اقتصاد ایران علیرغم ضربات جنگ، قوی‌تر از قبل خواهد شد

تحلیل آثار اقتصادی بحران‌های منطقه‌ای بر کسب‌وکار‌ها و جریان سرمایه، همواره یکی از دغدغه‌های اصلی پژوهشگران و فعالان اقتصادی بوده است. در روز‌های اخیر و همزمان با تحولات ژئوپلیتیک در خلیج فارس و بروز محدودیت‌هایی در مسیر‌های دریایی، بار دیگر توجه ناظران به ظرفیت‌های پنهان اقتصاد ایران و توان انطباق‌پذیری آن معطوف شده است. در همین راستا گفت‌وگویی با حسین صابری، کارشناس ارشد مدیریت تکنولوژی از دانشگاه صنعتی شریف ترتیب داده‌ایم تا ابعاد مختلف تأثیرگذاری بحران اخیر بر حوزه‌های تولید، سرمایه‌گذاری و تجارت خارجی را از منظر یک متخصص بررسی کنیم.

حسین صابری، در ابتدای گفت‌و‌گو با اشاره به چندلایه بودن آثار بحران بر اقتصاد کشور اظهار کرد: از ابعاد گوناگونی می‌توان به این موضوع نگاه کرد. آنچه بیش از همه مشهود است، تغییر در الگوی سرمایه‌گذاری و جابه‌جایی جریان‌های تولیدی و سرمایه‌ای در پی اعمال محدودیت‌هاست. هرچند طول دوره بحران تاکنون چندان بلندمدت نبوده و ما همچنان در میانه آن به سر می‌بریم، اما نشانه‌های نخستین تطبیق‌پذیری در بخش‌های مختلف دیده می‌شود. شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی به تدریج خود را با شرایط جدید وفق می‌دهند و این نشان از بلوغ نسبی ساختار اقتصادی کشور دارد.

وی افزود: طبیعت هر بحرانی، دو سویه دارد. از یک سو، با کاهش تقاضا در برخی حوزه‌ها مواجهیم و از سوی دیگر، تقاضا برای کالا‌ها و خدمات در بخش‌هایی دیگر به طور چشمگیری افزایش یافته است. برای مثال، حوزه دیجیتال و کسب‌وکار‌های مبتنی بر اینترنت بین‌الملل، به دلیل قطعی گسترده ارتباطات، با افت شدید تقاضا رو‌به‌رو شدند. همچنین حمل‌ونقل هوایی نیز کاهش محسوسی را تجربه کرد. اما در مقابل، صنایع غذایی، کشاورزی و تأمین کالا‌های اساسی از رونق قابل توجهی برخوردار شده‌اند و بسیاری از سرمایه‌گذاری‌ها به سوی این بخش‌ها سرازیر شده است.

این کارشناس مدیریت تکنولوژی در ادامه با اشاره به چرخه بازگشت کسب‌وکار‌های آسیب دیده تصریح کرد: کسب‌وکار‌هایی که طی هفته‌های اخیر دچار رکود یا توقف موقت شده‌اند، نظیر شرکت‌های هواپیمایی و سرویس‌های آنلاین وابسته به شبکه‌های فرامرزی، به مرور و با فروکش کردن نااطمینانی‌ها به وضعیت عادی بازخواهند گشت. البته این بازگشت زمان‌بر است و به عواملی مانند زیرساخت‌های ارتباطی و ثبات سیاسی منطقه بستگی دارد. اما تجربه تاریخی نشان می‌دهد که بنگاه‌های اقتصادی در مواجهه با بحران، به دنبال نقاط امن برای بازسازی و بازآرایی مجدد خود هستند و همواره تلاش می‌کند خود را با شرایط نوین وفق دهد و از دل تهدید، فرصت بسازد.

