راهکار فناورانه اقتصاد گاز برای عبور از ناترازی زمستانی چیست؟

عرفان نوری، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری آگاه، درباره راهکار‌های ریشه‌ای مقابله با ناترازی گاز و ضرورت تغییر در ساختار مدیریت مصرف اظهار داشت: حل ریشه‌ای ناترازی نیازمند یک بسته هم‌زمان از سیاست‌های عرضه و تقاضاست. در سمت عرضه، سرمایه‌گذاری در نگهداشت تولید، فشارافزایی میادین، توسعه ذخیره‌سازی زیرزمینی، جمع‌آوری گاز‌های همراه و افزایش انعطاف‌پذیری شبکه الزامی است. در کنار اینها، باید وابستگی صنعت برق به گاز کاهش یابد و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و ارتقای راندمان نیروگاه‌ها به‌طور جدی دنبال شود. با این حال، اولویت اصلی من، بهینه‌سازی مصرف است؛ زیرا در بسیاری از موارد، آزاد کردن یک مترمکعب گاز از طریق کاهش اتلاف، بسیار سریع‌تر و ارزان‌تر از تولید یک مترمکعب گاز جدید است.

وی در ادامه گفت: اصلاح تدریجی قیمت نیز بخشی از این بسته است، اما این فرآیند نباید به‌صورت یک شوک قیمتی اجرا شود. ابتدا باید بستری فراهم شود تا مشترکان بتوانند مصرف خود را کاهش دهند؛ یعنی پیش از گران شدن قیمت، امکان اصلاح تجهیزات و روش‌های مصرف برای آنها فراهم باشد. نمی‌توان از خانوار یا صنعتی که تجهیزات و ساختمان‌های غیربهینه دارد، انتظار داشت صرفاً با تغییر قیمت، مصرف خود را به‌طور چشمگیری کاهش دهد. با توجه به گزارش‌های مرکز پژوهش‌های مجلس، بخش قابل‌توجهی از این پرمصرف‌ها در دهک‌های رفاهی ۱ تا ۵ قرار دارند. بنابراین، سیاست صحیح، ترکیبی از تغییر تجهیزات، سرمایه‌گذاری در بهینه‌سازی، اصلاح تدریجی تعرفه، اجرای واقعی مقررات ساختمان و توسعه ظرفیت تولید است؛ نه انتخاب یکی به جای دیگری.

کارور گاز؛ تبدیل صرفه‌جویی به یک کالای اقتصادی

نوری درباره طرح کارور گاز و نقش آن در مدیریت ناترازی گفت: طرح کارور گاز از نظر طراحی یکی از مهم‌ترین تغییرات سیاستی سال‌های اخیر است؛ زیرا برای نخستین بار تلاش می‌کند صرفه‌جویی را به یک کالای اقتصادی تبدیل کند. در این مدل، سرمایه‌گذار پروژه‌های بهینه‌سازی را اجرا می‌کند و در صورت اثبات کاهش مصرف، از محل گاز صرفه‌جویی‌شده و گواهی مربوط به آن، منتفع می‌شود. مبنای قانونی این بازار نیز در بند «پ» ماده ۴۶ برنامه هفتم توسعه پیش‌بینی شده است.

این کارشناس انرژی افزود: طرح کارور گاز می‌تواند یکی از راهکار‌های مؤثر و قابل‌اتکا برای مدیریت ناترازی باشد؛ چرا که برخلاف بسیاری از سیاست‌های سنتی که صرفاً بر افزایش عرضه یا محدود کردن مصرف تمرکز دارند، این سازوکار مستقیماً به سراغ منشأ اتلاف انرژی می‌رود و برای کاهش مصرف، یک مدل اقتصادی و اجرایی مشخص ایجاد می‌کند. مزیت مهم این طرح آن است که اقدامات کوتاه‌مدت مانند تنظیم موتورخانه‌ها، نصب سامانه‌های هوشمند کنترل دما و اجرای اصلاحات کم‌هزینه، می‌تواند به‌سرعت اثرگذار باشد. در کنار آن، تعویض تجهیزات فرسوده و بهسازی ساختمان‌ها نیز در برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدت، کاهش پایدار مصرف را به همراه خواهد داشت.

وی تصریح کرد: توسعه کارور‌های گاز را باید هم راهکاری برای عبور از ناترازی کوتاه‌مدت و هم راهبردی برای حل پایدار مسئله انرژی دانست. هرچه دامنه اجرای این پروژه‌ها گسترش یابد، ظرفیت بالقوه گاز در بخش خانگی و تجاری به صرفه‌جویی واقعی تبدیل می‌شود. نشانه‌های اولیه اجرای این سازوکار نیز امیدوارکننده است؛ طبق برنامه‌های اعلام‌شده، قرارداد‌های کارور‌ها در سال ۱۴۰۵ هدف‌گذاری کاهش مصرف سالانه نزدیک به یک میلیارد مترمکعب را دنبال می‌کنند و صدور نخستین گواهی صرفه‌جویی به میزان ۵ میلیون مترمکعب، نشان‌دهنده عبور این طرح از مرحله طراحی به مرحله عملیاتی است.

