از امپریال کالج لندن تا دانشگاه شهید بهشتی/ نقش‌های کلیدی شهید ذوالفقاری در ارتقای علوم هسته‌ای

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری آگاه،«شهید دکتر احمدرضا ذوالفقاری داریانی»، پنجم آذرماه ۱۳۳۸ در تهران و در خانواده‌ای اصیل و متدین متولد شد. از همان سال‌های نخستین زندگی، نشانه‌های نبوغ و اشتیاق سیری‌ناپذیر او به دانش و فناوری در چشمان کنجکاو و ذهن پرسوجویش نمایان بود. این علاقهٔ عمیق، او را به سوی رشته‌ای هدایت کرد که می‌دانست کلید آیندهٔ کشورش خواهد بود. مهندسی مکانیک هسته‌ای.

مسیر علمی ذوالفقاری، مسیری پرشکوه و جهانی بود. او پس از طی مراحل تحصیلی با درخشش در داخل کشور، عازم انگلستان شد و در امپریال کالج لندن یکی از معتبرترین دانشگاه‌های جهان به تحصیل پرداخت. سال‌ها تلاش بی‌وقفه و پژوهش‌های عمیق، سرانجام به اخذ مدرک دکتری در رشته مهندسی مکانیک هسته‌ای انجامید. این دستاورد بزرگ، نه پایان راه، که آغاز فصلی نو در زندگی علمی او بود؛ فصلی که در آن، دانشِ کسب‌شده در غرب، نه برای مهاجرت یا شهرت‌طلبی، که برای خدمت به میهن و پیشرفت علمی ایران به کار گرفته شد.

استادی که دانشگاه، خانه دومش بود

دکتر ذوالفقاری داریانی اول مهرماه ۱۳۷۸ به جمع اساتید دانشگاه شهید بهشتی پیوست و از آن پس، دانشکده مهندسی هسته‌ای این دانشگاه، کانون فعالیت‌های علمی، پژوهشی و تربیتی او شد. او نه‌تنها یک مدرس ممتاز بود که فرمول‌ها و نظریه‌ها را بر تخته سیاه می‌نوشت، بلکه مربی‌ای دلسوز و الگویی زنده از «عالمِ عامل» بود. در کلاس‌هایش، دانشجویان علاوه بر دانش فنی، درس تعهد، اخلاق حرفه‌ای و روحیهٔ جهادی می‌آموختند.

توانایی‌های رهبری و مدیریتی او، به‌تدریج مورد توجه مسئولان دانشگاه قرار گرفت. وی پیشتر ریاست دانشکده مهندسی هسته‌ای دانشگاه شهید بهشتی را بر عهده داشت؛ نقشی که در آن، با درایت و تدبیر، زمینه‌های رشد علمی دانشجویان و پیشرفت پژوهش‌های راهبردی را فراهم کرد. از آذرماه ۱۴۰۰ تا زمان شهادت، دکتر ذوالفقاری داریانی به‌عنوان معاون پشتیبانی، مالی و مدیریت منابع دانشگاه شهید بهشتی فعالیت می‌کرد. در این سمت حساس، او با ترکیبی نادر از «تخصص علمی» و «مدیریت کارآمد»، گام‌های بلندی در جهت بهینه‌سازی فرآیند‌های دانشگاهی و حمایت از پژوهش‌های هسته‌ای برداشت.

پژوهشگری که مرز‌های دانش را جابه‌جا کرد

شهید ذوالفقاری داریانی تنها یک استاد دانشگاه نبود؛ او پژوهشگری خستگی‌ناپذیر بود که با انتشار ده‌ها مقالهٔ علمی در معتبرترین نشریات بین‌المللی، نام ایران را در مجامع علمی جهان طنین‌انداز کرد. پژوهش‌های او طیف گسترده‌ای از موضوعات حیاتی در مهندسی هسته‌ای را در بر می‌گرفت:

بهینه‌سازی اتصال نیروگاه سیکل ترکیبی کرمان به واحد آب‌شیرین‌کن با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی و الگوریتم جستجوی گرانشی (۲۰۲۰) : پژوهشی کاربردی که می‌توانست گامی مؤثر در جهت مدیریت منابع آب و انرژی کشور باشد.

طراحی و ساخت سیستم کنترل‌کننده چشمهٔ یونی برخورد الکترون برای طیف‌سنج جرمی (۲۰۲۳) : دستاوردی فنی که نشان‌دهندهٔ تسلط او بر فناوری‌های پیشرفتهٔ اندازه‌گیری و آگاهلیز بود.

تحلیل عددی رفتار ترمومکانیکی میلهٔ سوخت UO₂ در حالت پایدار با استفاده از روش المان محدود (۲۰۲۱) : تحقیقی بنیادی که در ایمنی و کارکرد رآکتور‌های هسته‌ای نقشی کلیدی دارد.

