استقبال دانشگاهیان از «اودیسه» نولان/ فرصتی برای نجات علوم انسانی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آگاه، فیلم «اودیسه» ساخته کریستوفر نولان، پیش از آنکه تنها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آثار سینمایی سال شناخته شود، به موضوعی داغ در میان استادان ادبیات کلاسیک، تاریخ‌دانان و باستان‌شناسان تبدیل شده است.

پژوهشگران معتقدند این فیلم، همانند خود حماسه هومر، بار دیگر بحث‌های دیرینه درباره ماهیت «اودیسه» و شیوه روایت آن را زنده کرده است.

جوئل پی. کریستنسن، ویراستار کتاب راهنمای انتقادی آکسفورد بر اودیسه هومر، می‌گوید پس از تماشای فیلم همراه با گروهی متشکل از هومرشناسان، استادان دانشگاه، مورخان و روشنفکران، ساعت‌ها درباره فیلم بحث کرده‌اند.

او می‌گوید: «گفت‌وگوی بسیار جدی و پرشوری داشتیم. مدام به خودم یادآوری می‌کردم که این، «اودیسه» هومر نیست؛ «اودیسه» نولان است و باید با معیار‌های خودش قضاوت شود.»

بحث‌های دانشگاهیان از تصمیم نولان برای بی‌کلام نشان دادن پولیفموس، غول یک‌چشم، تا نحوه بازنمایی زبان و روایت در فیلم را دربر می‌گرفت؛ موضوعاتی که نشان می‌دهد «اودیسه» همچنان اثری فراتر از مرز‌های ادبیات و تاریخ است.

احیای علاقه به ادبیات کلاسیک

به گفته مونیکا سی‌رینو، استاد مطالعات کلاسیک دانشگاه نیومکزیکو، استقبال از این فیلم بی‌سابقه است.

او می‌گوید: «سال‌هاست در این حوزه فعالیت می‌کنم و چیزی شبیه این ندیده‌ام. حتی پیش از اکران فیلم، صد‌ها مقاله دانشگاهی درباره آن منتشر شده است.»

تب فیلم تنها به محافل علمی محدود نشده است. بیش از ۹۵ درصد بلیت‌های نمایش نسخه ۷۰ میلی‌متری آیمکس در پنج هفته نخست اکران از پیش فروخته شده و بسیاری معتقدند فیلم توانسته علاقه عمومی به ادبیات کلاسیک را دوباره زنده کند.

اختلاف نظر درباره تاریخ، نه هنر

در ماه‌های منتهی به اکران، برخی کاربران فضای مجازی انتخاب بازیگرانی مانند لوپیتا نیونگو و الیوت پیج یا برخی طراحی‌های صحنه را از نظر تاریخی نادرست دانستند، اما پژوهشگران می‌گویند این موضوعات دغدغه اصلی آگاهن نبوده است.

کریستنسن می‌گوید: «از اینکه بخش زیادی از بحث‌ها حول «ووک» بودن فیلم شکل گرفت، ناراحت شدم. به نظر من فیلم حتی محافظه‌کارانه است. نقش زنان محدود است و انتخاب بازیگران رنگین‌پوست نیز لزوماً رویکردی پیشرو محسوب نمی‌شود.»

آلونسو دورالده، منتقد سینما، نیز تأکید می‌کند که هیچ فیلم تاریخی هالیوودی تاکنون بازسازی کاملاً دقیقی از دنیای باستان ارائه نکرده و این آثار همواره بازتاب نگاه و سلیقه دوران خود بوده‌اند.

نولان و آزادی در بازآفرینی گذشته

درباره طراحی صحنه و لباس نیز نولان پیش‌تر گفته بود که هدفش ارائه «بهترین برداشت ممکن از گذشته» بوده است، نه بازسازی قطعی تاریخ.

کریستنسن در این باره می‌گوید: «حتی باستان‌شناس گروه ما هم مشکلی با این موضوع نداشت، چون خود «اودیسه» سرشار از ناهمزمانی‌های تاریخی است. مهم این است که تصویر ارائه‌شده بتواند تخیل مخاطب درباره گذشته را شکل دهد.»

«اودیسه» نسخه قطعی ندارد

بخش مهم دیگری از بحث دانشگاهیان به زبان فیلم و اقتباس نولان از متن هومر مربوط می‌شود.

ریچارد پی. مارتین، استاد ادبیات یونان و لاتین دانشگاه استنفورد، معتقد است: «هیچ نسخه درست و نهایی از «اودیسه» وجود ندارد. هر نسل، روایت خودش را از این اثر خلق می‌کند؛ چه در قالب ترجمه و چه در قالب فیلم. هر توجهی به هومر، اتفاق مثبتی است.»

لورا اسلاتکین، از برجسته‌ترین هومرشناسان جهان، نیز فیلمنامه نولان را «جدیدترین آواز» در زنجیره بلند اقتباس‌های «اودیسه» توصیف می‌کند و معتقد است این اثر ادامه همان سنت هزارساله بازخوانی و بازآفرینی حماسه هومر است.

فرصتی برای نجات علوم انسانی

با وجود انتقاد‌هایی که برخی استادان به ساده‌تر شدن پیچیدگی‌های اخلاقی متن هومر یا تمرکز بیشتر فیلم بر صحنه‌های حماسی وارد کرده‌اند، بسیاری از دانشگاهیان معتقدند این فیلم تأثیر مثبتی بر آینده مطالعات کلاسیک خواهد داشت.

جاستین آرفت، استاد دانشگاه تنسی، می‌گوید: «این فیلم بدون تردید بحث‌های فراوانی را وارد کلاس‌های درس خواهد کرد. با وجود حذف‌ها و تغییرات، بیشتر استادان آن را به‌عنوان یک اثر هنری جدی گرفته‌اند.»

مونیکا سی‌رینو نیز در پایان تأکید می‌کند: «برنامه‌های علوم انسانی و مطالعات کلاسیک در بسیاری از دانشگاه‌ها در حال حذف شدن هستند، اما مطمئنم کلاس‌های زبان یونانی من امسال پرجمعیت‌تر خواهند بود. هالیوود وقتی یک اثر موفق می‌شود، چندین نمونه دیگر هم می‌سازد و این برای رشته ما خبر بسیار خوبی است.»

انتهای خبر/263037/