بازنگری میانگین سالانه ۳۰۰ برنامه درسی/ سرفصل‌های دانشگاهی منطقه‌محور می‌شود

به گزارش خبرنگار آگاه، بازنگری برنامه‌های درسی دانشگاهی، مهارت‌محور شدن آموزش عالی، تطبیق سرفصل‌ها با نیاز بازار کار و کاهش فاصله دانشگاه با صنعت، از جمله محور‌هایی است که طی سال‌های اخیر در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دنبال شده است. در همین زمینه، رضا نقی‌زاده، مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در گفت‌و‌گو با خبرنگار آگاه، جزئیات برنامه‌های این دفتر برای بازنگری سرفصل‌های دانشگاهی، نقش دانشگاه‌ها در اصلاح برنامه‌های درسی، حضور نمایندگان صنعت در کارگروه‌های تخصصی، وضعیت تقویم آموزشی ترم جدید و برنامه‌های وزارت علوم برای کاهش سنوات تحصیلی در مقاطع تحصیلات تکمیلی را تشریح کرد که مشروح آن را در ادامه خواهید خواند.

چه درصدی از سرفصل‌های دروس دانشگاهی در سال جاری مورد بازنگری قرار گرفته و به سمت مهارت‌محوری حرکت کرده است؟

دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی طی چهار سال اخیر، برنامه‌ای راهبردی را برای بازنگری برنامه‌های درسی دانشگاه‌ها دنبال کرده است. این برنامه در دو بازه زمانی ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ و ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵ تعریف شده و هدف اصلی آن، بازنگری کامل برنامه‌های درسی مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی با یک روند تدریجی و قابل قبول است. بر اساس این برنامه، تلاش شده بخش عمده‌ای از برنامه‌های درسی به‌روز شود و محتوای جدید، به‌ویژه محتوای مهارتی، در کنار محتوای علمی و تخصصی قرار گیرد.

 در سه سال گذشته، برنامه دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی این بوده که هر سال حدود ۳۰۰ برنامه درسی به طور کامل بازنگری و در سامانه آموزش عالی بارگذاری شود. البته در برخی سال‌ها، تعداد برنامه‌های بازنگری‌شده از این عدد نیز بیشتر بوده است. امسال نیز این روند با جدیت دنبال شد و نتایج خوبی به همراه داشت. یکی از تمرکز‌های کلیدی در بازنگری برنامه‌های درسی سال جاری، علاوه بر دوره‌های کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی، توجه ویژه به برنامه‌های درسی دانشگاه ملی مهارت و دانشگاه جامع علمی‌کاربردی بود. تلاش ما این است که بازنگری برنامه‌های درسی به صورت مستمر، نظام‌مند و تا تحقق کامل اهداف برنامه راهبردی دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی ادامه پیدا کند؛ به گونه‌ای که همه برنامه‌های درسی در یک بازه زمانی مشخص، به‌روز و متناسب با نیاز‌های جدید آموزش عالی شوند.

حذف دروس غیرکاربردی و تطبیق رشته‌ها با بازار کار

وزارت علوم برای حذف دروسی که با بازار کار فاصله دارند چه برنامه‌ای دارد؟

در این زمینه باید توجه داشت که تطبیق رشته‌های تحصیلی با بازار کار، فقط تابع محتوای دروس نیست؛ بخشی از این موضوع به سیاست‌های گسترش آموزش عالی نیز مربوط می‌شود. در سال‌های اخیر، در شورای گسترش آموزش عالی و دفتر گسترش آموزش عالی این موضوع پیگیری شده که در رشته‌محل‌هایی که تقاضای کافی یا بازار کار مناسب وجود ندارد، کاهش ظرفیت یا حتی توقف پذیرش در برخی مقاطع و مناطق در دستور کار قرار گیرد. این نکته مهمی است؛ زیرا نمی‌توان درباره همه رشته‌ها در سراسر کشور یک حکم واحد صادر کرد. ممکن است یک رشته در یک منطقه با مشکل اشتغال یا نبود بازار کار مواجه باشد، اما همان رشته در منطقه‌ای دیگر به شدت مورد نیاز باشد. بنابراین، یک بخش از موضوع به سیاست‌گذاری در حوزه گسترش آموزش عالی بازمی‌گردد. اما در حوزه محتوا نیز دو اقدام اصلی برای تطبیق برنامه‌های درسی با مهارت‌های مورد نیاز بازار کار انجام شده است.

