری اینجا منظور از «بومی» همان اتکا بر ظرفیت داخلی، دانش مهندسی، منابع انسانی و مدیریت پایدار است. سرمایه‌گذاری در شرکت‌های داخلی تولیدکننده تجهیزات استاندارد (کف‌پوش، دستگاه‌های بدنسازی، ابزار تمرینی).

همکاری دانشگاه‌های تربیت‌بدنی با مهندسان برای طراحی تجهیزات جدید. آموزش تکنسین‌های داخلی برای تعمیر دستگاه‌های پیچیده.

کاهش نیاز به قطعات خارجی با استفاده از معادل‌سازی مهندسی. درآمدزایی پایدار برای باشگاه‌ها:• حق عضویت پویا• اسپانسر‌های محلی• برگزاری رویداد‌های ورزشی مردمی• فروش محصولات باشگاه ترویج ورزش همگانی برای کاهش فشار به بخش حرفه‌ایاگر جامعه فعال‌تر باشد، حجم توقع از زیرساخت‌های گران‌قیمت حرفه‌ای کمتر می‌شود.

ورزش در تقویت تاب‌آوری فردی و اجتماعی نقش ایفا می‌کند

آگاه: ورزشکاران و مربیان به‌عنوان سفیران فرهنگی، چه نقشی در مقابله با جنگ نرم و حفظ هویت ایرانی در عرصه‌های بین‌المللی ایفا می‌کنند؟

حیدریان: ستاره‌های صاحب نام دنیای ورزش، بهترین الگو‌ها و سفیران فرهنگی در حوزه دیپلماسی ورزشی محسوب می‌شوند. زبان دیپلماسی بین المللی در حوزه ورزش کمک می‌کند که نقاط ضعف و قوت ارتباط‌های دوسویه کشور‌ها شناخته شود. چه ابزاری بالاتر از اینکه بتوانیم از ستاره‌ها و قهرمانان صاحب نام حوزه ورزش به عنوان سفرای فرهنگی خود در کشور‌های مختلف استفاده کنیم و از آنها برای فعال کردن این دیپلماسی بین المللی کمک بگیریم.

ساختار‌های سیاسی در عرصه بین‌الملل الزاماً عرصه حضور مدیران نظامی، سیاسی یا صنعتی نیست، تاریخ نشان داده که مدیران و مردان صاحب نام ورزش در سراسر دنیا هم می‌توانند، در حوزه دیپلماسی بین المللی و رده‌های بالای سیاست تاثیرگذار باشند. ورزشکاران و مربیان وقتی در عرصه بین‌المللی حضور پیدا می‌کنند، فقط «نتیجه مسابقه» نیستند؛ عملاً در قالب رفتار، اخلاق حرفه‌ای، زبان مشترک بدن و مدیریت تعامل، پیام فرهنگی هم منتقل می‌کنند. نقش سفیران فرهنگی در مقابله با جنگ نرم، بیش از آنکه «مبارزه مستقیم» باشد، ساختن روایت درست از خود و فرهنگ از طریق رفتار، اخلاق، تاب‌آوری روانی، تعامل انسانی و مدیریت هوشمند رسانه است تا ذهن مخاطب بین‌المللی با تجربه واقعی مواجه شود.

آگاه: در شرایطی که دشمن با ابزار‌های جنگ نرم به دنبال تضعیف روحیه ملی است، ورزش به‌عنوان یک ابزار استراتژیک چه نقشی در تقویت «تاب‌آوری روانی و اجتماعی» مردم ایفا می‌کند؟

حیدریان: ورزش به‌عنوان یک ویژگی فرهنگی، به طور اساسی در تقویت تاب‌آوری فردی و اجتماعی نقش ایفا می‌کند و مسیر‌هایی برای رشد فردی و انسجام جامعه فراهم می‌آورد.

ورزش‌های گروهی به افراد کمک می‌کنند تا مهارت‌های اجتماعی مانند کار تیمی، همکاری و ارتباط مؤثر را بیاموزند.

این تعامل اجتماعی نه‌تنها احساس تعلق را افزایش می‌دهد، بلکه شبکه‌های حمایتی را نیز تقویت می‌کند که در مواجهه با چالش‌ها بسیار حیاتی هستند.

از طریق فعالیت‌های ورزشی، افراد یاد می‌گیرند که چگونه احساسات خود را مدیریت کنند و با دیگران ارتباط برقرار کنند. فشار روانی اگر تخلیه نشود، می‌تواند به پرخاشگری، بی‌نظمی یا رفتار‌های پرخطر منجر شود.

ورزش یک مسیر سالم برای تخلیه انرژی و تنظیم رفتار است؛ بنابراین به ثبات اجتماعی کمک می‌کند. ورزش همچنین موجب افزایش انعطاف‌پذیری عصبی می‌شود که به توانایی مغز برای سازگاری و تغییر در پاسخ به تجربیات جدید اشاره دارد.

این امر از طریق رشد سلول‌های مغزی و عروق خونی حاصل می‌شود که انعطاف‌پذیری شناختی و توانایی حل مسئله را بهبود می‌بخشد. این ویژگی‌ها برای توسعه تاب‌آوری بسیار مهم هستند، زیرا به افراد کمک می‌کنند تا با موقعیت‌های دشوار بهتر کنار بیایند.

در شرایطی که جنگ نرم دنبال تضعیف روحیه ملی است، ورزش با کاهش استرس، افزایش امید و خودکارآمدی، ساخت تعلق اجتماعی، تولید روایت امیدبخش از مسیر رشد، و تقویت انضباط و معنا به‌صورت استراتژیک تاب‌آوری روانی و اجتماعی را بالا می‌برد.