صابری با تأکید بر تغییر کریدور‌های تجاری از دریا به خشکی گفت: در حال حاضر با محدودیت‌های جدی در حمل‌ونقل دریایی خلیج فارس مواجه هستیم. این محدودیت، هرچند هزینه‌های مبادله را افزایش داده، اما از سوی دیگر باعث شده است نگاه نهاد‌های تصمیم‌گیرنده به مسیر‌های زمینی و همسایگان شرقی و شمالی معطوف شود. همکاری با کشور‌هایی که از طریق خشکی با ایران مرز دارند نظیر افغانستان، پاکستان، ترکیه و ترکمنستان به سرعت در حال تقویت است. به نظر می‌رسد کلیدی در اقتصاد کشور در حال چرخش است و آن ظرفیت‌هایی است که سال‌ها از آنها غفلت می‌کردیم.

وی در ادامه با اشاره به وابستگی تاریخی ایران به تنگه هرمز و خلیج فارس اظهار کرد: برای قرن‌ها، بخش عمده‌ای از مبادلات تجاری و درآمد‌های ارزی ما به گذرگاه هرمز وابسته بوده است. اکنون این مسیر با تأخیر و اختلال روبه‌رو شده و به ناچار باید به مسیر‌های جایگزین توجه کنیم. این تغییر گرچه ناخواسته است، اما می‌تواند سرآغاز تنوع‌بخشیدن به کریدور‌های تجاری و کاهش آسیب‌پذیری کشور باشد. من معتقدم اقتصاد ایران از این بحران قوی‌تر خارج خواهد شد.

صابری با بهره‌گیری از یک تشبیه، فرآیند بازیابی اقتصادی را اینگونه توصیف کرد: اقتصاد کشور مانند انسانی است که وارد کارزاری سخت می‌شود و آسیب می‌بیند. اما همین تجربه، او را برای رویارویی با چالش‌های آینده مجهزتر می‌کند. مانند یک ورزشکار که در تمرینات دچار مصدومیت می‌شود، اما پس از بهبودی، توانایی‌هایش بیش از پیش شکوفا می‌شود. جنگ و بحران، هرچند هزینه‌های سنگین مادی و انسانی بر جای می‌گذارند، اما درس‌های راهبردی ارزشمندی نیز به همراه دارند. به نظر من، تأثیرات مخرب این بحران بر بخش‌های مختلف اقتصاد، به مرور و با همت فعالان داخلی ترمیم خواهد شد و در نهایت از دل آن، نسلی قوی‌تر و تاب‌آورتر از اقتصاد ملی بیرون خواهد آمد.

صابری در پاسخ به این پرسش که آیا نوسانات ارزی و فشار بر تأمین کالا‌های واسطه‌ای در کوتاه‌مدت قابل کنترل است، بیان کرد: واقعیت این است که هر نوع اختلال در حمل‌ونقل دریایی، مستقیماً زنجیره تأمین را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با این حال، آنچه امروز شاهد آن هستیم، هوشمندی شرکت‌ها در یافتن مسیر‌های جایگزین و استفاده از توافقات دوجانبه با همسایگان است. به عنوان نمونه، رشد قابل توجه مبادلات مرزی با ترکمنستان و پاکستان در هفته‌های اخیر، گواه این مدعاست. همچنین توسعه زیرساخت‌های گمرکی در مرز‌های شرقی، از اولویت‌هایی است که می‌تواند بخشی از فشار را جبران کند. البته فراموش نکنیم که بازگشت کامل به شرایط پیش از بحران، نیازمند رفع کلی اختلالات در خلیج فارس است؛ اما در همین فاصله، بنیان‌های جدیدی برای تجارت منطقه‌ای در حال شکل‌گیری است که می‌توانند در درازمدت به نفع اقتصاد ملی عمل کنند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: آنچه امروز بیش از هر اقدام دیگری ضرورت دارد، برنامه‌ریزی منسجم برای تقویت کریدور‌های زمینی، تسهیل تشریفات مرزی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های لجستیک داخلی است. اگر از این فرصت تاریخی به درستی استفاده کنیم، وابستگی ما به مسیر‌های دریایی پرتنش کاهش می‌یابد و اقتصاد کشور در برابر شوک‌های مشابه آینده، مقاومت بالاتری از خود نشان خواهد داد. درس بزرگ بحران فعلی این است که استقلال راهبردی و تنوع در مسیر‌های تجاری، نه یک انتخاب، که یک ضرورت انکارناپذیر برای کشوری با موقعیت ژئوپلیتیک ایران است.

انتهای خبر/246359/