پیشرفت ۶۰ درصدی خط ریلی ایران به افغانستان؛ تجارت در مرز دوغارون ۲۴ ساعته می‌شود/زاهدان-چابهار-زابل؛ شاهراه ریلی تجاری ایران

خبرگزاری آگاه ـ حسین بوذری؛ تحولات ژئوپلیتیکی منطقه و ضرورت ایجاد پایداری در زنجیره تأمین جهانی، لزوم بازنگری و تقویت مسیرهای تجاری میان کشورها را بیش از پیش نمایان ساخته است. در این میان، روابط اقتصادی و تجاری میان جمهوری اسلامی ایران و کشور همسایه افغانستان به‌دلیل اشتراکات تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی، همواره از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است.

با وجود جنگ تحمیلی ۴۰ روزه دشمنان آمریکایی ـ صهیونیستی بر ایران اسلامی و چالش‌های پیش‌رو، محور شرقی همکاری‌های ایران و افغانستان به‌خصوص در حوزه تجارت و ترانزیت، نه‌تنها دچار وقفه نشده، بلکه شاهد تقویت و توسعه متقابل بوده است.

این روند، فرصت‌های جدیدی را برای تنوع‌بخشی به مبادی تأمین کالا و مقاصد صادراتی، تسهیل فرایندهای تجاری از طریق دیجیتالی‌سازی و ارتقاء زیرساخت‌های لجستیکی فراهم آورده است.

از سویی در پرتو تحولات منطقه‌ای و ضرورت ایجاد ثبات در زنجیره‌های تأمین، توجه به پویایی‌های اقتصادی و لجستیکی در روابط همسایگی از اهمیت بسزایی برخوردار است.

در این میان، همکاری‌های تجاری و زیرساختی میان جمهوری اسلامی ایران و افغانستان همواره به‌عنوان یک اولویت راهبردی مدنظر قرار گرفته است. پیشرفت‌های اخیر در توسعه زیرساخت‌های مرزی و ریلی، همراه با رویکرد تعاملی میان دو کشور، چشم‌انداز روشنی را برای تقویت هرچه بیشتر تبادلات تجاری ترسیم می‌کند.

خبرنگار آگاه در گفت‌وگو با محمود سیادت رئیس اتاق بازرگانی ایران و افغانستان به‌عنوان قلب اقتصادی شمال شرق کشور که کانون اصلی این تبادلات قرار دارد  به بررسی ابعاد مختلف این تحولات از جمله وضعیت مرزهای زمینی و ریلی فعال میان دو کشور، پیشرفت‌های حاصل در تسهیل عملیات گمرکی، نقش تجار افغانستانی مقیم در دور زدن محدودیت‌های تحریم‌ها، ظرفیت‌های همکاری در حوزه کشاورزی و کشت قراردادی و همچنین ظرفیت افغانستان به‌عنوان یک کریدور ترانزیتی جایگزین در صورت بروز محدودیت در مسیرهای سنتی پرداخته است.

همچنین، چالش‌های موجود در زیرساخت‌های مرزی و گمرکی مورد توجه قرار گرفته و راهکارهای لازم برای تضمین تداوم جریان پایدار تجارت میان دو کشور ارائه شده است.

گپ و گفت آگاه با سیادت رئیس اتاق بازرگانی ایران و افغانستان در پی می‌آید:

آگاه: با توجه به شرایط منطقه، ضرورت‌های نوآوری در حوزه زنجیره تأمین و ارزیابی مسیر‌های تجاری میان ایران و افغانستان چیست و چه راهکار‌هایی حفظ ثبات جریان صادرات و واردات دارید؟

سیادت: با توجه به تحولات منطقه و ضرورت ایجاد پایداری در زنجیره تأمین، بازآرایی مسیر‌های تجاری میان ایران و افغانستان اهمیت ویژه‌ای یافته است. جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر چهار مرز فعال با افغانستان دارد که شامل سه مرز زمینی و یک مرز ریلی است. خوشبختانه به‌دلیل مواضع هیئت حاکمه و مردمی افغانستان در حمایت از ایران در جنگ تحمیلی، برخلاف مسیر‌های جنوبی کشور که دچار مشکلاتی هستیم، روابط تجاری و عملیاتی در محور شرقی نه‌تنها دچار اختلال نشده، بلکه نسبت به گذشته تقویت نیز شده است.

در این چارچوب، امکانات و امتیازات قابل توجهی با پیگیری مقامات افغانستان به‌‌خصوص در ولایت هرات با هماهنگی استاندار خراسان‌رضوی و بخش خصوصی مهیا شده است؛ از جمله فراهم‌شدن امکان ورود کامیون‌ها و خودروهای ایرانی به محدوده اسلام‌قلعه افغانستان بدون نیاز به ویزا برای تخلیه بار، پرداخت هزینه‌های سابق یا اخذ مجوز‌های متعدد. همچنین مذاکرات برای ۲۴ ساعته شدن گمرک اسلام‌قلعه در حال پیگیری است و این اقدامات به شکل مستقیم به ثبات جریان صادرات و واردات و کاهش وقفه‌های عملیاتی کمک می‌کند.