نوری خاطرنشان کرد:ارزش اصلی طرح کارور گاز در این است که بهینه‌سازی مصرف را از یک توصیه عمومی و فرهنگی به یک فعالیت اقتصادی، سرمایه‌پذیر و قابل‌اندازه‌گیری تبدیل می‌کند. در این مدل، سرمایه‌گذار با انگیزه اقتصادی به دنبال کاهش مصرف است، مشترک بدون تحمل هزینه‌های سنگین اولیه از تجهیزات کارآمد بهره‌مند می‌شود و شبکه گاز نیز از محل این صرفه‌جویی، ظرفیت بیشتری برای تأمین نیاز صنایع و نیروگاه‌ها به دست می‌آورد. در واقع، بهینه‌سازی با این روش، خود به یک "منبع جدید تأمین انرژی" تبدیل می‌شود؛ منبعی که انرژی آن نه از تولید در میادین جدید، بلکه از جلوگیری از اتلاف گاز موجود به دست می‌آید.

کارشناس انرژی، درباره پیش‌نیاز‌های اجرای موفق طرح کارور گاز و ریسک‌ها و محدودیت‌های اثرگذار بر آن اظهار داشت: مهم‌ترین پیش‌نیاز، ایجاد اعتماد اقتصادی است. سرمایه‌گذار باید مطمئن باشد که اگر امروز برای تعویض تجهیزات یا اصلاح موتورخانه هزینه کند، گواهی صرفه‌جویی او در موعد مقرر صادر می‌شود، بازار نقدشونده‌ای برای آن وجود دارد و قواعد بازی در میانه مسیر تغییر نخواهد کرد.

وی افزود: مسئله دوم، اندازه‌گیری و صحه‌گذاری صرفه‌جویی یا همان است. باید به‌دقة مشخص شود که مشترک پیش از اجرای پروژه چه میزان گاز مصرف می‌کرده و پس از آن چه مقدار کاهش واقعی رخ داده است. فاکتور‌هایی مانند دما، اقلیم، تغییر تعداد ساکنان و نوع کاربری ساختمان باید حتماً در تعیین خط مبنا لحاظ شوند؛ در غیر این صورت، به‌جای صرفه‌جویی واقعی، تنها اعداد حسابداری تولید خواهیم کرد.

نوری با تأکید بر اینکه تأمین مالی، کیفیت تجهیزات، دسترسی کارور‌ها به اطلاعات مصرف، همکاری شرکت‌های گاز استانی و مشارکت مشترکان از دیگر عوامل تعیین‌کننده است، تصریح کرد: ریسک دیگر، اثر بازگشتی است؛ یعنی مشترک پس از نصب تجهیزات پربازده، بخشی از صرفه‌جویی را با افزایش سطح آسایش و مصرف جبران کند. بنابراین، موفقیت طرح کارور نه با تعداد مجوز‌های صادرشده، بلکه باید با شاخص مترمکعب صرفه‌جویی واقعی و قابل راستی‌آزمایی سنجیده شود.

تبدیل بهینه‌سازی از شعار به کسب‌وکار

این کارشناس انرژی درباره اولویت اصلی برای عبور از بحران گفت: اگر بخواهم تنها یک اولویت را انتخاب کنم، آن را تبدیل بهینه‌سازی انرژی از یک شعار به یک کسب‌وکار اقتصادی می‌دانم. سال‌هاست درباره صرفه‌جویی صحبت می‌کنیم، اما بخش خصوصی انگیزه کافی برای سرمایه‌گذاری میلیاردی در این حوزه نداشته است. اکنون با ایجاد ابزار قانونی گواهی صرفه‌جویی، مسئله اصلی عبور سریع کارور‌ها از اجرای مقیاس کوچک به اجرای انبوه است.

وی خاطرنشان کرد: ناترازی گاز زمانی به‌طور پایدار حل می‌شود که بهینه‌سازی از حاشیه سیاست‌گذاری خارج شده و ارزش اقتصادی واقعی پیدا کند. هر مترمکعب گاز صرفه‌جویی‌شده باید هم‌ارز تولید جدید دیده شود؛ چرا که تأمین آن در بسیاری از موارد سریع‌تر، کم‌هزینه‌تر و کم‌ریسک‌تر از توسعه ظرفیت تولید در میادین است.

انتهای خبر/285282/