تفویض اختیار به دانشگاه‌ها برای اصلاح سرفصل‌های درسی اقدام نخست است تا بتوانند بر اساس مأموریت، ظرفیت‌ها و نیاز‌های منطقه‌ای خود، برنامه‌های درسی را بازنگری کنند. در مصوبه سال ۱۴۰۲ شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی و در چارچوب تدوین و بازنگری برنامه‌های درسی، پیش‌بینی‌های لازم در این زمینه انجام شد. بر اساس این مصوبه، اختیارات گسترده‌ای به دانشگاه‌ها داده شده است؛ هم در قالب برنامه درسی مرجع و هم در قالب دروس آمایشی که در برنامه درسی مرجع پیش‌بینی شده‌اند. اکنون بسیاری از دانشگاه‌های کشور این اختیار را دارند که با توجه به مأموریت‌های خود، نیاز‌های بازار کار منطقه، شرایط محلی و سایر نیازمندی‌های آموزشی، اصلاحات مورد نیاز را روی برنامه درسی مرجع وزارت علوم انجام دهند. دانشگاه‌ها می‌توانند این اصلاحات را در چارچوب مشخص به وزارت علوم ارسال کنند تا پس از بررسی، در سامانه آموزش عالی قرار گیرد و سپس در دانشگاه اجرا شود. این اقدام، گام بسیار مهمی در جهت انعطاف‌پذیر شدن برنامه‌های درسی و نزدیک‌تر شدن آموزش عالی به نیاز‌های واقعی جامعه و بازار کار است. در برنامه‌های درسی مرجع نیز بخشی از دروس به عنوان دروس آمایشی پیش‌بینی شده‌اند. هدف اصلی این دروس، انطباق بیشتر برنامه‌های آموزشی با نیاز‌های منطقه‌ای و مأموریت‌های خاص دانشگاه‌هاست.

تدوین نظام صلاحیت حرفه‌ای در برنامه‌های درسی دانشگاهی

اقدام مهم دیگری که در دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی آغاز شده و نتایج خوبی نیز داشته، پیش‌بینی نظام صلاحیت‌های حرفه‌ای در برنامه‌های درسی است. در این زمینه مطالعات کاملی انجام شده تا نظام صلاحیت حرفه‌ای به شکل دقیق و قابل اجرا در برنامه‌های درسی پیش‌بینی شود. به‌ویژه پس از مصوبه شورای عالی تربیت فنی، حرفه‌ای و مهارتی درباره مراکز سنجش صلاحیت حرفه‌ای و تکلیف وزارت علوم و وزارت بهداشت برای ارائه طرح‌های خود در زمینه پیش‌بینی صلاحیت‌ها در برنامه‌های درسی، این موضوع با جدیت بیشتری دنبال شد. بر همین اساس، مطالعات لازم انجام شده و الگوی پیش‌بینی صلاحیت حرفه‌ای در برنامه‌های درسی نهایی شده است. البته در گذشته نیز این موضوع به شکل‌های مختلف در برنامه‌های درسی دیده می‌شد، اما از این پس قرار است بر اساس الگوی تدوین‌شده، پیش‌بینی صلاحیت‌های حرفه‌ای در بازنگری برنامه‌های درسی با انسجام و دقت بیشتری مورد توجه قرار گیرد.

