تاب‌آوری جامعه نسبت به جنگ ۱۲ روزه افزایش یافته/ نقش کلیدی امید و همبستگی اجتماعی

عباس استاد تقی‌زاده، پزشک و استاد دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران و مدیر گروه سلامت در حوادث و بلایا، در گفت‌وگو با خبرنگار آگاه، با تشریح مفهوم تاب‌آوری اظهار کرد تاب‌آوری دارای تعاریف متعددی است و این مفهوم تا حدی وابسته به فرهنگ هر جامعه است. بر اساس مطالعات انجام‌شده در جامعه ایرانی، تاب‌آوری به‌عنوان یک توانایی تعریف می‌شود که بخشی از آن ذاتی بوده، اما بخش قابل توجهی از آن اکتسابی است و نیاز به آموزش، تربیت و سرمایه‌گذاری دارد.

وی تأکید کرد تاب‌آوری زمانی معنا پیدا می‌کند که جامعه در معرض فشار‌های غیرطبیعی مانند استرس، شرایط اضطراری، جنگ یا حوادث قرار گیرد و در شرایط عادی اساساً قابل تعریف نیست.

مرحله نخست تاب‌آوری؛ توانایی جذب فشار در شرایط بحران

استاد تقی‌زاده با اشاره به نخستین سطح تاب‌آوری بیان کرد جامعه باید بتواند در مواجهه با فشار‌های غیرمعمول، آنها را جذب کند. به این معنا که عملکرد طبیعی جامعه حفظ شود و فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بدون اختلال جدی ادامه یابد.

وی افزود در ابتدای هر بحران، شوک اولیه طبیعی است و ممکن است دانشگاه‌ها، مدارس و برخی فعالیت‌ها تعطیل شوند و استرس در جامعه افزایش یابد، اما به‌تدریج جامعه به شرایط طبیعی بازمی‌گردد. این بازگشت نشان‌دهنده توانایی جذب فشار است.

مرحله دوم تاب‌آوری؛ خنثی‌سازی فشار و حفظ کارکرد‌های اصلی

مدیر گروه سلامت در حوادث و بلایا در ادامه اظهار کرد در صورتی که فشار از حد قابل جذب فراتر رود، جامعه باید بتواند آن را خنثی کند. در این مرحله، حفظ فعالیت‌های اصلی اهمیت دارد و ممکن است برخی فعالیت‌های فرعی متوقف شوند.

وی افزود هرچه جامعه بتواند درصد بیشتری از کارکرد‌های حیاتی خود را حفظ کند، تاب‌آوری آن بیشتر است. در این راستا، برنامه‌های تداوم فعالیت و تداوم کسب‌وکار نقش مهمی در مدیریت بحران ایفا می‌کنند.

مرحله سوم تاب‌آوری؛ بازسازی و بازگشت به شرایط بهتر از قبل

استاد تقی‌زاده با اشاره به مرحله سوم تاب‌آوری گفت پس از پایان بحران، جامعه باید بتواند به شرایط پیشین بازگردد و حتی آن را بهبود دهد. در این مرحله، مدت زمان بازگشت و میزان اثربخشی آن از نظر هزینه و کیفیت اهمیت دارد.

وی تأکید کرد هر بحران باید به‌عنوان فرصتی برای یادگیری و ارتقای سیستم‌ها مورد استفاده قرار گیرد تا جامعه بتواند در آینده عملکرد بهتری داشته باشد.

واکنش طبیعی جامعه به شوک اولیه بحران

وی با اشاره به رفتار جامعه در ساعات ابتدایی بحران اظهار کرد بروز شوک، استرس و اختلال در فعالیت‌ها امری طبیعی است. افزایش ترافیک، نگرانی عمومی و تعطیلی موقت برخی مراکز از جمله این واکنش‌ها است.

استاد تقی‌زاده افزود شاخص اصلی تاب‌آوری، مدت زمان خروج از این شوک است و هرچه این زمان کوتاه‌تر باشد، نشان‌دهنده تاب‌آوری بیشتر جامعه خواهد بود.

تحلیل تاب‌آوری جامعه در جنگ رمضان

وی با اشاره به شرایط جنگ رمضان بیان کرد جامعه ایران در این رویداد، پس از شوک اولیه توانست در مدت کوتاهی خود را بازیابی کند. به گفته او، ظرف دو تا سه روز نشانه‌های بازگشت به وضعیت عادی در جامعه مشاهده شد.

استاد تقی‌زاده گفت شکل‌گیری اتحاد و همبستگی اجتماعی، مشارکت مردم در فعالیت‌های مرتبط با شرایط جنگی، حضور در صحنه و اعلام حمایت از نیرو‌های مسئول از جمله نشانه‌های این بازیابی سریع است.

مقایسه تاب‌آوری در جنگ رمضان و جنگ ۱۲ روزه

وی در ادامه با مقایسه جنگ رمضان و جنگ ۱۲ روزه اظهار کرد تاب‌آوری جامعه در جنگ رمضان نسبت به جنگ ۱۲ روزه افزایش یافته و نمود بیرونی آن نیز بیشتر بوده است.