آگاه: وضعیت مرز‌های میلک و ماهی‌رود را چگونه ارزیابی می‌ کنید و چه اقدامات تکمیلی در این زمینه ضروری است؟

سیادت: براساس گزارش‌های میدانی و ارزیابی‌های سفیر جمهوری اسلامی ایران در کشور افغانستان در مرز میلک طی ماه‌های اخیر بهبود‌های قابل توجهی رقم خورده است. 

در مرز ماهی‌رود نیز تحولات مثبت مشاهده می‌شود. با این حال، همچنان نیاز ضروری به ارتقای جدی در زیرساخت‌های فیزیکی و نرم‌افزاری این سه مرز وجود دارد.

تسریع فرآیند‌های گمرکی، رفع موانع اجرایی، ایجاد تجهیزات مدرن و استقرار سامانه‌های مدیریت هوشمند مرزی ازجمله الزامات تداوم جریان پایدار تجارت است.

آگاه: نقش تاجران افغانستانی مقیم ایران و سایر کشور‌ها در تسهیل تأمین کالا و دور زدن تحریم‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

سیادت: بله. یکی از ظرفیت‌های مهم در تأمین کالا و استمرار تجارت، حضور گسترده تجار افغانستانی مقیم ایران و سایر کشور‌های جهان است.

این گروه به‌دلیل برخورداری از توان مالی مناسب و شبکه‌های ارتباطی گسترده در سطح بین‌المللی، می‌توانند نقش مؤثری در دور زدن محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها ایفا کنند.

این همکاری‌ها تاکنون نیز مورد استفاده قرار گرفته و بخشی از نیاز‌های کشور از طریق افغانستان تأمین شده است.

در برنامه‌های آینده نیز توسعه این الگو مدنظر قرار دارد تا توازن تجاری میان دو کشور ایران و افغانستان افزایش یابد و تأمین کالا‌های اساسی ازجمله محصولات کشاورزی، دامی، گوشت و سایر اقلام مورد نیاز از طریق افغانستان تقویت شود.

آگاه: با توجه به برنامه‌ریزی‌ها، برنامه مشخصی برای توسعه کشت قراردادی و تأمین محصولات کشاورزی از افغانستان دارید؟ 

سیادت: بله، برنامه‌های مشخصی در حوزه کشت قراردادی در افغانستان در حال اجرا و توسعه است. در سال جاری حجم قابل توجهی پنبه از افغانستان وارد کشور شده و مذاکرات متعددی برای توسعه کشت قراردادی در حوزه‌های مختلف انجام شده است.

در این مدل، ایران علاوه بر تأمین بذر و نهاده‌های تولید، خرید تضمینی محصول نهایی را نیز برعهده می‌گیرد و الگوی مشابهی در مورد محصولاتی نظیر چغندر قند قابل اجراست.

با توجه به گستردگی اراضی قابل کشت در افغانستان، حضور کشاورزان پرتلاش و وجود منابع آبی مناسب، ظرفیت همکاری دو کشور در این بخش بسیار زیاد است.

آگاه: مسیر‌های ترانزیتی افغانستان تا چه اندازه می‌توانند جایگزین مسیر‌های سنتی آسیای میانه شوند؟

سیادت: با توجه به موقعیت جغرافیایی افغانستان و دسترسی این کشور به مسیر‌های ارتباطی متنوع ازجمله مسیر و باریکه واخان با چین، امکان انتقال کالا از این مسیر فراهم است.

در صورتی که مسیر‌های سنتی آسیای میانه با محدودیت مواجه شوند، گذرگاه‌های افغانستان می‌توانند به‌عنوان مسیر جایگزین عملیاتی شوند. همان‌گونه که اقبال لاهوری از افغانستان به‌عنوان «قلب آسیا» یاد می‌کند، این کشور قابلیت ایجاد دسترسی گسترده به دیگر مناطق را داراست و می‌تواند نقش مکمل و بعضاً جایگزین مسیر‌های کلاسیک ترانزیتی را ایفا کند.

تنوع‌بخشی به مبادی تأمین و مقاصد صادراتی

آگاه: راهبرد شما برای متنوع‌سازی مبادی تأمین و مقاصد صادراتی چیست، آیا قابلیت اجرایی دارد؟

سیادت: بله. با توجه به ناامن‌شدن مسیر‌های جنوبی کشور، بررسی و بهره‌گیری از مسیر‌های زمینی ازجمله محور‌های ترکیه، عراق و به‌‌خصوص شرق کشور و افغانستان، به‌عنوان گزینه‌های قابل اتکاء برای تأمین کالا در دستورکار قرار گرفته است.

بخشی از اقلامی که پیش‌تر از مسیر‌های طولانی دریایی تأمین می‌شد ــ ازجمله برخی حبوبات وارداتی از کانادا ــ اکنون از افغانستان تأمین می‌شود.