حضور نمایندگان صنعت در ۵۹ کارگروه تخصصی وزارت علوم

صنایع و نمایندگان بازار کار تا چه اندازه در تدوین و بازنگری برنامه‌های درسی دانشگاهی مشارکت دارند؟

پیش از این نیز متخصصان صنعت به صورت غیررسمی و در موارد متعدد در کمیته‌های بازنگری برنامه‌های درسی حضور داشتند، اما برای نخستین‌بار این حضور به شکل رسمی در ساختار کارگروه‌های تخصصی پیش‌بینی شده است. در انتخابات کارگروه‌های تخصصی سال ۱۴۰۴، در کنار متخصصان حوزه‌های رشته‌ای، حضور متخصصان برنامه درسی، نمایندگان انجمن‌های علمی و همچنین دو نفر متخصص جامعه و صنعت در هر کارگروه تخصصی پیش‌بینی شد. این اتفاق بسیار مهمی در حوزه برنامه‌ریزی آموزش عالی است. اکنون در ۵۹ کارگروه تخصصی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، نماینده ویژه جامعه و صنعت حضور دارد. این نمایندگان دیدگاه‌های خود را در فرایند بازنگری و تدوین برنامه‌های درسی و سایر شئون برنامه‌ریزی آموزش عالی اعلام می‌کنند. هدف از این اقدام، نزدیک‌تر شدن برنامه‌های درسی دانشگاه‌ها به نیاز‌های صنعت، بازار کار و جامعه است.

ورود هوش مصنوعی و تحول دیجیتال به رشته‌های فنی و مهندسی

برنامه‌های درسی دانشگاهی کشور تا چه اندازه با تحولات جهانی، به‌ویژه در حوزه فناوری‌های نوین، هماهنگ هستند؟

 برنامه‌های درسی در همه کشورها، از جمله ایران، بخش‌های مختلفی دارند. برای مثال در رشته‌های فنی و مهندسی، بخشی از دروس مربوط به علوم پایه است. این دروس معمولاً کمتر تحت تأثیر تغییرات محیطی و تحولات پیرامونی قرار می‌گیرند. اما آنچه بیشتر تحت تأثیر تحولات علمی، فناورانه و صنعتی قرار می‌گیرد، دروس تخصصی است.

 در این بخش، می‌توان گفت برنامه‌های درسی کشور به‌ویژه در رشته‌های فنی و مهندسی به‌روز شده و با تغییرات و تحولات جهانی سال‌های اخیر انطباق پیدا کرده‌اند. به طور مشخص، اکنون در بسیاری از رشته‌های فنی و مهندسی و می‌توان گفت تقریباً در همه رشته‌های فنی و مهندسی در مقطع کارشناسی، دروس مرتبط با هوش مصنوعی و تحول دیجیتال پیش‌بینی شده است. همچنین دروس تخصصی مورد نیاز این رشته‌ها مورد بازنگری قرار گرفته و متناسب با شرایط جدید به‌روزرسانی شده‌اند.

آیا برنامه‌های درسی ایران از کیفیت قابل قبولی در سطح جهانی برخوردار است، ارزیابی شما از کیفیت برنامه‌های درسی دانشگاه‌های ایران در مقایسه با برنامه‌های جهانی چیست؟‌

می‌توانم بگویم برنامه‌های درسی کشور، نه تنها با توجه به مقتضیات داخلی، بلکه حتی در مقایسه با بسیاری از برنامه‌های جهانی نیز از کیفیت خوبی برخوردارند. دانشجوی ایرانی وقتی از دانشگاه‌های کشور فارغ‌التحصیل می‌شود و برای ادامه تحصیل وارد دانشگاه‌های خارجی می‌شود، معمولاً از نظر کیفیت برنامه درسی مقطع قبلی با مشکل مواجه نمی‌شود. ما تقریباً موردی نداریم که نشان دهد برنامه درسی مطالعه‌شده در مقطع قبلی، کیفیت لازم را نداشته است. حتی در بسیاری از موارد شنیده‌ایم که برنامه‌های درسی ارائه‌شده در ایران قوی‌تر از برخی برنامه‌های مشابه بوده و در بعضی موارد، حتی بیش از نیاز دانشجو محتوا ارائه شده است. از این منظر، می‌توان اطمینان داد که ایران در حوزه آموزش عالی و برنامه‌ریزی درسی، جزء کشور‌هایی است که برنامه‌های درسی باکیفیتی دارد. البته ممکن است اشکالاتی نیز وجود داشته باشد که باید در یک فرایند برنامه‌ریزی‌شده اصلاح شود.

انتهای خبر/264995/