استاد تقی‌زاده افزود در جنگ ۱۲ روزه، به دلیل کوتاه بودن زمان، فرصت بروز بسیاری از واکنش‌های اجتماعی وجود نداشت، اما در جنگ رمضان، با طولانی‌تر شدن زمان، این واکنش‌ها به‌وضوح مشاهده شد.

وی تأکید کرد اگر ۱۲ روز ابتدایی این دو رویداد با یکدیگر مقایسه شود، مشخص می‌شود که جامعه در جنگ رمضان سریع‌تر، قوی‌تر و گسترده‌تر واکنش نشان داده است. همچنین با وجود گسترده‌تر بودن ابعاد درگیری در جنگ رمضان، سطح تاب‌آوری اجتماعی افزایش یافته است.

تفکیک پیوستگی اجتماعی و همبستگی اجتماعی

مدیر گروه سلامت در حوادث و بلایا با اشاره به مفاهیم اجتماعی گفت باید میان پیوستگی اجتماعی و همبستگی اجتماعی تفاوت قائل شد. پیوستگی اجتماعی مربوط به شرایط عادی است و ممکن است تحت تأثیر اختلافات مختلف قرار گیرد.

وی افزود همبستگی اجتماعی در شرایط بحران معنا پیدا می‌کند و نشان‌دهنده میزان انسجام و اتحاد مردم در مواجهه با تهدید‌ها است که در شرایط اخیر به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است.

افزایش مشارکت اجتماعی در شرایط جنگی

استاد تقی‌زاده با اشاره به مصادیق این همبستگی اظهار کرد حضور مردم در فعالیت‌های داوطلبانه، مشارکت در اقدامات پشتیبانی، همکاری با نهاد‌ها و حتی اعلام آمادگی گسترده برای حضور در صحنه، از جمله نشانه‌های افزایش تاب‌آوری اجتماعی است.

نقش حاکمیت در تقویت تاب‌آوری جامعه

وی با تأکید بر اهمیت تاب‌آوری حاکمیتی اظهار کرد تاب‌آوری جامعه شامل حوزه‌های مختلفی از جمله زیرساخت، محیط زیست، فرهنگ، اقتصاد و سرمایه اجتماعی است، اما مهم‌ترین بخش آن تاب‌آوری حاکمیتی است.

استاد تقی‌زاده افزود تاب‌آوری حاکمیتی به میزان هماهنگی میان مردم و نهاد‌های مدیریتی و توانایی اداره بحران توسط حاکمیت اشاره دارد.

ارزیابی عملکرد دولت در جنگ رمضان

وی با اشاره به عملکرد دولت در جنگ رمضان گفت دولت توانست در تأمین نیاز‌های اساسی مردم، مدیریت زیرساخت‌ها و حمایت از جامعه عملکرد مناسبی داشته باشد.

استاد تقی‌زاده افزود در حوزه‌هایی مانند تأمین سوخت، کالا‌های اساسی و خدمات عمومی، مشکلات نسبت به گذشته کمتر بوده و مدیریت بهتری صورت گرفته است.

عملکرد نظام سلامت در شرایط جنگی

وی در ادامه به عملکرد نظام سلامت پرداخت و اظهار کرد با وجود آسیب به برخی زیرساخت‌ها از جمله بیمارستان‌ها، آمبولانس‌ها و مراکز بهداشتی، خدمات درمانی بدون اختلال جدی ادامه یافته است.

استاد تقی‌زاده افزود بررسی‌های میدانی از بیمارستان‌های تهران و سایر شهر‌ها نشان می‌دهد که ظرفیت نیروی انسانی و امکانات درمانی حتی بیش از میزان نیاز بوده است.

حفظ ظرفیت نظام سلامت در سطح جذب فشار

وی تأکید کرد نظام سلامت کشور در این شرایط حتی از مرحله اول تاب‌آوری عبور نکرده و توانسته در همان سطح جذب فشار، شرایط را مدیریت کند.

به گفته او، هیچ موردی از ناتوانی در ارائه خدمات یا کمبود شدید ظرفیت مشاهده نشده و بیماران بدون مشکل خدمات دریافت کرده‌اند.

امید به آینده؛ عامل کلیدی در تاب‌آوری جامعه

استاد تقی‌زاده در پایان با تأکید بر نقش امید در تاب‌آوری اجتماعی اظهار کرد یکی از مهم‌ترین عوامل تقویت تاب‌آوری، امید به آینده است.

وی افزود جامعه‌ای که نسبت به آینده خود امیدوار باشد، در برابر فشار‌ها مقاوم‌تر عمل می‌کند و این امید ریشه در فرهنگ، هویت تاریخی و باور‌های اجتماعی دارد.

هشدار نسبت به جنگ روانی و شناختی

وی همچنین نسبت به تهدیدات ناشی از جنگ روانی و شناختی هشدار داد و گفت یکی از مهم‌ترین اهداف این جنگ‌ها، تضعیف امید در جامعه است.

ضرورت حفظ امید اجتماعی برای افزایش تاب‌آوری

استاد تقی‌زاده تأکید کرد حفظ و تقویت امید اجتماعی وظیفه‌ای همگانی است و هرگونه اقدامی که این امید را تضعیف کند، می‌تواند به کاهش تاب‌آوری جامعه منجر شود.

انتهای خبر/240693/