آگاه: چه الگو‌های «مدیریت جهادی و بومی» در ورزش می‌توانند جایگزین وابستگی‌های خارجی شوند؟

حیدریان: مدیریت جهادی مدل و مکتبی بومی از مدیریت است که میتواند بیشترین انطباق و هماهنگی را با اصول و معیار‌های جامعه و فرهنگ ما داشته باشد. پرهیز از جنگ قدرت یا تقسیم قدرت در ورزش مبتنی بر جهت‌گیری‌های سیاسی و جناحی در اولویت بعدی می‌باشد. با به وجود آوردن سازوکار‌های دموکراتیک در ساختار‌های سیاسی-اجتماعی، افراد جامعه در چارچوب ساختار‌های سیاسی، اجتماعی فرهنگی، فعالیت‌ها و رفتار‌های خود را شکل می‌دهند، بنابراین اولین شرط کار جمعی در هر جامعه‌ای وجود دموکراسی و آزاد اندیشی در جامعه است. از آنجایی که مدیر جهادی دارای انگیزه و وجدان الهی است، اراده‌ای قوی در رفع مشکلات دارد و با اخلاق نیکو، انتقادپذیری، پرهیز از تجملات و ... توجه ویژه به نهادینه کردن اخلاق و ارزش‌های فرهنگی و دینی در محیط کار داشته و همواره خود را پیشتاز در حل مسائل جامعه، سازمان و افراد دانسته و در این راه باسخت کوشی هر چه تمام قدم بر می‌دارد؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود نیروی انسانی و مدیران ورزشی متخصص و متعهد درراستای پیشبرد اهداف در سازمان‌های ورزشی کشور جذب شوند و همچنین مدیران سازمان‌های ورزشی برای این که نه تنها از خروج منابع انسانی مکتبی و ارزشی خود جلوگیری کنند، بلکه شرایط لازم را برای بهره برداری از تجربه وتوانمندی‌های ایشان نیزفراهم کنند، تلاش نمایند.

مدیریت جهادی و بومی در ورزش به معنای استفاده از منابع داخلی و توانمندی‌های کشور برای کاهش وابستگی به عوامل خارجی و ایجاد یک سیستم خودکفا و پایدار است. مدیریت جهادی و بومی در ورزش می‌تواند با بومی‌سازی تولید تجهیزات، توسعه علم تمرین، آموزش مربیان، و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، وابستگی‌های خارجی را کاهش داده و به ایجاد نظامی پایدار و مقاوم در برابر چالش‌ها کمک کند.

اجرای این الگو‌ها تنها با همکاری بین نهاد‌های دولتی، خصوصی و اجتماعی ممکن خواهد بود.

ورزش صرفاً کنشی بدنی نیست؛ دارای ابعاد سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و ... است

آگاه: در مواجهه با فشار‌های سیاسی علیه ورزشکاران ایرانی در مجامع بین‌المللی، چگونه می‌توانیم از ابزار «دیپلماسی ورزشی» برای خنثی‌سازی تهدید استفاده کنیم؟

حیدریان: ورزش وسیله‌ای جذاب و مورد علاقه مردم دنیاست. ورزش دیگر صرفاً کنشی بدنی نیست، بلکه بسته به فضای شکل‌گیری آن دارای ابعاد سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و ... است. 

ورزش در دیپلماسی عمومی به‌عنوان ابزاری موثر و صلح آمیز برای روابط بین‌المللی مورد تاکید است، به‌خصوص برای آن دسته از کشور‌هایی که دارای فضایی سرد سیاسی متقابلی هستند می‌تواند موجب تلطیف و عادی سازی روابط میان دو کشور شود.

صلح یک آرمان جهانی و یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های زمانه ما است و بنیاد زندگی انسانی را تشکیل می‌دهد. پیشرفت جامعه، آرامی و خوشبختی همه برای تحقق پیدا کردن نیاز به صلح دارند. صلح فقط ارتباط نیست، بلکه صلح عبارت از تبادل افکار و ذهنیات، محبت متقابل و پذیرفتن یک دیگر است. از ورزش و سایر اشکال فعالیت‌های بدنی برای دستیابی به اهداف توسعه و حمایت از ایجاد صلح و فرایند‌های حفظ صلح استفاده‌ی چشمگیری شده است. این جنبش اغلب به‌عنوان «ورزش برای توسعه»، «ورزش و توسعه» یا «ورزش برای توسعه و صلح» نامیده می‌شود.

از ورزش، فعالیت بدنی و بازی جهت دستیابی به اهداف خاص توسعه و صلح از جمله توسعه پایدار یاد می‌شود. مدیریت ورزشی می‌تواند به عنوان ابزاری قدرتمند برای ترویج صلح و دیپلماسی بین المللی مورد استفاده قرار گیرد.

با تدوین و اجرای سیاست‌های استراتژیک، مدیران ورزشی می‌توانند به بهبود روابط بین المللی و کاهش تنش‌ها کمک کنند. رویداد‌های ورزشی بزرگ نقش مهمی در ایجاد تفاهم و دوستی بین ملت‌ها ایفا می‌کنند و دیپلماسی ورزشی می‌تواند به ترویج هنجار‌ها و ارزش‌های مشترک کمک کند.

در نهایت، برای بهربرداری کامل از این پتانسیل، نیاز به همکاری و هماهنگی بین المللی و توجه به چالش‌ها و موانع موجود است. استفاده از «دیپلماسی ورزشی» می‌تواند به کاهش فشار‌های سیاسی علیه ورزشکاران ایرانی کمک کند و با ایجاد تصویر مثبت و روابط دوستانه با کشور‌های دیگر، از تهدیدات خنثی‌سازی شود. این فرآیند نیاز به همکاری کلیه نهاد‌ها و دست‌اندرکاران در سطح ملی و بین‌المللی دارد.

انتهای خبر/245944/