این تغییر علاوه بر کاهش زمان حمل در فاصله دو هفته از افت ارزش غذایی کالا جلوگیری کرده، ریسک‌های مرتبط با حمل‌ونقل دریایی را کاهش داده و از نظر قیمت و کیفیت نیز رقابتی است.

در افق بلندمدت، نیازمند سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی اصولی در حوزه تولید و زنجیره تأمین در کشور افغانستان هستیم.

در کوتاه‌مدت هم بهره‌گیری از ظرفیت‌های ترانزیتی کشور افغانستان، تولیدات بالفعل آن و توانمندی تجار افغانستانی در دستورکار قرار دارد. جلسات کارشناسی و مذاکرات مرتبط در این زمینه به طور مستمر ادامه دارد.

دیجیتالی‌سازی تجارت و ضرورت‌های زیرساختی

آگاه: در پی تجارت فناورانه و دیجیتالی با کشور افغانستان هستید؟

سیادت: فناوری‌سازی و دیجیتالی‌سازی تجارت میان دو کشور ایران و افغانستان می‌تواند به شکل قابل توجهی موجب تسهیل فرایند‌ها و کاهش بروکراسی شود.

در حال حاضر کیفیت اینترنت و زیرساخت ارتباطی در افغانستان در بسیاری از موارد وضعیت پایدارتری نسبت به ایران دارد و با توجه به اشتراکات زبانی و سهولت تردد، زمینه برای پیاده‌سازی سامانه‌های دیجیتال در مرز‌ها کاملاً فراهم است.

با این شرایط توقف خودروها به‌دلیل بازرسی‌های غیرکارآمد، ضعف زیرساختی گمرکات و ناکافی‌بودن تجهیزات مرزی همچنان از چالش‌های جدی است و این وضعیت متناسب با شأن جمهوری اسلامی ایران نیست و نیازمند اصلاحات اساسی است.

تغییر نگاه از رویکرد سیاسی به رویکرد اقتصادی در مدیریت مرزها، زمینه‌ساز گسترش تعامل، افزایش هم‌افزایی و بهره‌گیری متقابل از ظرفیت‌های دو کشور است.

آخرین تحولات زیرساختی و ترانزیتی

آگاه: وضعیت خط ریلی ایران به داخل افغانستان به کجا رسید؟

سیادت: یکی از تحولات مهم اخیر، پیشرفت چشمگیر خط ریلی ایران به داخل افغانستان است و این مسیر تاکنون حدود ۶۰ کیلومتر در خاک افغانستان پیشروی داشته و براساس برنامه‌ریزی‌ها، طی دو ماه‌ آینده تا شهرک صنعتی هرات ــ بزرگ‌ترین شهرک صنعتی افغانستان ــ توسعه خواهد یافت.

این اتصال ریلی زمینه افزایش قابل توجه ظرفیت واردات، صادرات و ترانزیت را از مسیر ریلی «شمتیغ» افغانستان فراهم می‌کند.

همچنین موضوع ۲۴ ساعته شدن مرز دوغارون از سوی هر دو کشور ایران و افغانستان در حال پیگیری است.

در مرز ماهیرود نیز با اتصال این گذرگاه به مرکز استان فراه، روند تسریع صادرات از این مسیر تسهیل شده است.

علاوه بر این، تکمیل خط ریلی زاهدان ـ چابهار و امتداد آن تا مرز‌های افغانستان در محور زابل ــ که بخش قابل‌توجهی از آن پیشرفت داشته ــ می‌تواند ظرفیت ایران را در تبادل کالا با افغانستان، هند و سایر کشور‌ها به نحو چشمگیری افزایش دهد.

تحقق این اهداف نیازمند اراده دولت، باور به اهمیت افغانستان در ثبات و توسعه تجارت منطقه‌ای و توجه به رشد رو‌به‌افزایش صنعت و اقتصاد افغانستان است.

هدف اصلی، حفظ و ارتقای سهم موجود ایران در بازار افغانستان و ایجاد فرصت‌های گسترده‌تر برای تعامل دو کشور است.

بررسی تهدید پوشالی محاصره دریایی ایران از سوی ترامپ

آگاه: تحلیل شما از تهدید رئیس جمهور تروریست آمریکا برای محاصره دریایی ایران چیست، اصولاً چنین عملی امکانپذیر است؟

سیادت: درباره تهدید‌های اخیر مبنی بر احتمال محاصره دریایی ایران این موضوع بیش از آنکه عملیاتی باشد، جنبه روانی دارد.

اعلام مواضع ایران نیز نشان‌دهنده اعتماد به توان داخلی است.

در سطح کلان، امیدواری وجود دارد که روند مذاکرات ادامه یافته و با حفظ حقوق ملت ایران، مسیر تنش‌زدایی دنبال شود، اما در صورت تداوم شرایط بحرانی، توجه فوری به مسیر‌های زمینی از جمله محور‌های ترکیه، افغانستان، پاکستان و در مرحله بعد عراق، برای تأمین نیاز‌های اساسی کشور و کنترل فشار تورمی ضروری خواهد بود.

انتهای خبر/240665/