حفاظت در برابر اشعه گاما با استفاده از بتن سنگین حاوی سرباره سرب (۲۰۱۵): پژوهشی با کاربرد مستقیم در ایمنی تأسیسات هسته‌ای و حفاظت از پرسنل.

حل معادله انتشار نوترون با استفاده از روش بدون شبکه مبتنی بر توابع پایه شعاعی وندلند در مختصات دکارتی دو‌بعدی (۲۰۱۳) : مطالعه‌ای نظری که مرز‌های دانش محاسباتی در فیزیک رآکتور را گسترش داد.

تعیین پارامتر‌های چشمه ناشناخته پراکندگی اتمسفری با استفاده از نرم‌افزار AERMOD و استنتاج بیزی با زنجیره مارکوف مونت‌کارلو (۲۰۱۲): تحقیقی میان‌رشته‌ای که پیوندی میان مهندسی هسته‌ای و علوم محیطی برقرار می‌کرد.

این فهرست، تنها گوشه‌ای از تلاش‌های علمی شهید ذوالفقاری است؛ مردی که باور داشت «علم، امانتی سنگین است و باید آن را در مسیر خدمت به خلق به کار بست».

نقش‌آفرینی در عرصهٔ راهبرد‌های ملی

دکتر ذوالفقاری به‌عنوان یکی از دانشمندان برجستهٔ هسته‌ای کشور، نقشی محوری در پیشبرد پروژه‌های ملی و راهبردی مرتبط با توسعهٔ فناوری هسته‌ای ایران ایفا کرد. مشارکت فعال او در کمیته‌های تخصصی صنعت هسته‌ای، حضور مؤثر در پروژه‌های بومی‌سازی دانش فنی و تلاش برای انتقال و توسعه فناوری‌های پیچیده در داخل کشور، از جمله خدمات ارزنده‌ای است که نام او را در تاریخ پیشرفت علمی ایران جاودانه کرده است.

او معتقد بود که «بومی‌سازی، تنها راه استقلال علمی است» و تمام همت خود را به کار گرفته بود تا ایران در عرصه فناوری هسته‌ای، نه مصرف‌کننده دانش دیگران، که تولیدکننده علم و فناوری باشد.

داغ برادر، انگیزهٔ جهاد

زندگی شخصی شهید ذوالفقاری، آکنده از ایثار و فداکاری بود. برادر کوچک‌تر او، شهید محمد ذوالفقاری، در نخستین سال‌های انقلاب اسلامی، توسط گروهک‌های منافقین در سیستان و بلوچستان ترور شد. شهید محمد ذوالفقاری، هنگام خدمت‌رسانی به محرومان منطقه، به فیض شهادت نائل آمد و پیکر مطهرش در تهران به خاک سپرده شد.

احمدرضا ذوالفقاری هرگز از این پیشینهٔ افتخارآمیز برای خودنمایی یا کسب امتیاز استفاده نکرد. او درد از دست دادن برادر را در سکوت تحمل کرد و همان راه را با سلاح علم ادامه داد. برای او، جهاد علمی، ادامه راه شهیدان بود؛ راهی که در آن، قلم و اندیشه، هم‌ردیف خون و شهادت، در خدمت آرمان‌های انقلاب اسلامی قرار می‌گرفت.

شهادت؛ اوج یک زندگی مجاهدانه

بامداد ۲۳ خردادماه ۱۴۰۴، تهران شاهد یکی از وحشیانه‌ترین حملات تروریستی رژیم صهیونیستی بود. در این حملهٔ ناجوانمردانه، دکتر احمدرضا ذوالفقاری داریانی در کنار دیگر دانشمندان هسته‌ای ایران، از جمله دکتر محمد مهدی طهرانچی و دکتر فریدون عباسی، به فیض عظیم شهادت نائل آمد.

شدت انفجار در این حملهٔ هوایی چنان ویرانگر بود که مبلمان منزل شهید تا ۱۶۰ متر دورتر پرتاب شد و به درختان مجتمع‌های اطراف اصابت کرد. این صحنه‌های دلخراش، نه‌تنها نشان‌دهندهٔ قدرت تخریبی دشمن، که گواهی بود بر عمق ترس رژیم اشغالگر از پیشرفت علمی ایران. دشمن می‌پنداشت با حذف فیزیکی دانشمندان، می‌تواند مسیر پیشرفت کشور را متوقف کند؛ اما نمی‌دانست که در مکتب شهدا، هر قطره خون، بذری است برای رویش هزاران جوان مستعد و متعهد.

شهید دکتر احمدرضا ذوالفقاری داریانی، نماد یک دانشمند متعهد، مدیری کارآمد و مجاهدی گمنام بود. او ثابت کرد که می‌توان در قله‌های جهانی علم ایستاد، اما همچنان خاکی، متواضع و وفادار به آرمان‌های میهن باقی ماند. امروز، نام او نه فقط در دانشگاه شهید بهشتی یا محافل علمی، که در آسمان شهادت و در قلب تاریخ مقاومت علمی ایران می‌درخشد.

انتهای خبر/258204/